THE CULTURAL ONTOLOGY OF GAMELAN: THE REFLECTION OF RITUAL, CRAFTSMANSHIP, AND THE EPISTEMOLOGY OF TIMBRE ON WESTERN MUSICAL PRACTICES

Abstract

This study examines the gamelan tradition—an ensemble practice and a corpus of instruments—as a multilayered epistemological structure shaped by the relationships among ritual, craft, and timbre. In Javanese and Balinese cultures, gamelan functions as a system through which social unity and cosmic order are expressed in sound. Materials such as bronze, bamboo, and wood used in instrument making are understood as cultural signifiers shaped by the masters’ intuitive knowledge (rasa) and spiritual energy (semangat). Within this framework, instrument making in the gamelan context carries the character of a sacred act rather than a purely technical procedure. The production practices of empu masters in Java and Bali reflect a ritual epistemology in which knowledge circulates between material and spiritual realms. The study also explores the reflections of gamelan’s ontological and aesthetic dimensions in Western musical practices. In the twentieth century, composers such as Harrison, Cage, and Britten incorporated the gamelan’s cyclical conception of time, its multilayered timbral organisation, and its sound-centred aesthetic principles into their own musical approaches. This interaction contributed to the emergence of a sonic aesthetic, developed from the perspective of timbral ideals, offering an alternative to the rationalist and standardised ideal-tone model embedded in the Western art music tradition. From this perspective, gamelan can be regarded as a cultural system that redefines timbre beyond a purely auditory phenomenon, framing it as a social, ethical, and metaphysical mode of existence. The methodological framework of the study was designed through an interdisciplinary approach, employing a literature review, historical document analysis, and the interpretation of visual and oral data concerning gamelan instrument-making rituals. The epistemology of timbre is examined from the perspective of instrument making across the axes of ritual, craft, and ontology, and the permeability of boundaries among musical practices across cultures is discussed.

Keywords

• Gamelan
• organology
• instrument-making
• timbre epistemology
• ritual
• craftsmanship.

GAMELANIN KÜLTÜREL ONTOLOJİSİ: RİTÜEL, ZANAAT VE TINI EPİSTEMOLOJİSİNİN BATI MÜZİK PRATİKLERİNE YANSIMASI

Öz

Bu çalışma, bir müzik topluluğu ve çalgılar bütünü olan gamelan geleneğini; ritüel, zanaat ve tını arasındaki ilişkilerden beslenen çok katmanlı bir epistemolojik yapı olarak ele alır. Gamelan, Cava ve Bali kültürlerinde toplumsal birlikteliğin ve kozmik düzenin ses aracılığıyla temsil edildiği bir sistem olarak konumlanır. Çalgı yapımında kullanılan bronz, bambu ve ahşap gibi malzemeler, ustaların sezgisel bilgisi (rasa) ile ruhsal enerjisi (semangat) doğrultusunda biçimlenen kültürel göstergeler olarak değerlendirilir. Bu bağlamda gamelan içinde çalgı yapımı, teknik süreçten çok kutsal bir edim niteliği taşır. Cava ve Bali’deki empu ustalarının üretim pratikleri, bilginin maddi ve manevi düzlemler arasında döngüsel biçimde aktarıldığı bir ritüel epistemolojisini yansıtır. Bunun yanı sıra çalışma, gamelanın ontolojik ve estetik boyutlarının Batı müzik pratiklerine yansımalarını da irdeler. Özellikle 20. yüzyılda Harrison, Cage ve Britten gibi besteciler gamelanın döngüsel zaman anlayışını, çok katmanlı tını örgütlenmesini ve ses merkezli estetik ilkelerini kendi müzik yaklaşımlarına taşımış; bu etkileşim, yerleşik Batı sanat müziği geleneğinin rasyonalist ve standartlaştırılmış ideal tını modeline karşı, tını idealleri perspektifinden gelişen bir ses estetiğinin görünürlük kazanmasına katkı sağlamıştır. Bu yönüyle gamelan, tınıyı işitsel bir olgu olmanın ötesinde, toplumsal, etik ve metafizik bir varlık biçimi olarak yeniden tanımlayan bir kültürel sistem sunmaktadır. Disiplinlerarası yaklaşımla kurgulanan bu çalışmada yöntemsel çerçeve kapsamında literatür taraması, tarihsel belge incelemesi ve gamelan yapım ritüellerine ilişkin görsel ve sözlü verilerin çözümlemesi temel araştırma yöntemleri olarak kullanılmış, çalgı yapımı perspektifinden tını epistemolojisi ritüel, zanaat ve ontoloji eksenlerinde ele alınmış; farklı kültürlerin müzik pratikleri arasındaki sınırların geçirgenliği tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Gamelan
• organoloji
• çalgı yapımı
• tını epistemolojisi
• ritüel
• zanaat.

References

1. Andrews, M. N. (2015, 22 Mayıs). Learning to adapt: Lou Harrison’s American gamelan arrives at Portland State University. Oregon ArtsWatch. (Erişim adresi: https://www.orartswatch.org/learning-to-adapt-lou-harrisons-american-gamelan-arrives-at-portland-state-university/), (Erişim tarihi: 26.12.2025).
2. Arms, J. M. (2018). Gamelan as world citizen: American experimental music and the internationalization of Indonesian arts. (Yayımlanmamış doktora tezi). University of California, Santa Cruz.
3. Balkarlı, F. (2002). John Cage'in 'Hazırlanmış Piyano'su ve Endonezya geleneksel orkestrası 'Gamelan' (Yayımlanmamış doktora tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
4. Becker, J. (1980). Traditional music in modern Java: Gamelan in a changing society. Honolulu: University of Hawai‘i Press.
5. Brinner, B. E. (1995). Knowing music, making music: Javanese gamelan and the theory of musical competence and interaction. Chicago: University of Chicago Press.
6. Cage, J. (1961). Silence: Lectures and writings. Middletown, CT: Wesleyan University Press.
7. Colvig, W. (t.y.). An American gamelan. Dartmouth College. (Erişim Linki: https://eamusic.dartmouth.edu/~larry/miscellaneous_archival_documents/other_people/harrison_colvig/colvig_an_american_gamelan.pdf), (Erişim tarihi: 27 Aralık 2025).
8. Diamond, J. (1990). There is no they there. MusicWorks, 47, 12–23. (Erişim Linki: https://www.gamelan.org/jodydiamond/writing/theythere.html), (Erişim tarihi: 27 Aralık 2025).

9. Diamond, J. (1992). Writing and editing. American Gamelan Institute. (Erişim Linki: https://www.gamelan.org/jodydiamond/writing/index.html), (Erişim tarihi: 27 Aralık 2025).
10. Dresher, P. J. (1979). The design and construction of a contemporary American gamelan (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Department of Music, University of California, San Diego.
11. Geertz, C. (1960). The religion of Java. Chicago: University of Chicago Press.
12. Grokipedia (2025). Udan Mas. (Erişim adresi: https://grokipedia.com/page/udan_mas), (Erişim tarihi: 31.12.2025).
13. Handayani, A. ve Swazey, K. (2018). Contestation in gamelan making rituals: Tensions between old and new understandings. Humaniora, 30(3), 305–314. doi.org/10.22146/jh.v30i3.35463
14. Hanstein, E., ve Hanstein, T. (2017). Endonezya müziği: Gamelan ve angklung (M. Taceddin Kutay, Çev.). Z Kültür, Sanat, Şehir: Mevsimlik Tematik Dergi / Müzik, 2020/4, 92–95.
15. Hilmy, M. (1998). Islam and Javanese acculturation: Textual and contextual analysis of the slametan ritual. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). McGill University Library.
16. Ketchum, A. (2023). Out of Tune: An Exploration of the Evolution of Tuning in Western Music. Canadian Federation of Music Teachers’ Associations. (Erişim adresi: https://www.cfmta.org/docs/essays/2023/2023-A-Ketchum.pdf), (Erişim tarihi: 31.12.2025).
17. Lindsay, J. (1989). Javanese gamelan: Traditional orchestra of Indonesia (2nd ed.). New York: Oxford University Press.
18. Loth, H. (2006). How gamelan music has influenced me as a music therapist: A personal account. Voices: A World Forum for Music Therapy. (Erişim adresi: http://www.voices.no/mainissues/mi40006000201.html), (Erişim tarihi: 31.12.2025).
19. Magnis-Suseno, F. (1997). Javanese ethics and worldview: The Javanese idea of the good life. Jakarta: Gramedia Pustaka Utama.
20. Michigan Center for Southeast Asian Studies (CSEAS). (2021). On the Spirit of Tuning. The Misconception of Scientific Tuning in Javanese Gamelan. The University of Michigan. (Erişim adresi: https://ii.umich.edu/cseas/news-events/news/search-news/spirit-of-tuning.html), (Erişim tarihi: 31.12.2025).
21. Miller, L. E., & Lieberman, F. (1998). Lou Harrison: Composing a world. Oxford University Press.
22. Miller, L. E., & Lieberman, F. (1999). Lou Harrison and the American gamelan. American Music, 17(2), 146–178.
23. Mulyana, A. (2017). Sekaten tradition: The ritual ceremony in Yogyakarta as acculturation reality of Javanese culture in Indonesia. International Journal of Humanities & Social Science Studies, 4(2), 50–61.
24. Nicholls, D. (2007). John Cage. Urbana: University of Illinois Press.
25. Perlman, M. (2004). Unplayed melodies: Javanese gamelan and the genesis of music theory. Berkeley: University of California Press.
26. Pranoto, H. S. (2013). Sacrilegious aspect of Javanese gamelan: Past and future. Harmonia: Journal of Arts Research and Education, 13(1). (Erişim adresi: https://media.neliti.com/media/publications/62868-EN-sacrilegious-aspect-of-javanese-gamelan.pdf), (Erişim tarihi: 31.12.2025).
27. Pritchett, J. (1993). The music of John Cage. Cambridge: Cambridge University Press.
28. Rahn, J. (1996). Perceptual Aspects of Tuning in a Balinese Gamelan Angklung for North American Students. Canadian University Music Review, 16(2), 23–45. (Erişim adresi: https://www.erudit.org/en/journals/cumr/1996-v16-n2-cumr0467/1014424ar.pdf), (Erişim tarihi: 31.12.2025).
29. Sneddon, J. N. (2003). The Indonesian language: Its history and role in modern society. Sydney: UNSW Press.
30. Sorrell, N. (1990). A guide to the gamelan. Portland, OR: Amadeus Press.
31. Sumarsam. (1995). Gamelan: Cultural interaction and musical development in Central Java. Chicago: University of Chicago Press.
32. Sutton, R. A. (1991). Traditions of gamelan music in Java: Musical pluralism and regional identity. Cambridge: Cambridge University Press.
33. Vetter, R. (t.y.). Sekaten. The gamelans of the Kraton Yogyakarta. Grinnell College Department of Music. (Erişim adresi: https://vetter.sites.grinnell.edu/gamelan/sekaten/), (Erişim tarihi: 31.12.2025).
34. Vetter, R. (t.y.a). Kraton Yogyakarta Gamelans. The gamelans of the Kraton Yogyakarta. Grinnell College Department of Music. (Erişim adresi: https://vetter.sites.grinnell.edu/gamelan/kraton-yogyakarta-gamelans/), (Erişim tarihi: 31.12.2025).
35. Wehr, H. (1976). A dictionary of modern written Arabic (J. M. Cowan, Ed.). Ithaca, NY: Spoken Language Services.
36. Woodward, M. R. (2010). Java, Indonesia and Islam. Dordrecht: Springer Netherlands.
37. Ziporyn, E. (2019). Works for gamelan. Erişim tarihi 27 Aralık 2025, (Erişim adresi: https://www.ziporyn.com/music.html#gamelan), (Erişim tarihi: 31.12.2025).