Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya /I/ Ünlüsü Üzerine

Zemire Gulcalı

doi:10.46400/uygur.830849

Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya /I/ Ünlüsü Üzerine

Öz

Eski Türkçeden özellikle de Eski Uygurcadan gelen birçok söz ve ibareyi günümüze kadar taşıyan Çağdaş Uygurca, içinde barındırdığı koruyucu özellikleri; ses, biçim ve anlam yönündeki bazı değişiklikleri ile Türk dilinin tarihî dönemlerdeki özelliklerinin araştırılmasında çok önemli bir yere sahiptir. Çağdaş Uygurca kendinden önceki dönemlerle karşılaştırıldığında ortaya çıkan farklar ses, biçim ve anlam değişmeleri yönünden incelenir. Ses değişmeleri de kendi içinde ünlü değişmeleri ve ünsüz değişmeleri olmak üzere ikiye ayrılır. Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya anlamını koruyan ancak ünlü değişmesi görülen sözcükler haylı çoktur. Genel Türkçedeki dokuz ünlü Çağdaş Uygurcanın yazı dilinde sekiz harf ile gösterilir. Bu ünlülerin her biri (Eski Türkçeye göre) farklı düzeyde değişimler sergiler, örneğin: Söz başındaki veya ilk hecedeki /A/ ünlüsünün Çağdaş Uygurcada kapalı é sesine dönüşmesi (ayı < éyıq; taŋırqa- > téŋırqa-); yuvarlaklaşmalar (aruq > oruq; tanu- > tonu-; teşük > töşük); düzleşmeler (beküt- > békit-; tilkü > tülke; onunç > oninçi; süzgü > süzge); -AGU > Ay (buzağu > mozay; bilegü > biley); -ev- > -öy- (sev- > söy; evlen-> öylen-) vb. Bu yazımda, Eski Türkçedeki I ünlüsünün Çağdaş Uygurcadaki değişim durumu üzerinde duracağım.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

AKAR, Ali. (2005). Türk Dili Tarihi. İstanbul, Ötütken yayınları.
ARAT, Reşit Rahmeti. (1947). Kutadgu Bilig I, Metin. Ankara: TDK yayınları.
CLAUSON, Sir Gerard. (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford.
DANKOFF, Robert ve James KELLY. (1985). MAḤMŪD al-KĀŠΓARĪ. Compendium of The The Turkic Dialects. (DLT) III. Harvard University.
ERDAL, Marcel. (1991). Old Turkic Word Formation. A Functional Approach to the Lexicon. 1 - 2. Wiesbaden.
GABAIN, A. von. (1988). Alttürkische Grammatik (Eski Türkçenin Grameri). Çev. Mehmet Akalın. Ankara: TDK yayınları.
Hazırqi Zaman Uyġur Tilinıŋ Dialékt ve Şéviliri Luġıti. 2007, Pekin, Milletler Neşriyatı.
Johanson, Lars. (1998). “History of Turkic”. The Turkic Languages. New York.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Dilbilim

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Zemire Gulcalı ^*
0000-0001-8655-9726
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

24 Aralık 2020

Gönderilme Tarihi

24 Kasım 2020

Kabul Tarihi

29 Kasım 2020

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Sayı: 16

DOI

https://doi.org/10.46400/uygur.830849

IZ

https://izlik.org/JA33JW27JW

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Gulcalı, Z. (2020). Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya /I/ Ünlüsü Üzerine. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, 16, 258-267. https://doi.org/10.46400/uygur.830849

AMA

1.Gulcalı Z. Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya /I/ Ünlüsü Üzerine. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi. 2020;(16):258-267. doi:10.46400/uygur.830849

Chicago

Gulcalı, Zemire. 2020. “Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya /I/ Ünlüsü Üzerine”. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, sy 16: 258-67. https://doi.org/10.46400/uygur.830849.

EndNote

Gulcalı Z (01 Aralık 2020) Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya /I/ Ünlüsü Üzerine. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi 16 258–267.

IEEE

[1]Z. Gulcalı, “Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya /I/ Ünlüsü Üzerine”, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, sy 16, ss. 258–267, Ara. 2020, doi: 10.46400/uygur.830849.

ISNAD

Gulcalı, Zemire. “Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya /I/ Ünlüsü Üzerine”. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi. 16 (01 Aralık 2020): 258-267. https://doi.org/10.46400/uygur.830849.

JAMA

1.Gulcalı Z. Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya /I/ Ünlüsü Üzerine. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi. 2020;:258–267.

MLA

Gulcalı, Zemire. “Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya /I/ Ünlüsü Üzerine”. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, sy 16, Aralık 2020, ss. 258-67, doi:10.46400/uygur.830849.

Vancouver

1.Zemire Gulcalı. Eski Türkçeden Çağdaş Uygurcaya /I/ Ünlüsü Üzerine. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi. 01 Aralık 2020;(16):258-67. doi:10.46400/uygur.830849