TOPLUMCU ŞİİRİN EŞİĞİNDE: NÂZIM HİKMET’İN “AHMED” İMZASIYLA YAYIMLADIĞI ŞİİRLER ÜZERİNE BİR İNCELEME

Abstract

Şiir hayatına romantik bir estetik tutum doğrultusunda bireysel, millî ve dinî içeriklere sahip hece ölçülü şiirler kaleme alarak başlayan Nâzım Hikmet, Millî Mücadele’nin verildiği ve Cumhuriyet’in inşasına girişildiği yıllarında, yani 1920’lerin başlarında sosyalist düşünceyle tanışmış ve poetik tutumunu 20. yüzyılın başlarında Rusya’da gelişmeye başlayan toplumcu gerçekçilik ekseninde inşa etmeye yönelmiştir. Henüz toplumcu şiirin eşiğinde yer aldığı bu dönemde şairin bazı metinleri çeşitli yayın organlarında yayımlanmıştır. Türkiye Halk İştirakiyun Fırkası’nın yayın organı Yeni Hayat ile Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası’nın yayın organı Aydınlık’ta “Ahmed” imzasıyla yayımlanan şiirler (“Bir Ders”, “Para Sultanlığına Ölüm!..”, “Nereye?”, “Şark’a Çevir Yüzünü”, “Ehram”) ilgili metinler arasındadır. Nâzım Hikmet’e ait olduğu yakın zamanlara kadar tespit edilememiş olmasından dolayı bu beş metin, şairin külliyatlarında yer almamış ve eleştirel bir okumaya tâbi tutulmamıştır. Bu makalede söz konusu şiirlere odaklanılacak, bunların öne çıkan içerik ve biçim hususiyetleri üzerinde durulacaktır. Bu kapsamda şiirlerin estetik arka planını belirleyen toplumcu gerçekçi yönelimin tarihsel gelişimi ve temel estetik ilkeleri (sınıfsallık, eşitlikçi toplum ideali ve propagandacılık) hakkında özlü bir çerçeveye ortaya konulacak ve söz konusu hususiyetler bu çerçeve göz önünde bulundurularak yorumlanacaktır. Makalenin başlıca amacı, Nâzım Hikmet’in 1920’lerin başlarında, yani toplumcu şiirin eşiğinde nasıl bir poetik tutum sergilediğine dair ilgili metinler özelinde bir fikir vermektir.

Keywords

• Nâzım Hikmet
• toplumcu gerçekçilik
• sınıfsallık
• ütopya
• propagandizm

ON THE THRESHOLD OF SOCIALIST POETRY: A STUDY OF THE POEMS PUBLISHED BY NÂZIM HİKMET UNDER THE SIGNATURE “AHMED”

Abstract

Nâzım Hikmet began his career writing syllabic verse shaped by individual, national, and religious themes within a romantic aesthetic framework. In the early 1920s, during the Turkish War of Independence, he encountered socialist thought and gradually redirected his poetry toward socialist realism, which was emerging in early twentieth-century Russia. At this transitional stage, several of his poems were published in periodicals. Among them are five texts -“Bir Ders,” “Para Sultanlığına Ölüm!..,” “Nereye?,” “Şark’a Çevir Yüzünü,” and “Ehram”- printed under the signature “Ahmed” in Yeni Hayat and Aydınlık. Because their authorship was only recently established, these poems were excluded from his collected works and have not received critical attention. This article examines these five poems, focusing on their thematic and formal features. It briefly outlines the historical development and core principles of socialist realist aesthetics -class consciousness, the ideal of an egalitarian society, and a propagandistic function- then interprets the poems within this framework. The study aims to illuminate the poetic stance Nâzım Hikmet adopted in the early 1920s, at the threshold of his socialist poetry.

Keywords

• Nâzım Hikmet
• socialist realism
• class consciousness
• utopia
• propagandism

References

1. Ahmed. “Bir Ders.” Yeni Hayat, s. 7, 1922, ss. 22-23.
2. Ahmed. “Para Sultanlığına Ölüm!..” Yeni Hayat, s. 21, 1922, ss. 25.
3. Ahmed. “Nereye?”. Aydınlık, s. 9, 1922, ss. 229.
4. Ahmed. “Şark’a Çevir Yüzünü”. Yeni Hayat, s. 20, 1922, ss. 12.
5. Ahmed. “Şark’a Çevir Yüzünü”. Aydınlık, s. 21, 1924, ss. 545.
6. Ahmed. “Ehram”. Aydınlık, s. 21, 1924, ss. 550.
7. Ahmet Oktay. Toplumcu Gerçekçiliğin Kaynakları. Tüm Zamanlar Yayıncılık, 2000.
8. Akçay, Ebru. Edebi Edebiyata Karşı Edepli Edebiyat: Hidayet Romanlarında Propaganda Unsurlarının İncelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2015.

9. ATABE Çalışma Grubu. Atatürk’ün Bütün Eserleri 12. Kaynak Yayınları, 2015.
10. Bezirci, Asım. Nâzım Hikmet ve Seçme Şiirleri. a Yayınları, 1975.
11. Çalışlar, Aziz, Çeviren ve hazırlayan. Ansiklopedik Kültür Sözlüğü. Altın Kitaplar Yayınevi, 1983.
12. Çalışlar, Aziz. Gerçekçilik Estetiği. De Yayınevi, 1986.
13. Domenach, Jean-Marie. Politika ve Propaganda. Çeviren Tahsin Yücel, Varlık Yayınları, 1969.
14. Engels, Friedrich. Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni. Çeviren Mustafa Tüzel, 3. Baskı, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2019.
15. Fischer, Ernst. Sanatın Gerekliliği. Çeviren Cevat Çapan, Sözcükler Yayınları, 2012.
16. Gorki, Maksim. Edebiyat Yaşamım. Çeviren Şemsi Yeğin, Payel Yayınevi, 1978.
17. Gorki, Maksim. “Edebiyat Üzerine.” Sanatta Sosyalist Gerçekçilik, Hazırlayan İsmet Gülseçgin, Sarmal Kitabevi, 2021, ss. 63-90.
18. Güngör, Bilgin. “Nâzım’ın İzinden: Bu ‘Ahmed’, O ‘Ahmed’ mi?” Varlık, s. 1460, Aralık 2024, ss. 58-60.
19. Jdanov, Andrey Aleksandroviç. Edebiyat, Müzik ve Felsefe Üzerine. Çeviren Fatmagül Berktay, Kaynak Yayınları, 1996.
20. Kagan, Moisici. “Proleter Sanatın İlk Tomurcukları.” Sanatta Sosyalist Gerçekçilik, Hazırlayan İsmet Gülseçgin, Sarmal Kitabevi, 2021, ss. 115-141.
21. Kunitsin, Georgi. “Marksist-Leninist Estetik.” Sanatta Sosyalist Gerçekçilik, Hazırlayan İsmet Gülseçgin, Sarmal Kitabevi, 2021, ss. 143-171.
22. Lenin, Vladimir Ilyiç. Sanat ve Edebiyat. Çeviren Şerif Hulusi, Payel Yayınevi, 1968.
23. Lenin, Vladimir Ilyiç. Emperyalizm: Kapitalizmin En Yüksek Aşaması. Çeviren Cemal Süreya, Sol Yayınları 1974.
24. Lenin, Vladimir Ilyiç. Devlet Üzerine. Çeviren Mazlum Beyhan, Yordam Kitap, 2016.
25. Lukacs, György. Çağdaş Gerçekçiliğin Anlamı. Çeviren Cevat Çapan, Payel Yayınevi, 1975.
26. Lunaçarski, Anatoli. “Edebiyatın Ödevi.” Sanatta Sosyalist Gerçekçilik, Hazırlayan İsmet Gülseçgin, Sarmal Kitabevi, 2021, ss. 57-62.
27. Marx, Karl ve Friedrich Engels. Komünist Manifesto. Çeviren Nail Satlıgan, Yordam Kitap, 2021.
28. Moran, Berna. Edebiyat Kuramları ve Eleştiri. İletişim Yayınları, 2002.
29. Odabaşı, İ. Arda. Osmanlı’da Sosyalizm Türkçülük ve İttihatçılık: Rasim Haşmet Bey. Kaynak Yayınları, 2012.
30. Oral, Haluk. Nâzım Hikmet’in Yolculuğu. Everest Yayınları, 2023.
31. Koç, Yıldırım. Bilimsel Sosyalizm ve Devrimler. Kuzgun Kitap, 2019.
32. Plehanov, Georgi Valentinoviç. Sanat ve Sosyalizm. Çeviren Selim Mimoğlu, 2. Baskı, Sosyal Yayınlar, 1967.
33. Politzer, Georges. Felsefenin Temel İlkeleri. Çeviren Muzaffer Erdost, Sol Yayınları, 1994.
34. Pospelov, Gennadiy. Edebiyat Bilimi. Çeviren Yılmaz Onay, Evrensel Basım Yayın, 2005.
35. Suçkov, Boris. Gerçekçiliğin Tarihi. Çeviren Aziz Çalışlar, Adam Yayıncılık, 1982.
36. Şanlıer, Sinan. Nâzım’dan Eksik Kalanlar. Yazılama Yayınevi, 2016.
37. Tunalı, İsmail. Marksist Estetik. Altın Kitaplar Yayınevi, 1993.
38. Qualter, Terence H. “Propaganda Teorisi ve Propagandanın Gelişimi.” Çeviren Ünsal Oskay, Siyasal Bilgiler Dergisi, c. 35, s. 1, 1980, ss. 255- 307.
39. Vâ-Nû (Vâlâ Nureddin). Bu Dünyadan Nâzım Geçti. Remzi Kitabevi, 1965.