Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya /I/ Ünlüsü Üzerine

Zemire Gulcalı

doi:10.46400/uygur.830849

Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya /I/ Ünlüsü Üzerine

Abstract

Eski Türkçeden özellikle de Eski Uygurcadan gelen birçok söz ve ibareyi günümüze kadar taşıyan Çağdaş Uygurca, içinde barındırdığı koruyucu özellikleri; ses, biçim ve anlam yönündeki bazı değişiklikleri ile Türk dilinin tarihî dönemlerdeki özelliklerinin araştırılmasında çok önemli bir yere sahiptir. Çağdaş Uygurca kendinden önceki dönemlerle karşılaştırıldığında ortaya çıkan farklar ses, biçim ve anlam değişmeleri yönünden incelenir. Ses değişmeleri de kendi içinde ünlü değişmeleri ve ünsüz değişmeleri olmak üzere ikiye ayrılır. Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya anlamını koruyan ancak ünlü değişmesi görülen sözcükler haylı çoktur. Genel Türkçedeki dokuz ünlü Çağdaş Uygurcanın yazı dilinde sekiz harf ile gösterilir. Bu ünlülerin her biri (Eski Türkçeye göre) farklı düzeyde değişimler sergiler, örneğin: Söz başındaki veya ilk hecedeki /A/ ünlüsünün Çağdaş Uygurcada kapalı é sesine dönüşmesi (ayı < éyıq; taŋırqa- > téŋırqa-); yuvarlaklaşmalar (aruq > oruq; tanu- > tonu-; teşük > töşük); düzleşmeler (beküt- > békit-; tilkü > tülke; onunç > oninçi; süzgü > süzge); -AGU > Ay (buzağu > mozay; bilegü > biley); -ev- > -öy- (sev- > söy; evlen-> öylen-) vb. Bu yazımda, Eski Türkçedeki I ünlüsünün Çağdaş Uygurcadaki değişim durumu üzerinde duracağım.

Keywords

References

AKAR, Ali. (2005). Türk Dili Tarihi. İstanbul, Ötütken yayınları.
ARAT, Reşit Rahmeti. (1947). Kutadgu Bilig I, Metin. Ankara: TDK yayınları.
CLAUSON, Sir Gerard. (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford.
DANKOFF, Robert ve James KELLY. (1985). MAḤMŪD al-KĀŠΓARĪ. Compendium of The The Turkic Dialects. (DLT) III. Harvard University.
ERDAL, Marcel. (1991). Old Turkic Word Formation. A Functional Approach to the Lexicon. 1 - 2. Wiesbaden.
GABAIN, A. von. (1988). Alttürkische Grammatik (Eski Türkçenin Grameri). Çev. Mehmet Akalın. Ankara: TDK yayınları.
Hazırqi Zaman Uyġur Tilinıŋ Dialékt ve Şéviliri Luġıti. 2007, Pekin, Milletler Neşriyatı.
Johanson, Lars. (1998). “History of Turkic”. The Turkic Languages. New York.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Linguistics

Journal Section

Research Article

Authors

Zemire Gulcalı ^*
0000-0001-8655-9726
Türkiye

Publication Date

December 24, 2020

Submission Date

November 24, 2020

Acceptance Date

November 29, 2020

Published in Issue

Year 2020 Number: 16

DOI

https://doi.org/10.46400/uygur.830849

IZ

https://izlik.org/JA33JW27JW

Cite

RIS / Bibtex

APA

Gulcalı, Z. (2020). Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya /I/ Ünlüsü Üzerine. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, 16, 258-267. https://doi.org/10.46400/uygur.830849

AMA

1.Gulcalı Z. Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya /I/ Ünlüsü Üzerine. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi. 2020;(16):258-267. doi:10.46400/uygur.830849

Chicago

Gulcalı, Zemire. 2020. “Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya I Ünlüsü Üzerine”. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, nos. 16: 258-67. https://doi.org/10.46400/uygur.830849.

EndNote

Gulcalı Z (December 1, 2020) Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya /I/ Ünlüsü Üzerine. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi 16 258–267.

IEEE

[1]Z. Gulcalı, “Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya /I/ Ünlüsü Üzerine”, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, no. 16, pp. 258–267, Dec. 2020, doi: 10.46400/uygur.830849.

ISNAD

Gulcalı, Zemire. “Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya I Ünlüsü Üzerine”. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi. 16 (December 1, 2020): 258-267. https://doi.org/10.46400/uygur.830849.

JAMA

1.Gulcalı Z. Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya /I/ Ünlüsü Üzerine. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi. 2020;:258–267.

MLA

Gulcalı, Zemire. “Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya I Ünlüsü Üzerine”. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, no. 16, Dec. 2020, pp. 258-67, doi:10.46400/uygur.830849.

Vancouver

1.Zemire Gulcalı. Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya /I/ Ünlüsü Üzerine. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi. 2020 Dec. 1;(16):258-67. doi:10.46400/uygur.830849

Cited By

Maitrisimit ve Daśakarmapathāvadānamālā Metninde Yer Alan Sanskritçe Kelimelerin Yazım Farklılıklarının Sebebi

Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi

https://doi.org/10.16985/mtad.1753046