YAS, MELANKOLİ VE OTOBİYOGRAFİK ANLATININ İNŞASI

Abstract

İnsanın kendisi için kıymetli bir değerinin kaybının ardından yaşadığı acı ve boşluk duygusu olarak tanımlanabilecek olan yas, kendi içerisinde psikolojik dinamikleri olan bir süreçtir ve sağlıklı biçimde tamamlanamadığında bireyde travmatik bazı izler bırakır. Bu sürekli ve bireyin günlük hayatına entegrasyonunda olumsuz etkileri olan kronik yası aşabilmek için yazma deneyimine sığınmak, anlaşılır bir yoldur. Bu bağlamda çalışmanın merkezinde edebiyatın travma ve yasla başa çıkmada üstlendiği katartik ve rehabilitatif işlev yer alır. Sanatçının nevrotik çatışmalarını ve kaybın yarattığı boşluğu “yüceltme” mekanizmasıyla estetik bir forma dönüştürmesi, yasın tamamlanabilir bir sürece evrilmesini sağlayan temel dinamik olarak dikkati çeker. Halit Ziya Uşaklıgil’in Bir Acı Hikâye isimli anlatısı, Adalet Ağaoğlu’nun “Hüzzam Mavisi” anlatısı ve Ömer Seyfettin’in “İlk Namaz” hikâyesi üzerinden; kişisel kayıpların nasıl otobiyografik birer iyileşme sürecine dönüştüğü analiz edilmektedir. Sonuç olarak çalışmada, edebi metnin sağaltıcı etkisi tartışılmış ve metinler, dilsiz bir acı olan melankoliyi isimlendirerek kontrol altına alan ve özneyi ruhsal parçalanmadan kurtaran sembolik bir zafer olarak konumlandırılmıştır.

Keywords

• yas
• melankoli
• otobiyografik anlatı
• travma

GRIEF, MELANCHOLIA, AND THE CONSTRUCTION OF AUTOBIOGRAPHICAL NARRATIVE

Abstract

Grief, understood as the anguish and sense of void experienced in the wake of losing something the individual holds dear, is a process governed by its own internal psychological dynamics, one that, when it fails to reach healthy resolution, leaves traumatic imprints upon the self. Turning to the act of writing offers an intelligible path through this chronic grief, which is both persistent and corrosive to the individual’s integration into everyday life. Accordingly, this study places at its centre the cathartic and rehabilitative function that literature assumes in the negotiation of trauma and grief. The artist’s transformation of neurotic conflicts and the loss-induced void into aesthetic form — through the mechanism of sublimation, emerges as the foundational dynamic by which grief may evolve into a process capable of resolution. Drawing on Halit Ziya Uşaklıgil’s narrative Bir Acı Hikâye, Adalet Ağaoğlu’s “Hüzzam Mavisi”, and Ömer Seyfettin’s short story “İlk Namaz”, the study examines the ways in which personal losses are transmuted into autobiographical trajectories of healing. The study ultimately argues for the therapeutic agency of the literary text, positioning these works as symbolic acts of mastery, naming and thereby containing melancholia as an otherwise wordless suffering, and rescuing the subject from psychic disintegration.

Keywords

• grief
• melancholia
• autobiographical narrative
• trauma

References

1. Ağaoğlu, Adalet. “Hüzzam Mavisi.” Sessizliğin İlk Sesi, Remzi Kitabevi, 1981.
2. Aries, Philippe. Batıda Ölümün Tarihi. Çeviren Işın Gürbüz, Everest Yayınları, 2020.
3. Aristoteles. Poetika. Çeviren Yılmaz Onay, Mitos Boyut Yayınları, 2008.
4. Aristoteles. Nikomakhos’a Etik. Çeviren Saffet Babür, Say Yayınları, 2024.
5. Barthes, Roland. Yas Günlüğü. Çeviren Mehmet Rifat ve Sema Rifat, Yapı Kredi Yayınları, 2016.
6. Bildik, Tezan. “Ölüm, Kayıp, Yas ve Patolojik Yas.” Ege Tıp Dergisi, c. 52, no. 4, 2013, ss. 223-229.
7. Bowlby, John. Kaybetme. Çeviren Nur Nirven ve Nüket Diner, Pinhan Yayıncılık, 2021.
8. Caruth, Cathy. Unclaimed Experience: Trauma, Narrative, and History. Johns Hopkins University Press, 1996.

9. Çıkla, Selçuk. “Halit Ziya ve Mehmet Rauf’un Hayatları ile Romanları.” Dergâh, c. 12, no. 142, 2001, ss. 14-17.
10. Derrida, Jacques. The Work of Mourning. Çeviren Pascale-Anne Brault ve Michael Naas, University of Chicago Press, 2001.
11. Engel, George L. “Is Grief a Disease? A Challenge for Medical Research.” Psychosomatic Medicine, c. 23, no. 1, 1961, ss. 18-22.
12. Ferenczi, Sandor. Psikolojik Travma. Çeviren Hüsen Portakal, Cem Yayınevi, 2020.
13. Freud, Anna. Ego ve Savunma Mekanizmaları. Çeviren Yeşim Erim, Bağlam Yayıncılık, 1989.
14. Freud, Sigmund. “Creative Writers and Day-Dreaming.” Çeviren J. Strachey. The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud, c. 9, Hogarth Press, 1950, ss. 141-153.
15. Freud, Sigmund. Yas ve Melankoli. Çeviren Aslı Emirsoy, Telos Yayıncılık, 2014.
16. Freud, Sigmund. Bastırma ve Bastırılanın Geri Dönüşü. Çeviren Oya Kasap, Telos Yayıncılık, 2016.
17. Freud, Sigmund. Kültürel Cinsel Ahlak ve Modern Sinirlilik. Çeviren Çağlar Tanyeri, Telos Yayıncılık, 2017.
18. Gorer, Geoffrey. Death, Grief and Mourning. Doubleday, 1965.
19. Graver, Margaret R. Stoicism and Emotion. University of Chicago Press, 2007.
20. Green, Andre. Yazı ve Ölüm. Çeviren Nesrin Demiryortan, Metis Yayınları, 2023.
21. Heidegger, Martin. Varlık ve Zaman. Çeviren Kaan H. Ökten, Agora Kitaplığı, 2011.
22. Herman, Judith L. Trauma and Recovery. Basic Books, 1992.
23. İleri, Selim. Kırık Deniz Kabukları. Doğan Kitap, 2002.
24. İleri, Selim. Bu Yaz Ayrılığın İlk Yazı. Doğan Kitap, 2007.
25. Kierkegaard, Søren. Ölümcül Hastalık Umutsuzluk. Çeviren M. Mukadder Yakupoğlu, Doğu Batı Yayınları, 2021.
26. Klein, Melanie. “Mourning and Its Relation to Manic-Depressive States.” The International Journal of Psychoanalysis, c. 21, 1940, ss. 125-153.
27. Kristeva, Julia. Kara Güneş: Melankoli ve Depresyon. Çeviren Nilgün Tutal, Bağlam Yayıncılık, 2009.
28. Kübler-Ross, Elisabeth. Ölüm ve Ölmek Üzerine. Çeviren Banu Büyükkal, Boyner Yayınları, 1997.
29. Levinas, Emmanuel. Otherwise Than Being. Çeviren Alphonso Lingis, Duquesne University Press, 1998.
30. Malkinson, Ruth. Bilişsel Yas Terapisi. Çeviren Semra Kunt Akbaş, HYB Yayınları, 2009.
31. Maraş, Ayşen. “Komplike Yas: Derleme ve Vaka Çalışması.” Ayna Klinik Psikoloji Dergisi, c. 1, no. 1, 2014, ss. 41–59.
32. Nietzsche, Friedrich. Şen Bilim. Çeviren Ahmet İnam, Say Yayınları, 2021.
33. Ömer Seyfettin. “İlk Namaz.” Hikayeler -Cilt 1-, hazırlayan Hülya Argunşah, Dergâh Yayınları, 2022.
34. Önderman, Murat. “İş Olmayan Yas.” Psikeart, no. 62, 2019, ss. 72-77.
35. Sontag, Susan. Sanatçı: Örnek Bir Çilekeş. Çeviren Yurdanur Salman ve Müge Gürsoy Sekmen, Metis Yayınları, 2018.
36. Spinoza, Baruch. Etika. Çeviren Hilmi Ziya Ülken, Doğu Batı Yayınları, 2024.
37. Telles-Correia, Daniel ve Joao G. Marques. “Melancholia Before the Twentieth Century: Fear and Sorrow or Partial Insanity?” Frontiers in Psychology, c. 6, no. 81, 2015, ss. 1-4.
38. Uluçay, Ömer. Yas, Ağıt, Hafıza: Bireysel ve Toplumsal Ağıt. Sarmal Kitabevi, 2026.
39. Uşaklıgil, Halit Ziya. Bir Acı Hikâye. Hazırlayan Salim Çonoğlu, Kapra Yayıncılık, 2022.
40. Volkan, Vamık. Kayıptan Sonra Yaşam. Pusula Yayınevi, 2018.
41. Walter, Tony. On Bereavement: The Culture of Grief. Open University Press, 1999.
42. Worden, J. William. Yas Danışmanlığı ve Yas Terapisi. Çeviren Bedriye Öncü, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Yayınları, 2003.
43. Worden, J. William. Grief Counseling and Grief Therapy: A Handbook for the Mental Health Practitioner. Springer Publishing, 2009.