OSMANLl İRANI l: BATI İRAN VE AZERBAYCAN TARİHİ HAKKINDA OSMANLl TAHRIR KAYlTLARl: COGRAFI VE İDARI TAKSİMAT

Shortly after the Safavid state had fallen into chaos as a consequence of the Afghan invasion, its capital Isfahiin was taken by Ashraf Khan: this created an opportunity for the Ottoman state to take control of Adharbaijan and 'Iriiq-e Ajam. Advancing on three fronts, the Ottomans conquered Raviin, Na!sJ:ljaviin, Tabrız, Ardabı!, Mariigjıa, Kirmiinshiih, Khurram-iibiid, Nihiivand and Hamadiin. According to custom, they gave orders that a census should be made of the populatıon of these districts. In thıs article Ideal with the surviving tahrır records made as a consequence of these orders. These documents (daftar-i khiiqiinı) include detailed (mufassal) records for the districts and provinces of Ardabı!, Makü, Tabrız, Khüy, Qapiin, Qara-Tiigh, Ma riigjıa, Sogjıuq (Sovuq) Buliiq, Ardaliin, Kirmiinshiihiin, Lorestiin and Hamadiin. The records in question provide as much valuable information for researchers dealing with ethnic and religious questions as they do for the social and economic historian. The records refer to almost 10.000 settlements and geographical regions by name, and to hundreds of clans and nomadic groups ('aşiret- 'aşii'ir-aimaq) inhabiting them. These names are invaluable for an understanding of the historical topography and geography of Western Iran, and the place-names also give us significant insights into the historical development of the area. The tens of thousands of personal names which are found in these records also provide vital clues to the culture and beliefs of the period. In addition these records will be valuable to those working on the charitable foundations and hospices (waqf-zaviya) ofWestern Iran. 

Safevı devletinin Afgan istilaı neticesinde büyük bir kaosa düşmesi, Osmanlı devleti için İran üzerinde yeni fütuhat yollarının açılmasına imkan yaratmıştır. Osmanlı fetihleri neticesinde Revan, Nahcevan, Tebrız, Erdebil, Meraga, Kirmanşah, Hurrem-abad, Nihiivend ve Hemedan kısa sürede Osmanlı devletine bağlanmıştır. Bu bölgelerin nüfus tahriririn yapılması için emirler verilmiştir. Emirler doğrultusunda yapılan tahriratıın önemli bir kısmı günümüze ulaşmıştır ki, bu makalede tanıtım ve değerlendirmeye tabi tutulacak olan kayıtlar da bu tahrıratı kapsamaktadır. Defterler; Erdebil, Maku, Tebrız, Hoy, Kapan, Kara-Tağ, Meraga, Soğuk (Sovuk) Bulak, Erdelan, Kirmanşahiin, Luristan ve Hemedan sancak ve eyaletlerinin mufassal tapu tahrır kayıtlarını ihtiva etmektedir. XVIII. yüzyılda İran resmı kayıtlarının yetersiz kaldığı bir döneme ait olan bu defterler, iktisadı ve sosyalolduğu kadar, etnik, dinı ve mezhebf tarih araştırmaları için de önemli bilgiler içermektedir. Defterlerde, Azerbaycan ve Güneybatı İran'daki yaklaşık 10.000 yerleşim yeri ve coğrafi bölge ile yüzlerce kabile ve aşiretin adı zikredilmiştir. Bu isimler, tarihı topografya, İran tarihı coğrafyasının tanınması ve yer isimlerinin tarihı tekamülü açısından son derece kıymetlidir.