Year 2018, Volume 16, Issue 2, Pages 462 - 483 2018-12-31

Ebû’l-Kāsım El-Kâ‘bî El-Belhî′de İrâde

Zeynep Hümeyra Koç [1]

136 253

Öz

İrâde, Kelâm’da, ilimden sonra üzerinde en çok tartışılan konulardan biridir. İrâdenin mâhiyeti hakkında, Mu‘tezilî bilgin Ebû’l-Kāsım el-Kâ‘bî el-Belhî’nin görüşleri dikkate şayandır. Kâ‘bî, oluşturduğu epistemolojik sistemde, irâdeye alışılagelenden farklı bir anlam alanı açmaya çalışmaktadır. Kâ‘bî’ye göre irâde, fiilî bir sıfattır. Ona göre Allah’ın irâdesi hâdistir. İrâde, Tanrı hakkında kullanıldığında, Tevhîd ve tenzih kaygısına; insan hakkında kullanıldığında ise özgürlük, imtihan ve sorumluluk kaygısına dayalı bir şekilde ele alınmaktadır. Kâ‘bî, bu iki kullanım arasında dikkatli ve kesin bir ayrım yaratmaya özen göstermektedir. O, irâde hakkındaki görüşleriyle, Mu‘tezilî düşünce içinde de farklılaşmıştır. Kâ‘bî’nin Nazzâm’ın görüşleriyle uyum gösteren irâde anlayışı, insana otonomi sağlaması açısından önemlidir. Kâ‘bî’ye göre, Allah li-zâtihî mürîd olmadığı gibi O’nun irâdesi, hakîkî anlamda da kullanılmamaktadır. Ona göre irâde, Allah ve insan arasında ortak bir lafız olmasına rağmen, Allah mecazî anlamda mürîddir. Kâ’bî, Allah açısından İlâhî irâdeyi yaratma (tekvîn) insan açısından ise Allah’ın emretmesi olarak ele alır. Bu bağlamda onun epistemolojisinde irâde, Allah-âlem ilişkisine güçlü bir zemin oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Kelâm, Mu‘tezile, İlâhî İrâde, Ebû’l-Kāsım el-Belhî, el-Kâ‘bî, Nazzâm, Sıfatlar, Bağdat Mu‘tezilesi


THE WİLL ACCORDİNG TO ABŪ L-QĀSİM AL-KAʿBĪ AL-BALKHĪ 

Abstract

After the problem of divine knowledge (‘ılm), divine will/volition (irāda) is one of the most debated issues in Kalām. In regard of divine will and volition Mu’tazilī scholar Abū al-Qāsim al-Ka’bī al-Balkhī’s opinions are of distinctive value. In his epistemology, al-Ka’bī tries to comprehend it in quite an unusual manner. For al-Ka’bī divine will (irāda) is one of the attributes of act. This means that divine will is an accident (hâdis). The term volition when used in relation to God it shall carry the apprehension of divine unity (tawhīd) and transcendence (tenzīh). Whereas in relation to man will implies freedom of action and responsibility of consequences thereby. al-Ka’bī put serious emphasis in differentiating meaning of volition in realm of man and of transcendence. Showing profound similarities with his prior Mu’tazilī al-Nazzam, al-Ka’bī undertakes the problem of divine volition in such a way that does not supersede both, realm of man and of transcendence. Showing similarities with the opinions of his prior Mu’tazilī al-Nazzām, his understanding on will is significant for attributing full authority to man. According to al-Ka’bī, transcendental being (Allah) does not have volition per se (لا هو مريد لذاته). His volition is not used in literal meaning of the word either. He believes that although volition is a common term between God and man, God wills (مرید) in truly metaphorical and figurative sense. al-Ka’bī states that the volition form God’s position is His creation (takwīn) whereas in regard of man, divine volition shall be understood as Allah’s orders. Within this context, term of volition in al-Ka’bī’s epistemology carries the ground for relational foundations of Allah and His creation.

Keywords: Divine Will, Abū l-Qāsim al-Balkhī, al-Kaʿ, God's Attributes, Mutazila, Baghdādī School

 

Kelâm, Mu‘tezile, İlâhî İrâde, Ebû’l-Kāsım el-Belhî, el-Kâ‘bî, Nazzâm, Sıfatlar
  • BAĞDÂDÎ, Abdulkâhir (ö.1037). Mezhepler Arasındaki Farklar. Çev. E. Ruhi Fığlalı. Ankara: TDV Yayınları, 2014.
  • EŞ’ARÎ, Ebu’l-Hasan. el-İbane ve Usûlü Ehli’s-Sünne/ Eş’arî Akâidi. Trc. Ramazan Biçer. İstanbul: Gelenek Yayınları, 2010.
  • ………….……. Makālâtu’l-İslamiyyîn ve İhtilafu’l-Musallîn/ İlk Dönem İslam Mezhepleri. Çev. Mehmet Dalkılıç-Ömer Aydın. İstanbul: Kabalcı, 2005.
  • EL-K‘BÎ, el-Belhî, Ebu’l-Kāsım Abdullah b. Ahmed b. Mahmûd (319/931). Uyûnu’l-Mesâil ve’l-Cevâbât. Thk: Râcih Abdulhamid Said Kürdî-Hüseyin Hansu. Amman: Darü’l-Hamid, 2014/1435.
  • ………….……. Kitâbu’l-Makālât ve meahû Uyûnu’l-Mesâil ve’l-Cevâbât. Tahkîk: Hüseyin Hansu, Râcih Kurdî, AbdulHamîd Kurdî. İstanbul-Amman: Kuramer ve Dâru’l-Feth, 2018.
  • ………….……. ″(Bab’ü ) Zikrü’l-Mu’tezile min Kitabi’l-Makālât″, Fazlu’l-İ‘tizâl ve Tabakatu’l-Mu’tezile. Thk. Fuad Seyyid. Tunus 1974.
  • ………………. Tefsîru Ebî’l-Kāsım el-Kâ‘bî el-Belhî. Cem‘ ve i‘dâd ve thk. Hıdır Muhammed Nebha. Beyrut: Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2007.
  • KĀDÎ ABDULCEBBÂR, Ebû’l-Hasan el-Hemedânî el-EsedÂbâdî. ″el-İrâde″, el-Muğnî fî Ebvâbi’t-Tevhîd ve’l-Adl. tah. Mahmud Muhammed Kāsım. Müracaat: İbrahim Medkûr, t.y.
  • ………………. Şerhu Usûl-i Hamse. thk. Abdulkerîm Osman. Kahire: 1988.
  • ………………. el-Münye ve’l-Emel. Cem’ İbn Murtazâ. Tahkîk: İsamüddin Muhammed Ali. Dâru’l-Maarifeti’l-Câmiiyye, ty.
  • MÂTÜRÎDÎ, Ebû Mansur. Kitâbü’t-Tevhîd. Çev. Bekir Topaloğlu. İstanbul: İSAM, 2015.
  • NADER, Albert Nasri. Felsefetu’l-Mu‘tezile. yrz.: 1951.
  • NESEFÎ, Ebü’l-Muîn Meymûn b. Muhammed (508/1114). Tabsıratü’l-Edille fî Usûli’d-Dîn. Tahkîk: Hüseyin Atay. Ankara: 2004.
  • NEŞŞAR, Ali Sami. İslam’da Felsefî Düşüncenin Doğuşu II. Çev. Osman Tunç. İstanbul: İnsan Yayınları, 1999.
  • NİSÂBÛRÎ, Saîd b. Muhammed b. Saîd Ebû Reşid (400/1009). el-Mesâil fî'l-hilâf beyne'l-Basriyyîn ve'l-Bağdadiyyîn. Tahkîk: Ma'n Ziyad, Ma'hedü'l-Inmail Arabi. Beyrut: 1979.
  • ŞEHRİSTÂNÎ. Milel ve Nihal. Çev. Mustafa Öz. İstanbul: Litera Yayınları, 2011.
  • ………………… Nihâyetu’l-İkdâm fî Ilmi’l-Kelâm. Beyrut: Daru’l-Kütübü’l-İlmiyye, 2004.
  • WOLFSON, H. Austryn. Kelâm Felsefeleri -Müslüman-Yahudi-Hıristiyan Kelâmı. Çev. Kasım Turhan. İstanbul: Kitabevi, 2001.
Primary Language tr
Subjects Religion
Published Date Aralık 2018
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0002-0750-2658
Author: Zeynep Hümeyra Koç (Primary Author)
Country: Turkey


Bibtex @research article { kaderdergi470916, journal = {Kader}, issn = {}, eissn = {2602-2710}, address = {Mehmet BULĞEN}, year = {2018}, volume = {16}, pages = {462 - 483}, doi = {10.18317/kaderdergi.470916}, title = {Ebû’l-Kāsım El-Kâ‘bî El-Belhî′de İrâde}, key = {cite}, author = {Koç, Zeynep Hümeyra} }
APA Koç, Z . (2018). Ebû’l-Kāsım El-Kâ‘bî El-Belhî′de İrâde. Kader, 16 (2), 462-483. DOI: 10.18317/kaderdergi.470916
MLA Koç, Z . "Ebû’l-Kāsım El-Kâ‘bî El-Belhî′de İrâde". Kader 16 (2018): 462-483 <http://dergipark.org.tr/kaderdergi/issue/41910/470916>
Chicago Koç, Z . "Ebû’l-Kāsım El-Kâ‘bî El-Belhî′de İrâde". Kader 16 (2018): 462-483
RIS TY - JOUR T1 - Ebû’l-Kāsım El-Kâ‘bî El-Belhî′de İrâde AU - Zeynep Hümeyra Koç Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.18317/kaderdergi.470916 DO - 10.18317/kaderdergi.470916 T2 - Kader JF - Journal JO - JOR SP - 462 EP - 483 VL - 16 IS - 2 SN - -2602-2710 M3 - doi: 10.18317/kaderdergi.470916 UR - https://doi.org/10.18317/kaderdergi.470916 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 KADER Ebû’l-Kāsım El-Kâ‘bî El-Belhî′de İrâde %A Zeynep Hümeyra Koç %T Ebû’l-Kāsım El-Kâ‘bî El-Belhî′de İrâde %D 2018 %J Kader %P -2602-2710 %V 16 %N 2 %R doi: 10.18317/kaderdergi.470916 %U 10.18317/kaderdergi.470916
ISNAD Koç, Zeynep Hümeyra . "Ebû’l-Kāsım El-Kâ‘bî El-Belhî′de İrâde". Kader 16 / 2 (December 2019): 462-483. https://doi.org/10.18317/kaderdergi.470916