Kenevir Lifi ve Doğal Boyalar Kullanılarak 3B Yüzeyli Tekstillerin Tasarımı

Öz

Tasarım odaklı bu deneysel çalışmada, kenevir lifinin değerini vurgulamak ve sürdürülebilir tekstil tasarımına katkıda bulunmak amacıyla, doğal boyalarla (zerdeçal, adaçayı, nar kabuğu, ceviz kabuğu ve kök boya) boyanmış kenevir ve kenevir karışımlı ipliklerle oluşturulan bir dokuma kumaş koleksiyonunun geliştirilmesi hedeflenmiştir. Koleksiyon, görsel açıdan zengin yüzeyler ve üç boyutlu etkiler oluşturmaya yönelik olarak, kenevir ve kenevir karışımları, Tencel™ ve elastan kullanılarak armürlü dokuma, tek katlı ve çift katlı yapılar, ekstra atkı ve pilise gibi çeşitli dokuma yapılarıyla hem el tezgâhında hem de otomatik numune dokuma makinesinde üretilen kumaşlardan oluşmaktadır. İki farklı ön mordanlamalı doğal boyama yöntemi uygulanmıştır: kenevir-pamuk karışımlı ipliklerin doğal boyanması ile kenevir ve kenevir karışımlı ipliklerden dokunan kumaşların doğal boyanması. Altı tasarımın dördünde iplikler dokumadan önce boyanırken, ikisinde kumaşlar dokunduktan sonra boyanmıştır. Bu tasarımlardan ikisi otomatik numune dokuma makinesinde üretim için seçilmiştir. Dikkat çekici olarak, bazı tasarımlarda farklı liflerin boyayı farklı oranlarda alması nedeniyle çizgili desenler oluşmuştur. Üç boyutlu etkinin %100 kenevir kısımlarında karışımlı kısımlara kıyasladaha az belirgin olduğu ortaya çıkmıştır. Farklı iplik kombinasyonları, elastan iplik kullanımı ve sıcak suyla çektirme işlemi istenen etkilerin elde edilmesine katkı sağlamıştır. Tasarım 5 ve 6’ da, piliseli yapılar dokuma sonrasında elle çekilerek şekillendirilmiş ve kenevir ipliğinin sert yapısı sayesinde dalgalı bir form kazanmıştır. Bu durum, tasarımların görsel etkisini artırmıştır. Yenilikçi kumaş tasarımları oluşturabilmek için uygun iplik kombinasyonları ile tekniklerin bir araya getirilmesinin önemli olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• 3B (üç boyutlu) etki
• eko tasarım
• kenevir
• doğal boyama
• pilise
• sürdürülebilirlik
• tekstil tasarımı
• dokuma tasarımı

Destekleyen Kurum

Bu makale, Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü’nün Tekstil ve Moda Tasarımı bölümünde hazırlanan yüksek lisans tezine dayanmaktadır.

Proje Numarası

1945143-AF-T0-V0-20260505190703

Etik Beyan

Bu çalışma, insan veya hayvan denekler üzerinde gerçekleştirilen deneysel bir araştırma niteliği taşımamakta olup, etik kurul onayı gerektirmemektedir. Çalışma kapsamında kullanılan veriler ve yöntemler, etik kurul izni gerektirmeyen türdedir.

Teşekkür

Değerli katkıları nedeniyle aşağıdaki kişi ve kuruluşlara teşekkürlerimizi sunarız: Otomatik numune dokuma tezgahına erişim imkânı sağlayan Prof. Dr. Ümit Halis Erdoğan’a (Dokuz Eylül Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Tekstil Mühendisliği Anabilim Dalı); teknik uzmanlığını ve görüşlerini paylaşan Prof. Dr. R. Befru Büyükbayraktar’a (Dokuz Eylül Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Tekstil Mühendisliği Anabilim Dalı); Prof. Dr. Güngör Durur’a (Pamukkale Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Tekstil Mühendisliği Bölümü); Bekir Yunusoğlu’na (Orka Holding Genel Müdürü); Semra Kutlu’ya (Orka Holding Kumaş Satın Alma Müdürü); Ali Çifçi’ye (Orta Anadolu T.A.Ş. Ar-Ge Merkezi Müdürü); Serdal Sırlıbaş’a (Bossa T.A.Ş. Ar-Ge Merkezi Direktörü); Meryem Emir’e (Deniz Tekstil Tasarım Merkezi Direktörü); ve Aslı Orbay’a (Kıvanç Tekstil Ar-Ge Merkezi) bu araştırmada kullanılan iplikleri sağladıkları için teşekkür ederiz. Not: Bu makale, Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Tekstil ve Moda Tasarımı bölümünde tamamlanan yüksek lisans tezine dayanmaktadır.

Designing Textiles With 3D Surfaces Using Hemp Fiber and Natural Dyes

Öz

This design-oriented experimental study focused on developing a collection of woven fabrics made from hemp and hemp-blended yarns, dyed with natural dyes (turmeric, sage, pomegranate peel, walnut shell, and madder) to highlight the value of hemp fiber and contribute to sustainable textile design. The collection included fabrics made from hemp and hemp blends, Tencel™, and elastane, using various weaving structures, including dobby weaving, single- and double-layer structures, extra-weft weaving, and pleating, to create visually rich fabric surfaces with three-dimensional effects on both a handloom and an automatic sample weaving machine. Two pre-mordanting natural dyeing methods were applied: dyeing hemp-cotton blend yarns and fabrics woven from hemp and hemp-blended yarns. Yarns were dyed before weaving for four of the six designs, whereas for the other two, the fabrics were dyed after weaving. Two designs were selected for production on the automatic sample weaving machine. Notably, some designs exhibited striped patterns with varying dye absorption across fibers. The findings revealed that the three-dimensional effect was less pronounced in 100% hemp sections than in blends. Various combinations, elastane yarn, and the hot-water shrinkage process contributed to the desired effects. In Designs 5 and 6, pleated structu-res were pulled by hand after weaving and took on a wavy form due to the stiff nature of the hemp yarn. This enhanced the visual impact of the designs. The study concluded that the appropriate combination of yarns and techniques is essential for creating innovative fabric designs.

Anahtar Kelimeler

• weaving design
• 3D (three-dimensional) effect
• eco design
• hemp
• natural dyeing
• pleating
• sustainability
• textile design

Destekleyen Kurum

This article is based on the master’s thesis completed at the Dokuz Eylül University Graduate School of Fine Arts, Textile and Fashion Design major.

Proje Numarası

1945143-AF-T0-V0-20260505190703

Etik Beyan

This study does not involve experimental research conducted on human or animal subjects; therefore, it does not require ethics committee approval. The data and methods used in this study are of a type that does not require ethical approval.

Teşekkür

We express our gratitude to the following individuals and organizations for their valuable contributions: Prof. Dr. Ümit Halis Erdoğan (Dokuz Eylül University, Faculty of Engineering, Department of Textile Engineering) for granting access to the automatic sample weaving loom; Prof. Dr. R. Befru Büyükbayraktar (Dokuz Eylül University, Faculty of Engineering, Department of Textile Engineering) for sharing her technical expertise and comments; Prof. Dr. Güngör Durur (Pamukkale University, Faculty of Engineering, Department of Textile Engineering); Bekir Yunusoğlu (General Manager of Orka Holding); Semra Kutlu (Fabric Purchasing Manager of Orka Holding); Ali Çifçi (R&D Center Manager of Orta Anadolu T.A.Ş.); Serdal Sırlıbaş (Director of the R&D Center at Bossa T.A.Ş.); Meryem Emir (Director of the Deniz Textile Design Center); and Aslı Orbay (Kıvanç Textile R&D Center) for providing the yarns used in this research. Note: This article is based on the master’s thesis completed at the Dokuz Eylül University Graduate School of Fine Arts, Textile and Fashion Design major.

Kaynakça

1. Acar, S., Kurtuldu Dönmez, E., Tosun, E., & Özkan, Ö. (2023). Weaving design suggestions with the onebath dyeing method in the context of natural dyeing with allium cepa l. and natural fiber relations. İstanbul Aydın Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 9(17), 69-90. [CrossRef]
2. Acar, S., Meriç, D., & Kurtuldu, E. (2019). Pleat effects with alternative materials and finishing methods. Tekstil ve Konfeksiyon, 29(1), 41-49. [CrossRef]
3. Aksoy Gülen, L. (2022). Biyolojik temelli eko-kumaş tasarımı ve uygulama örnekleri: Kenevir lifinin tekstil alanında kullanımı üzerine bir çalışma (Biology-based ecofabric design and application examples: A study on the use of hemp fiber in the field of textiles) [Doctoral dissertation]. Mimar Sinan Fine Arts University.
4. Averink, J. (2015). Global water footprint of industrial hemp textile [Master’s thesis, University of Twente Water Engineering and Management]. https://www.utwente.nl/en/et/cem/education/assignments/finished-msc-assignments/finished_graduation_projects/wem-msc-thesis/2015/averink.pdf Accessed on April 5, 2025.
5. Biçer, B., & Enes, Ö. (2025). Tasarım yoluyla araştırma yönteminin modüler ayakkabı tasarımı üzerinden incelenmesi. In K. Sürmeli (Ed.), Tekstil ve Moda Tasarımı: Teori, Metodoloji ve Uygulama (pp. 5-34). Platanus Publishing.
6. Budeanu, R., Curteza, A. & Radu, C. (2014). Experimental researches regarding the ecological dyeing with natural extracts. AUTEX Research Journal, 14(4), 290-298. [CrossRef]
7. Catharine Ellis Textiles. (n.d.). What is Woven Shibori? https://www.ellistextiles.com/woven-shibori/ Accessed on Feb 15, 2025.
8. Ellis, C. (2016). Applications of cross dyeing with natural dyes. Textile Society of America Symposium Proceedings, Crosscurrents: Land, labor, and the port, Textile Society of America’s 15th Biennial Symposium, University of Nebraska - Lincoln, Savannah, GA, October 19-23, pp. 108-116. http://digitalcommons.unl.edu/tsaconf/953 Accessed on Feb 17, 2025.

9. Fabric Link. (2026). Fiber characteristics. https://www.fabriclink.com/University/Hemp.cfm Accessed on Nov 12, 2025.
10. Frayling, C. (1993). Research in art and design. Royal College of Art Research Papers, 1(1), 1-5.
11. Gedik, G. & Avinc, O. (2022). Hemp usage in textile industry. In T. Belwal & N. C. Belwal (Eds.), Revolutionizing the Potential of Hemp and Its Products in Changing the Global Economy (pp. 69-95). Springer, Cham. [CrossRef]
12. Halaçeli, H. (2012). Relief effects of woven elastic fabrics in view of crafted surfaces. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 51, 348-352. [CrossRef]
13. Johnson, R. (2018). Hemp as an agricultural commodity (CRS Report No. RL32725, pp. 1-44). Congressional Research Service. https://crsreports.congress.gov/product/pdf/RL/RL32725 Accessed on Aug 24, 2026.
14. Karthik, T., Rathinamoorthy, R. & Ganesan, P. (2015). Sustainable luxury natural fibers- Production, properties, and prospects. In M. Gardetti & S. S. Muthu (Eds.), Handbook of Sustainable Luxury Textiles and Fashion (pp. 59-98). Springer Science+Business Media Singapore. [CrossRef]
15. Koskinen, I., Zimmerman, J., Binder, T., Redström, J. & Wensveen, S. (2011). Design research through practice: From lab, field, and showroom. Elsevier. [CrossRef]
16. Kurtuldu Dönmez, E. & Önlü, N. (2022). The relief effects of thermoplastic structured-shrunken yarns on woven fabrics. Tekstil ve Konfeksiyon, 32(2), 87-98. [CrossRef]
17. Kurtuldu, E. & Erdem İşmal, Ö. (2019). The fiber appreciated again in sustainable textile production and design: Hemp. Art-E Sanat Dergisi, 12(24), 694-718. [CrossRef]
18. Manaia, J. P., Manaia, A. T. & Rodriges, L. (2019). Industrial hemp fibers: an overview. Fibers, 7(12), 106. [CrossRef]
19. Merfield, N. C. (1999). Industrial hemp and its potential for New Zealand: a report for the 1999 Kellogg rural leadership course (pp. 1-33). https://www.researchgate.net/publication/277111429 Accessed on Mar 22, 2023.
20. Mishra, P., Kumar, P., Tripathi, Y. B. & Garg, N. (2022). Demand and supply gaps: seeds and raw material. In T. Belwal & N. C. Belwal (Eds.), Revolutionizing the Potential of Hemp and Its Products in Changing the Global Economy (pp. 169-179). Springer, Cham. [CrossRef]
21. Nath, M. K. (2022). Benefits of cultivating industrial hemp (cannabis sativa ssp. sativa)-a versatile plant for a sustainable future. Chemistry Proceedings, 10(1), 1-6. [CrossRef]
22. Small, E. & Marcus, D. (2002). Hemp: A new crop with new uses for North America. In J. Janick & A. Whipkey (Eds.), Trends in New Crops and New Uses (pp. 284-326). ASHS Press.
23. Stankovic, S. B. & Bizjak, M. (2014). Effect of yarn folding on comfort properties of hemp knitted fabrics. Clothing and Textiles Research Journal, 32(3), 202-214. [CrossRef]
24. Topoyan, Z. (2022). Sürdürülebilir tekstiller bağlamında doğal boyalar ve deneysel eko tasarım çalışmaları [Natural dyes and experimental eco design studies in the context of sustainable textiles] [Master’s thesis, Dokuz Eylül University Textile and Fashion Design Major].
25. Yaşar, N. (2016). Dokuma Kumaşlarda İplik Özelliklerinin Giysi Form ve Görünümlerine Etkileri. Yedi: Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi, 15, 173-184. [CrossRef]
26. Zhang, Y., Liu, C. & Xia, S. (2025). Investigating young consumers’ acceptance of hemp fiber textiles and apparel: an analysis of Partial Least Squares Structural Equation Modeling. Research Journal of Textile and Apparel, 29(4), 999-1015. [CrossRef]
27. Zimniewska, M. (2022). Hemp fiber properties and processing target textile: a review. Materials, 15(5), 1901, 1-29. [CrossRef]