LİTOGRAFİ VE KOLEKTİF İMGELEM: ÉPİNAL BASKILARINDA POPÜLER KÜLTÜR

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 2, 71 - 83, 31.12.2025

Ayhan Karameşe

https://doi.org/10.47481/yjad.1779532

Öz

Bu makale, 19. yüzyıl Fransası’nda özellikle Épinal kasabasında üretilen taş baskıların (litografi) kolektif imgelem ve popüler kültür üzerindeki etkilerini kapsamlı bir biçimde incelemektedir. Épinal baskıları, renkli, ucuz ve geniş halk kitlelerine ulaşabilen görsel objeler olarak dikkat çekmektedir. Bu baskılar, dini, tarihsel, kahramanlık ve mizahi temaları bir araya getirerek hem eğitsel hem de eğlendirici işlevler üstlenmiş, böylece toplumun kültürel hafızasında kalıcı bir etki bırakmıştır. Makale, bu baskıların ikonografik özelliklerini çözümleyerek, kitlesel görsel kültürün oluşumunda oynadıkları merkezi rolü tartışmaktadır.
Araştırma kapsamında, Épinal baskıların görsel dilinin incelenmesi ön plana çıkmaktadır. Basit çizgi kullanımı, canlı renkler ve anlaşılır kompozisyonlar, bu görsellerin teknik olarak erişilebilir olmasının yanı sıra, farklı sosyoekonomik sınıflardan bireyler tarafından kolayca benimsenmesini sağlamıştır. Bu durum, popüler belleğin ve kolektif imgelemin oluşumunda baskıların etkisinin anlaşılmasına olanak tanımaktadır. Makale, baskıların sadece estetik birer nesne olmadığını; aynı zamanda toplumun değerlerini, sosyal normlarını ve kahramanlık anlayışını şekillendiren kültürel araçlar olduğunu göstermektedir. Özellikle erkeklik, kadınlık ve toplumsal cinsiyet temsilleri açısından Épinal baskılarının sunduğu kalıplar, dönemin sosyal yapısına dair önemli ipuçları vermektedir.
Vaka analizi yöntemine dayanan çalışmada, belirli baskı örneklerinin tematik ve kültürel işlevleri ayrıntılı bir şekilde ele alınmaktadır. Bu analizler, baskıların tarih anlatıları ve kahramanlık motifleri aracılığıyla halkın kolektif belleğine nasıl etki ettiğini, mizahi ve didaktik içeriklerle toplumsal değerleri nasıl pekiştirdiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, Épinal baskılarının ticari yönü ve kitlesel üretim kapasitesi, popüler kültürün demokratikleşmesine katkı sağlayan bir araç olarak işlev görmesini mümkün kılmıştır.
Sonuç olarak, makale Épinal taş baskılarının litografi teknolojisi ile birleşerek popüler kültürü geniş kitlelere ulaştırma sürecinde oynadığı merkezi rolü vurgulamaktadır. Bu bağlamda, görsel kültür ile kolektif imgelem arasındaki etkileşimin tarihsel bir perspektifte değerlendirilmesi, baskıların hem sanatsal hem de toplumsal boyutlarını anlamak açısından önem taşımaktadır. Épinal baskıları, basit teknik ve estetik özelliklerinin ötesinde, toplumun kültürel hafızasını şekillendiren, popüler kültürün erken dönem örneklerinden biri olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Épinal Baskıları , Litografi , Kolektif İmgelem , Popüler Kültür , İkonografi.

Lıthographıe Et Imagınatıon Collectıve : La Culture Populaıre Dans Les Édıtıons Éphémères

Öz

This article comprehensively examines the impact of lithographs produced in 19th-century France, particularly in the town of Épinal, on collective imagination and popular culture. Épinal prints are notable as colourful, inexpensive visual objects accessible to broad segments of the population. By bringing together religious, historical, heroic and humorous themes, these prints served both educational and entertaining functions, thus leaving a lasting impact on the cultural memory of society. The article discusses the central role these prints played in the formation of mass visual culture by analysing their iconographic characteristics.
The study focuses on examining the visual language of Épinal prints. The use of simple lines, vivid colours, and clear compositions made these images technically accessible and easily embraced by individuals from different socio-economic classes. This allows for an understanding of the prints' influence on the formation of popular memory and collective imagery. The article demonstrates that prints are not merely aesthetic objects; they are also cultural tools that shape society's values, social norms, and understanding of heroism. Particularly in terms of representations of masculinity, femininity, and gender, the patterns offered by Épinal prints provide important clues about the social structure of the period.
Based on case study methodology, the work examines in detail the thematic and cultural functions of specific print examples. These analyses reveal how the prints influenced the collective memory of the people through historical narratives and motifs of heroism, and how they reinforced social values through humorous and didactic content. Furthermore, the commercial aspect and mass production capacity of Épinal prints enabled them to function as a tool contributing to the democratisation of popular culture.
In conclusion, the article emphasises the central role played by Épinal lithographs in disseminating popular culture to a wide audience through the combination of lithography technology. In this context, evaluating the interaction between visual culture and collective imagination from a historical perspective is important for understanding both the artistic and social dimensions of the prints. Beyond their simple technical and aesthetic characteristics, Épinal prints are considered one of the early examples of popular culture that shaped the cultural memory of society.

Anahtar Kelimeler

Épinal Prints , Lithography , Collective Imagination , Popular Culture , Iconography.

Kaynakça

• Anderson, B. (2006). Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism. Verso.
• Bann, S. (2007). Parallel Lines: Printmakers, Painters and Photographers in Nineteenth-Century France. Yale University Press.
• Drucker, J. (1999). The Visible Word: Experimental Typography and Modern Art, 1909-1923. University of Chicago Press.
• Garnier-Pelle, N. (1996). L’imagerie populaire française. Tome II: Images d’Épinal gravées sur bois. Réunion des Musées Nationaux.
• Halbwachs, M. (1992). On Collective Memory (L. A. Coser, Ed. & Trans.). University of Chicago Press. [CrossRef]
• Loyrette, H. (1999). Daumier, 1808-1879. Réunion des Musées Nationaux.
• Müller, H. (1985). Fliegende Blätter und die populäre Kultur in Deutschland. Deutscher Taschenbuch Verlag.
• Panofsky, E. (1972). Studies in Iconology: Humanistic Themes in the Art of the Renaissance. Harper & Row.
• Patten, R. (1992). George Cruikshank’s Life, Times, and Art. Rutgers University Press.
• Peltier, R. (2005). Épinal Prints and Popular Imagery in 19th Century France. Éditions Picard.
• Perrout, R. (2010). Les images d’Épinal. Paris.
• Tillier, B. (2003). La Républicature: La caricature politique en France, 1870-1914. CNRS Éditions.
• Twyman, M. (1970). Lithography, 1800-1850: The Techniques of Drawing on Stone in England and France and Their Application in Works of Topography. Oxford University Press.