Endülüs’te Bir İlim ve Kültür Şehrinin Doğuşu: Gırnata Örneği
Öz
Bu makalede V. (XI.) yüzyıla kadar Endülüs kaynaklarında bir şehir olarak adına rastlanmayan Gırnata’nın (Granada) Endülüs Emevî Devleti’nin yıkılış yılları ile başlayan ve mülûkü’t-tavâif dönemi boyunca devam eden şehirleşme süreci ilmî faaliyetler merkezinde ele alınmaktadır. Endülüs’te İslam hâkimiyetinin en uzun sürdüğü şehir olan Gırnata’nın fetihten V. (XI.) yüzyıla kadarki dönemde idarî açıdan İlbîre’ye (Elvira) bağlı ve kaynaklarda adı ancak birkaç yerde geçen küçük bir yerleşim birimi olduğu görülür. Gırnata’da şehirleşme, V. (XI.) yüzyılın ilk çeyreğinde, Endülüs Emevî Devleti’nin yıkılış sürecinde öne çıkan Berberî ailelerden biri olan Zîrîler’in, kısa bir süre önce yerleştikleri İlbîre’den ayrılarak buraya yerleşmeleriyle başlamıştır. Gırnata’nın değişen idarî ve siyasî konumu şehirde sürdürülen ilmî faaliyetlere de yansımıştır. Gırnata’da mülûkü’t-tavâif dönemine kadar kayda değer herhangi bir ilmî faaliyete rastlanmazken, bahsi geçen dönemde Zîrîler’in idaresi altında canlı bir ilmî hareketlilik başlamıştır. Bu dönemde Gırnatalı öğrencilerin Endülüs içinde ve dışına gerçekleştirdikleri rihleler yoluyla Gırnata’ya zengin bir ilmî birikim taşınmış ve Gırnatalı ulema aileleri ortaya çıkmıştır. Zîrîler’in idaresi altında Gırnata, V. (XI.) asır başlarında İlbîre’den aldığı göç sonucu ve aynı yıllarda Kurtuba’da (Córdoba) yaşanan sosyal problemler sebebiyle buradan ayrılan çok sayıda ilim adamının yerleştikleri şehirlerden biri haline gelmiş ve süratle bir ilim merkezi olma yoluna girmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdullah b. Bulukkîn, et-Tibyân, nşr. Emîn Tevfîk et-Tîbî, Rabat: Menşûrâtü Ukâz, 2011.
- Abū Irmeis, Ibrahim, “Una puerta de madīna Garnāta: Bāb al-’Unaydar (Monaita)”, Arqueología y territorio medieval, 8 (2001): 187-204.
- Adıgüzel, Cumhur Ersin, XI. Asırda Endülüs’te İlmî Hayat (doktora tezi), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2016.
- Adıgüzel, Cumhur Ersin, “Mülûkü’t-Tavâif Dönemi”, İslâm Tarihi ve Medeniyeti: Endülüs, ed. Mehmet Özdemir, İstanbul: Siyer Yayınları, 2018, IV, 121-82.
- Adıgüzel, Cumhur Ersin, “Zîrîler” DİA, 2013, XLIV, 460-63.
- Ahbâr mecmû‘a, nşr. İbrâhim el-Ebyârî, Kahire-Beyrut: Dârü’l-kitâbi’l-Mısrî - Dârü’l-kitâbi’l-Lübnânî, 1410/1989.
- Birışık, Abdülhamit, “İbn Atıyye el-Endelüsî”, DİA, 1999, XIX, 338-40.
- Çavuşoğlu, Ali Hakan, “Endülüs’te Rey-Hadis Mücadelesi”, İslâmiyât, 7 (2004): 59-74.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
10 Temmuz 2019
Gönderilme Tarihi
11 Eylül 2018
Kabul Tarihi
29 Mart 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019 Sayı: 42
Cited By
An Andalusian Maliki Scholar, Ibn al-Fars and His Work, Ahkam al-Qur’an
Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi
https://doi.org/10.17859/pauifd.1100259İbn Battuta Seyahatnamesinde Sivas Multan ve Granada Şehirleri
Dünya İnsan Bilimleri Dergisi
https://doi.org/10.55543/insan.1331854