FEMİNİST BİR ONTOLOJİK MÜDAHALE: ŞEBNEM İŞİGÜZEL’İN İSTANBULLU AMAZONLAR 1809 ROMANINDA MEİNONGCU ONTOLOJİ VE ALTERNATİF TARİH

Abstract

Şebnem İşigüzel’in İstanbullu Amazonlar 1809 adlı romanı, Esma Sultan’ı Osmanlı tahtına çıkaran kurgusuyla alternatif bir tarih anlatısı ortaya koyar. Mevcut literatürde kurmaca ile gerçeklik arasındaki ilişki genellikle doğruluk değeri ya da temsil mesafesi üzerinden ele alınmış; kurmaca karakterlerin ontolojik statüsü ise görece arka planda kalmıştır. Söz konusu boşluğu gidermek amacıyla makalenin ilk bölümünde Alexius Meinong’un “nesne kuramı” çerçevesinde kurmaca karakterlerin ontolojik konumları tartışılmaktadır. Bu bağlamda Esma Sultan karakteri, Osmanlı tahtına çıkmış biri olarak fiziksel dünyada var olmamasına rağmen Meinongcu anlamda “varlık-dışı nesne” olarak ele alınmıştır. Bununla birlikte Saul Kripke’nin geliştirdiği “mümkün dünyalar modeli”, Esma Sultan’ın “mümkün nesne” olarak konumlandırılmasına olanak sağlamıştır. Bu teorik çerçeve, romanın tarihî gerçekliği değiştirmesinin işlevini ortaya koymaktadır. Çalışmanın ikinci bölümünde romanın dayandığı “Osmanlı tahtına bir kadın çıksaydı ne olurdu?” önermesi, alternatif tarih bağlamında incelenmektedir. Roman, feminist bir yeniden yazımla kadın özneyi merkeze alarak tarihsel anlatıyı yeniden kurar. Karakterlerin eylemleri, yerleşik kamusal ve özel alan ayrımını ters yüz ederken eserin ironik üslubu, resmî tarihyazımının nesnellik iddiasına karşı estetik bir karşı-strateji işlevi görür. Böylece roman hem içerik hem biçim düzeyinde ataerkil tarih söylemini aşındırır. Sonuç olarak bu çalışma, romanı Meinongcu ontoloji ve alternatif tarih ekseninde değerlendirerek kurmaca karakterlerin ontolojik statüsüne dair tartışmalara yeni bir bakış açısı sunmayı amaçlamaktadır.

Keywords

• Şebnem İşigüzel
• İstanbullu Amazonlar 1809
• Alexius Meinong
• nesne kuramı
• alternatif tarih

A FEMINIST ONTOLOGICAL INTERVENTION: MEINONGIAN ONTOLOGY AND ALTERNATIVE HISTORY IN ŞEBNEM İŞİGÜZEL’S NOVEL İSTANBULLU AMAZONLAR 1809

Abstract

Şebnem İşigüzel’s novel İstanbullu Amazonlar 1809 presents an alternative history narrative through its fictional premise of Esma Sultan ascending the Ottoman throne. In the existing literature, the relationship between fiction and reality has generally been addressed in terms of truth value or representational distance, while the ontological status of fictional characters has remained relatively in the background. In order to fill this gap, the first section of the article discusses the ontological positions of fictional characters within the framework of Alexius Meinong’s “theory of objects”. In this context, although the character of Esma Sultan does not exist in the physical world as someone who ascended the Ottoman throne, she is treated as a “nonexistent object” in the Meinongian sense. Additionally, the “possible worlds model” developed by Saul Kripke enables Esma Sultan to be positioned as a “possible object”. This theoretical framework reveals the function of the novel’s alteration of historical reality. In the second section of the study, the premise upon which the novel is based -“what if a woman had ascended the Ottoman throne?”- is examined within the context of alternative history. Through a feminist rewriting, the novel reconstructs the historical narrative by placing the female subject at the center. While the actions of the characters subvert the established division between the public and private spheres, the ironic style of the work functions as an aesthetic counter-strategy against official historiography’s claim to objectivity. Thus the novel erodes patriarchal historical discourse at the levels of both content and form. In conclusion, by evaluating the novel along the axes of Meinongian ontology and alternative history, this study aims to offer a new perspective on the debates concerning the ontological status of fictional characters.

Keywords

• Şebnem İşigüzel
• İstanbullu Amazonlar 1809
• Alexius Meinong
• theory of objects
• alternative history

References

1. Altın, Merve ve Ergün Baylan. “Tarihsel Kurguda Yeniden Yazım Stratejisine Kuramsal Bir Yaklaşım.” Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 25, s. 4, 2023, ss. 1554-1574.
2. Berto, Francesco. “Modal Meinongianism and Fiction: The Best of Three Worlds.” Philosophical Studies: An International Journal for Philosophy in the Analytic Tradition, c. 152, s. 3, 2011, ss. 313-334.
3. Çakıl Dinçer, Gülşen. “Türkiye’de Kadın Hareketinde Kamusal Alan-Özel Alan İkilemi.” Fiscaoeconomia, c. 7, s. 4, 2023, ss. 506-525. https://doi.org/10.25295/fsecon.1361372.
4. Çakır, Serpil. “Feminist Tarih Yazımı: Tarihin Kadınlar İçin, Kadınlar Tarafından Yeniden İnşası.” 21. Yüzyıla Girerken Türkiye’de Feminist Çalışmalar, Prof. Dr. Nermin Abadan Unat’a Armağan, Derleyen Serpil Sancar, Koç Üniversitesi Yayınları, 2011, ss. 505-533.
5. Çakır, Serpil. Osmanlı Kadın Hareketi. Metis Yayınları, 2016.
6. Çetindaş, Dilek. “Alternatif Tarih Yazımı ve Yöre Tarihçiliği Noktasında Samim Kocagöz Romanları.” V. Uluslararası Tarih Eğitimi Sempozyumu, Editörler Ahmet Şimşek, Selahattin Kaymakcı ve İbrahim Turan, 2018, ss. 48-67.
7. Dalar, Tuba. “Tarihi ve Kurmaca Gerçeklik Bağlamında Tarihi Roman.” Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, s. 65, 2020, ss. 377-387.
8. Duran, Türkan. I. Abdülhamid’in Kızı Esma Sultan’ın Hayatı (1778-1848). Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, 2007.

9. Ekren, Uğur. “Alexius Von Meinong ve Nesneler Teorisi.” Kutadgubilig Felsefe-Bilim Araştırmaları Dergisi, s. 17, 2010, ss. 9-26.
10. Gülcan, Nur Yeliz. “Dil Felsefesinde Gönderge Sorunu.” Felsefe Dünyası, c. 2, s. 44, 2006, ss. 168-182.
11. Gür, Murat. “Edebî Bir Tür Olarak Ükronya ve Alternatif Bir Tarihin Anlatısı: İzmihlâl.” Söylem Filoloji Dergisi, c. 7, s. 3, 2022, ss. 711-725. https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1169447.
12. Hutcheon, Linda. Postmodernizmin Poetikası: Tarih, Teori, Kurgu. Çeviren Yunus Balcı, Hece Yayınları, 2020.
13. İşigüzel, Şebnem. İstanbullu Amazonlar 1809. İletişim Yayınları, 2021.
14. Karataş, Çağdaş Burak. “Russell-Meinong Tartışması Üzerine.” Felsefe Arkivi, s. 53, 2020, ss. 35-54.
15. Kripke, Saul A. “Semantical Considerations on Modal Logic.” Acta Philosophical Fennica, s. 16, 1963, ss. 83–94.
16. Kroon, Fred ve Alberto Voltolini. “Fictional Entities.” The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Editörler Edward N. Zalta ve Uri Nodelman, 2023. https://plato.stanford.edu/archives/fall2023/entries/fictional-entities/. Erişim 2 Ağustos 2025.
17. Meinong, Alexius. “Theory of Objects.” Realism and the Background of Phenomenology, Editör Roderick M. Chisholm, Free Press, 1960, ss. 76-117.
18. Örnek, Aslı. “Şebnem İşigüzel: ‘Tarihe Bugünden Bakmadım, Bugünü Tarih Üzerinden Yazdım.’” https://www.k24kitap.org/sebnem-isiguzel-tarihe-bugunden-bakmadim-bugunu-tarih-uzerinden-yazdim-3074. Erişim 4 Temmuz 2025.
19. Parla, Jale. “Kadın Eleştirisi Neyi Gerçekleştirdi?” Kadınlar Dile Düşünce: Edebiyat ve Toplumsal Cinsiyet, Derleyenler Sibel Irzık ve Jale Parla, İletişim Yayınları, 2011, ss. 15-34.
20. Parsons, Terence. “A Meinongian Analysis of Fictional Objects.” Grazer Philosophische Studien, s. 1, 1975, ss. 73–86.
21. Perszyk, Kenneth J. Nonexistent Objects: Meinong and Contemporary Philosophy. Springer Dordrecht, 1993. https://doi.org/10.1007/978-94-015-8214-8.
22. Routley, Richard. Exploring Meinong’s Jungle and Beyond: The Sylvan Jungle – Volume 1. Springer Cham, 2018. https://doi.org/10.1007/978-3-319-78793-0.
23. Russell, Bertrand. “Gönderim Üzerine.” Çeviren Alper Yavuz. Felsefe Tartışmaları, s. 49, 2015, ss. 55–71.
24. Saltık, Fatmanur. Şebnem İşigüzel’in Eserlerinde Mekânın Dili. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Kocaeli Üniversitesi, 2025.
25. Sarı, İpek. Şebnem İşigüzel’in Beş Romanı Üzerine İnceleme. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi, 2021.
26. Smith, Janet Farrell. “The Russell-Meinong Debate.” Philosophy and Phenomenological Research, c. 45, s. 3, 1985, ss. 305-350.
27. Sütcü, Özcan Yılmaz. “Edebiyat, Kurmaca ve Gerçeklik.” Beytulhikme: An International Journal of Philosophy, c. 10, s. 3, 2020, ss. 843-870. https://doi.org/10.18491/BEYTULHIKME.1586.
28. Vural Arslan, Ebru. “Alternatif Tarih Yaratımında Yaşamöyküsel Romanın Kullanımı: Ben de Halimce Bedreddinem.” Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, c. 11, s. 22, 2019, ss. 81-110. http://dx.doi.org/10.26517/ytea.416.
29. Yalçın-Çelik, S. Dilek. Yeni Tarihselcilik Kuramı ve Türk Edebiyatında Postmodern Tarih Romanları. Akçağ Yayınları, 2005.
30. Yavuz, Tuğba. “Varolmayan Nesne Var mıdır?” FLSF (Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi), s. 30, 2020, ss. 259-277.