BİR ARINMA BİÇİMİ OLARAK KENDİ ESERİNİ YOK ETMEK: "MAİ VE SİYAH" VE "USTA İLE MARGARİTA

Abstract

Edebiyatımızın önde gelen isimlerinden Halit Ziya Uşaklıgil’in “Mai ve Siyah” adlı eseri ana karakter Ahmet Cemil üzerinden çizilen yazar profiline odaklanır. Rus yazar Mihail Bulgakov ise daha karmaşık bir kurgu yapısıyla “Usta ile Margarita” adlı eserinde “Usta” olarak nitelendirdiği ana karakterin yazar profili ve çevresini değerlendirir. Her iki eserde de ana karakterler yayımlatamadıkları eserlerini yakarak yok etme yoluna giderler. Bu durumun temel nedeni kendileri açısından hayatın gidişatının değişeceğine yönelik dürtüleridir. Kendi eserini yok ederek bir çeşit arınma yaşayan karakterler, geçmişlerinden ve geçmişlerinin getirdiği sıkıntılardan kurtularak hayattaki konumlarının değişeceğini düşünürler. Buradan hareketle, her iki eserin ana karakterinin niçin böyle bir yolu seçmiş olabileceği üzerine odaklanan çalışmamız, yazarlık kurumunun toplumla ve özellikle hâkim edebi gelenek ile kurduğu/kuramadığı ilişkiler üzerinden ilerleyecek; gerçeklik algısının yazar ve çevresi açısından taşıdığı anlamlar üzerinde duracaktır. Özellikle edebi geleneğin, yazarlık kurumu üzerindeki etkisi çalışmamızın odak noktasını oluşturacaktır. Sanatsal üretimi gölgeleyen baskı ortamının ortaya çıkış süreçlerindeki benzerlik ve farklılıklara dikkat çekilecektir.

“Katharsis/Arınma” kavramının ele alınan eserler düşünüldüğünde oturduğu bağlamın değerlendirileceği bu çalışmada, iki ayrı ülkede, iki ayrı edebi geleneğin gölgesi altında görülen benzer durumların yazar ve entelektüel çevre üzerine odaklanması önemlidir. Eleştirel düzey noktasında farklılıklar görülse de özellikle, sanatçı hassasiyeti noktasında yaşanan ikilikler her iki eserde de temel gerilim unsurunu oluşturmaktadır.

“Usta” karakteri “Ahmet Cemil” karakterinden daha çetin bir ortamda eser vermek durumunda kalmış olmasına rağmen; her iki karakterin mizaçları da benzerlik göstermektedir. Bu bağlamda, karakterlerin kendi üretim süreçlerinde yaşadıkları ve yaşananların onları benzer bir sonuca götürmesi çalışmamızın odak noktasını oluşturacaktır. Yazarların kendi üretimlerinden vazgeçerek, eserlerini yakmaları teması üzerine kurulacak olan çalışmamız, yazarlık kurumunun iflası noktasına gelinen süreç üzerinden ilerleyecektir.

Keywords

• Mai ve Siyah,Usta İle Margarita,Yazarlık,Edebi Gelenek,Arınma

References

1. Althusser, Louis. (2014). İdeoloji ve Devletin İdeolojik Aygıtları. Alp Tümertekin (Çev.). İstanbul: İthaki.
2. Antakyalıoğlu, Zekiye. (2013). Roman Kuramına Giriş (1. baskı). İstanbul: Ayrıntı.
3. Aristoteles. (2010). Poetika. İsmail Tunalı(Çev.). İstanbul: Remzi.
4. Aytaç, Gürsel. (2003). Karşılaştırmalı Edebiyat Bilimi. İstanbul: Say.
5. Bulgakov, Mihail. (2012). Usta ile Margarita. Aydın Emeç (Çev.). İstanbul: Can.
6. Fischer, Ernst. (2010). Sanatın Gerekliliği. Cevat Çapan(Çev.). İstanbul: Payel.
7. Habermas, Jürgen. (2001). İdeoloji Olarak Teknik ve Bilim. Mustafa Tüzel (Çev.).İstanbul: Yapı Kredi.
8. Nietzsche, Friedrich. (2011). Müziğin Ruhundan Tragedyanın Doğuşu. İsmail Zeki Eyuboğlu (Çev.). İstanbul: Say.

9. Sontag, Susan. (2013). Sanatçı: Örnek Bir Çilekeş. Y. Salman, M. Gürsoy Sökmen(Haz.). İstanbul: Metis.
10. Uşaklıgil, Halit. (2015). Mai ve Siyah. İstanbul: Özgür.