Year 2019, Volume 5, Issue 1, Pages 32 - 55 2019-01-26

ESKİ ŞAİR MEKTUPLARINDA DUA GELENEĞİ

Halil İbrahim HAKSEVER [1]

28 104

Türk edebiyatında çeşitli niteliklerde yazılmış mektup türleri eski kaynaklarımızda kayıtlıdır.Özellikle Münşeat mecmualarımızda şair veya münşilerimizin kaleme aldığı, sanatlı nesirle yazılmış çok sayıda mektup örnekleri bulunmaktadır.Münşeatlarda kayıtlı bu metinlerde bir takım yazı usul ve kuralları kullanılmış, yazarlar bu ‘yazı edepleri’ne çok dikkat etmişlerdir.Kâtipler için gerekli bu yazışma bilgilerini öğretmek amacıyla ilk dönemlerden itibaren didaktik eserler kaleme alındığı bilinmektedir. Şahıslara veya resmî makamlara hitaben yazılan bu metinler, münşeatlarda ‘inşa’ adıyla yer almışlardır. Bu mektuplar, şair/münşilerin kalemlerinden adeta sanat örnekleri olarak çıkmış, şiir kadar olmasa bile, bir hüner gösterme aracına dönüşmüşlerdir.Eski Türk edebiyatında yerleşmiş bir geleneği olan mektuplarda ihmal edilmeyen bir kural da, şekli değişmekle birlikte muhataplara yapılan dualardır.Yazılan her türden mektupta  –kişilere göre değişse bile- ya Arapça-Farsça-Türkçe veya sadece Türkçe ibarelerle dua cümleleri bulunmaktadır.

Bu makalede, eski şair/münşilerin kaleme aldığı farklı muhtevalardaki mektuplarda geçen dua cümleleri verilip kimlere, hangi üslûplarla dua edildiği gösterilecek; bu dua ibareleri dillerine göre farklı özellikleriyle tasnif edileceklerdir.Alıntı yaptığımız kişiler şairlerle sınırlı olsa da, örnekler, klasik edebiyatımızda yerleşmiş geleneği olan mektup yazma adabını temsil eder niteliktedir. Verilen dua metinleri, yazma eser kütüphanelerimizde kayıtlı çeşitli münşeat nüshalarından derlenmişlerdir.

mektup, dua, münşeat
  • KAYNAKÇAAbdülkerim.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Âşir Efendi. 321.’Âlî.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Esad Efendi. 3290.Bozkurt, Nebi (2004). “Mektup”. İslâm Ansiklopedisi. C. 29. Ankara:Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 13-14.Çelebizade Âsım (1286). Münşeât. İstanbul.Durmuş, İsmail(2004).“Mektup(Arap Edebiyatı)”. C. 29. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 14-16.Haksever,Halil İbrahim(2006). “Eski Türk Edebiyatında Mektup”.Hece Dergisi Mektup Özel Sayısı(S. 114-115-116). Ankara: Hece Yay. 40-45.Haksever, Halil İbrahim(2011). “Ahmed-i Dâ’î’ninTeressülü”. Turkish Studies. Volume 6/1 Winter. 1265-1273.İbrahim Vehbî.Münşeât. Üniversite Kütüphanesi. Ty.9584.Kânî.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Hacı Mahmud, 5363.Kurtuluş, Rıza (2004). “Mektup (Fars Edebiyatı)”. İslâm Ansiklopedisi. C. 29. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 16-17.Kütükoğlu,Mübahat(2004).“Mektup” (Osmanlı Bürokrasisinde). İslâm Ansiklopedisi.C. 29. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 18-21.Lâmiî Çelebi.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Kadızade, 434.Mekâtib-i Hulefâ.Topkapı Sarayı Kütüphanesi. Revan.1959.Mesihî. Gül-i Sadberg.Süleymaniye Kütüphanesi. Esad Efendi. 3351.Mustafa Âlî.Menşe’ü’l-inşâ. Bayezid Devlet Kütüphanesi. Veliyüddin Efendi. 1916.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Tarlan. 77.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Tarlan. 80.Münşeâtül-Mufassala li-Mülûkil-Osmâniyye. Topkapı Sarayı Kütüphanesi.Revan. 1939.Nabî. Münşeât. Topkapı Sarayı Kütüphanesi. Revan. 1053.Nef’î. Münşeât. Üniversite Kütüphanesi. Ty.3637.Nergisî.Münşeât. Topkapı Sarayı Kütüphanesi.Revan. 1056.Nesîb.Münşeât (1261).İstanbul.Nevres.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Esad Efendi. 3891.Okçuzade Muhammed.Münşeât. Üniversite Kütüphanesi. Ty.1526.Osmanzade Tâib.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Serez. 2771.Öngören, Reşat (2004). “Mektup(Tasavvuf)”.İslâm Ansiklopedisi.C. 29.Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 21-25.Râgıb Paşa.Münşeâtve Dîvân-ı Râgıb. Süleymaniye Kütüphanesi. Lala İsmail. 598.Râgıb Paşa.Münşe’ât (1837). Bulak.Veysî.Münşeât(1286). İstanbul.Veysî.Münşeât.Süleymaniye Kütüphanesi
Primary Language tr
Subjects Social
Journal Section Makaleler
Authors

Author: Halil İbrahim HAKSEVER (Primary Author)
Institution: ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Bibtex @research article { littera473779, journal = {Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature}, issn = {}, eissn = {2149-892X}, address = {Bahir SELÇUK}, year = {2019}, volume = {5}, pages = {32 - 55}, doi = {10.20322/littera.473779}, title = {ESKİ ŞAİR MEKTUPLARINDA DUA GELENEĞİ}, key = {cite}, author = {HAKSEVER, Halil İbrahim} }
APA HAKSEVER, H . (2019). ESKİ ŞAİR MEKTUPLARINDA DUA GELENEĞİ. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, 5 (1), 32-55. DOI: 10.20322/littera.473779
MLA HAKSEVER, H . "ESKİ ŞAİR MEKTUPLARINDA DUA GELENEĞİ". Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature 5 (2019): 32-55 <http://dergipark.org.tr/littera/issue/42852/473779>
Chicago HAKSEVER, H . "ESKİ ŞAİR MEKTUPLARINDA DUA GELENEĞİ". Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature 5 (2019): 32-55
RIS TY - JOUR T1 - ESKİ ŞAİR MEKTUPLARINDA DUA GELENEĞİ AU - Halil İbrahim HAKSEVER Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.20322/littera.473779 DO - 10.20322/littera.473779 T2 - Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature JF - Journal JO - JOR SP - 32 EP - 55 VL - 5 IS - 1 SN - -2149-892X M3 - doi: 10.20322/littera.473779 UR - https://doi.org/10.20322/littera.473779 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature ESKİ ŞAİR MEKTUPLARINDA DUA GELENEĞİ %A Halil İbrahim HAKSEVER %T ESKİ ŞAİR MEKTUPLARINDA DUA GELENEĞİ %D 2019 %J Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature %P -2149-892X %V 5 %N 1 %R doi: 10.20322/littera.473779 %U 10.20322/littera.473779
ISNAD HAKSEVER, Halil İbrahim . "ESKİ ŞAİR MEKTUPLARINDA DUA GELENEĞİ". Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature 5 / 1 (January 2019): 32-55. https://doi.org/10.20322/littera.473779