Küresel Risk Algısı ve Piyasa Oynaklığı: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Panel Veri Analizi

Bade Ekim Kocaman

doi:10.25229/beta.1907167

EN TR

Küresel Risk Algısı ve Piyasa Oynaklığı: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Panel Veri Analizi

Öz

Bu çalışma, CBOE Volatilite Endeksi'nin (VIX) hisse senedi piyasası oynaklığı üzerindeki etkisini gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler bazında incelemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda IMF ülke sınıflandırması esas alınarak belirlenen 15 gelişmiş ve 9 gelişmekte olan ülkeye ait 2012-2024 dönemine ilişkin aylık verilerden oluşan bir panel veri seti oluşturulmuştur. Ülke bazındaki oynaklık serileri GARCH (1,1) modeli aracılığıyla elde edilmiştir. Driscoll-Kraay yöntemiyle yapılan tahminde kontrol değişkeni olarak ham petrol fiyatı (OIL), ekonomik politika belirsizliği (EPU), politika faiz oranı (INT), enflasyon (CPI) ve nominal efektif döviz kuru (NEER) modele dahil edilmiştir. Bulgular, VIX endeksinin her iki ülke grubunda da hisse senedi piyasası oynaklığını anlamlı biçimde artırdığını ortaya koymaktadır. Gelişmiş ülkelerde EPU, INT, CPI ve NEER oynaklık üzerinde anlamlı etki sergilerken gelişmekte olan ülkelerde yalnızca EPU ve CPI anlamlıdır.

Anahtar Kelimeler

VIX Endeksi, Oynaklık, Panel Veri Analizi

Kaynakça

Abugri, B. A. (2002). Stock return volatility in emerging equity markets: The relative effects of country and global factors [Unpublished doctoral dissertation]. The University of Texas-Pan American.
Ağaslan, E. (2025). Avrupa Birliği Ülkelerinde Ekonomik Büyüme ve Çevresel Bozulma İlişkisi: Çevresel Kuznets Eğrisi Temelli Panel Veri Analizi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (86), 335-349. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1755700
Ağaslan, E., & Alkan, B. (2021). Döviz kuru oynaklığı ve ekonomik büyüme ilişkisine yeniden bakış. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(3), 1001-1016. https://doi.org/10.26745/ahbvuibfd.1001886
Al-Jafari, M. K., Salameh, R. M., & Habbash, M. R. (2011). Investigating the relationship between stock market returns and macroeconomic variables: Evidence from developed and emerging markets. International Research Journal of Finance and Economics, 79(1), 6-30.
Amata, E. O., Muturi, W., & Mbewa, M. (2016). The causal relationship between inflation, interest rate and stock market volatility in Kenya. European Journal of Business, Economics and Accountancy, 4(6), 10-23.
Amendola, A., Candila, V., & Gallo, G. (2019). On the asymmetric impact of macro-variables on volatility. Economic Modelling, 76, 135-152. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2018.07.025
Ayopo, B. A., Isola, L. A., & Olukayode, S. R. (2016). Stock market response to economic growth and interest rate volatility: Evidence from Nigeria. International Journal of Economics and Financial Issues, 6(1), 354-360.
Bachmeier, L. J., & Nadimi, S. R. (2018). Oil shocks and stock return volatility. The Quarterly Review of Economics and Finance, 68, 1-9. https://doi.org/10.1016/j.qref.2018.01.001
Bagchi, D. (2012). Cross‐sectional analysis of emerging market volatility index (India VIX) with portfolio returns. International Journal of Emerging Markets, 7(4), 383-396. https://doi.org/10.1108/17468801211264306
Baker, S. R., Bloom, N., & Davis, S. J. (2016). Measuring economic policy uncertainty. The Quarterly Journal of Economics, 131(4), 1593-1636. https://doi.org/10.1093/qje/qjw024

Baker, S. R., Bloom, N., & Davis, S. J. (2026). Economic Policy Uncertainty Index [Data set]. https://www.policyuncertainty.com/
Bank for International Settlements. (2026). Central bank policy rates (BIS WS_CBPOL 1.0) [Data set]. https://data.bis.org/topics/CBPOL/data
Beck, N., & Katz, J. N. (1995). What to do (and not to do) with time-series cross-section data. American Political Science Review, 89(3), 634-647. https://doi.org/10.2307/2082979
Bekaert, G., & Hoerova, M. (2014). The VIX, the variance premium and stock market volatility. Journal of econometrics, 183(2), 181-192. https://doi.org/10.1016/j.jeconom.2014.05.008
Bollerslev, T. (1986). Generalized autoregressive conditional heteroskedasticity. Journal of Econometrics, 31(3), 307–327. https://doi.org/10.1016/0304-4076(86)90063-1
Caner, S., & Önder, Z. (2005). Sources of volatility in stock returns in emerging markets. Applied Economics, 37(8), 929-941. https://doi.org/10.1080/00036840500061046
Cboe Global Indices, L. (2024). Volatility Index Methodology: CBOE Volatility Index.
Corradi, V., Distaso, W., & Mele, A. (2012). Macroeconomic determinants of stock market volatility and volatility risk-premiums. Swiss Finance Institute Research Paper, (No. 12-18). https://doi.org/10.2139/ssrn.2005021
Çakır, Ö., & Özkul, G. (2023). Türkiye’de döviz kuru oynaklığı ile borsa endeks oynaklığı arasındaki etkileşim. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 14(100. Yıl Özel Sayısı), 232-253. https://doi.org/10.21076/vizyoner.1335725
Daly, K. (1999). Financial Volatility and Real economic Activity. Ashgate Publishing Ltd. England.
Dhingra, B., Batra, S., Aggarwal, V., Yadav, M., & Kumar, P. (2023). Stock market volatility: A systematic review. Journal of Modelling in Management, 3, 925-952. https://doi.org/10.1108/jm2-04-2023-0080
Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1981). Likelihood ratio statistics for autoregressive time series with a unit root. Econometrica: journal of the Econometric Society, 1057-1072. https://doi.org/10.2307/1912517
Dornbusch, R., & Fischer, S. (1980). Exchange rates and the current account. The American Economic Review, 70(5), 960-971.
Driscoll, J. C., & Kraay, A. C. (1998). Consistent covariance matrix estimation with spatially dependent panel data. Review of Economics and Statistics, 80(4), 549-560.
Engle, R. F. (1982). Autoregressive conditional heteroscedasticity with estimates of the variance of United Kingdom inflation. Econometrica, 50(4), 987–1007. https://doi.org/10.2307/1912773
Fama, E.F., (1981). Stock returns, real activity, inflation and Money. American Economic Review, 71(4), 545-565.
Fisher, I. (1930). The theory of interest rate. New York: McMillan.
Ghani, M., & Ghani, U. (2024). Economic policy uncertainty and emerging stock market volatility. Asia-Pacific Financial Markets, 31(1), 165-181. https://doi.org/10.1007/s10690-023-09410-1
Gürsoy, S. (2020). Investigation of the relationship between VIX index and BRICS countries stock markets: An econometric application. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Dergisi, 4(2), 397-413. https://doi.org/10.31200/makuubd.735380
International Monetary Fund. (2026). IMF datasets [Data set]. https://data.imf.org/en/Datasets
Khan, M., Kayani, U. N., Khan, M., Mughal, K. S., & Haseeb, M. (2023). COVID-19 pandemic & financial market volatility; evidence from GARCH models. Journal of Risk and Financial Management, 16(1), 50. https://doi.org/10.3390/jrfm16010050
Khositkulporn, P. (2015). The factors affecting stock market volatility and contagion: Thailand and South-East Asia evidence [Unpublished doctoral dissertation]. Victoria University.
Kılıç, R., & Dilber, C. (2017). Türkiye’deki enflasyon ve dolar kuru volatilitesinin BIST-100 endeksi oynaklığı üzerindeki etkisi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(1), 164–174.
Kır Gümüş, E. ve Süsay Alkan, A. (2025). Borsa İstanbul'da XU100 endeksi volatilitesinin belirleyicileri: Likidite, döviz kuru ve yatırımcı dinamikleri. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD), 17(33), 503-518. https://doi.org/10.20990/kilisiibfakademik.1728051
Kirci Altinkeski, B., Dibooglu, S., Cevik, E. I., Kilic, Y., & Bugan, M. F. (2024). Quantile connectedness between VIX and global stock markets. Borsa Istanbul Review, 24, 71-79. https://doi.org/10.1016/j.bir.2024.07.006
Kula, V., & Baykut, E. (2017). Borsa Istanbul kurumsal yönetim endeksi (XKURY) ile korku endeksi (chicago board options exchange volatility ındex-VIX) arasindaki ılişkinin analizi. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(2), 27-37. https://doi.org/10.5578/jeas.63964
Kumar, S., Kumar, A., & Singh, G. (2023). Causal relationship among international crude oil, gold, exchange rate, and stock market: Fresh evidence from NARDL testing approach. International Journal of Finance & Economics, 28(1), 47-57. https://doi.org/10.1002/ijfe.2404
Li, S., Wang, Y., Zhang, Z., & Zhu, Y. (2022, March). Research on the factors affecting stock price volatility [Conference presentation]. 7th International Conference on Financial Innovation and Economic Development (ICFIED 2022). https://doi.org/10.2991/aebmr.k.220307.469
Liu, L., & Zhang, T. (2015). Economic policy uncertainty and stock market volatility. Finance Research Letters, 15, 99-105. https://doi.org/10.1016/j.frl.2015.08.009
Liu, Z., Liu, J., Zeng, Q., & Wu, L. (2022). VIX and stock market volatility predictability: A new approach. Finance Research Letters, 48, 102887. https://doi.org/10.1016/j.frl.2022.102887
MacKinnon, J. G. (1996). Numerical distribution functions for unit root and cointegration tests. Journal of Applied Econometrics, 11(6), 601-618. https://doi.org/10.1002/(SICI)1099-1255(199611)11:6<601::AID-JAE417>3.0.CO;2-T
Markowitz, H. (1952). Portfolio selection. Journal of Finance, 7, 77-91. https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.1952.tb01525.x
Megaritis, A., Vlastakis, N., & Triantafyllou, A. (2021). Stock market volatility and jumps in times of uncertainty. Journal of International Money and Finance, 113, 102355. https://doi.org/10.1016/j.jimonfin.2021.102355
Mensi, W., Hammoudeh, S., Shahzad, S. J. H., & Shahbaz, M. (2017). Modeling systemic risk and dependence structure between oil and stock markets using a variational mode decomposition-based copula method. Journal of Banking & Finance, 75, 258-279. https://doi.org/10.1016/j.jbankfin.2016.11.017
Mishkin, F. S., Gordon, R. J., & Hymans, S. H. (1977). What depressed the consumer? The household balance sheet and the 1973-75 recession. Brookings Papers on Economic Activity, 1977(1), 123-174. https://doi.org/10.2307/2534258
Modigliani, F. (1971, June). Consumer spending and monetary policy: The linkages [Conference presentation]. Federal Reserve Bank of Boston Conference Series No. 5.
Muktadir-al-Mukit, D. (2012). Effects of interest rate and exchange rate on volatility of market index at Dhaka stock exchange. Journal of Business and Technology (Dhaka), 7(2), 1-18. https://doi.org/10.3329/jbt.v7i2.16451
Newey, W. K., & West, K. D. (1987). A simple, positive semi-definite, heteroskedasticity and autocorrelationconsistent covariance matrix. Econometrica, 55(3), 703.
Officer, R. R. (1973). The variability of the market factor of the New York Stock Exchange. The Journal of Business, 46(3), 434-453. https://doi.org/10.1086/295551
Önem, H. B. (2021). VIX (korku endeksi) ile BİST endeksleri arasındaki volatilite etkileşiminin DCCGARCH modeliyle analizi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(3), 2084-2095. https://doi.org/10.20491/isarder.2021.1248
Özdemir, L. (2020). VIX endeksinin BİST30 endeks ve BİST30 vadeli işlem getirisi volatilitelerine etkisinin EGARCH modeli ile karşılaştırılması. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 15(59), 534-543. https://doi.org/10.19168/jyasar.699550
Pan, Z., Bu, R., Liu, L., & Wang, Y. (2020). Macroeconomic fundamentals, jump dynamics and expected volatility. Quantitative Finance, 20, 1345–1371. https://doi.org/10.1080/14697688.2020.1736317
Pastor, L., & Veronesi, P. (2012). Uncertainty about government policy and stock prices. The Journal of Finance, 67(4), 1219-1264. https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.2012.01746.x
Pastor, L., & Veronesi, P. (2013). Political uncertainty and risk premia. Journal of Financial Economics, 110(3), 520-545. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2013.08.007
Pesaran, M. H. (2004). General diagnostic tests for cross-sectional dependence in panel data. Cambridge University Working Paper. Econ. 0435.
Pesaran, M. H. (2006). Estimation and inference in large heterogeneous panels with a multifactor error structure. Econometrica, 74(4), 967-1012. https://doi.org/10.1111/j.1468-0262.2006.00692.x
Pesaran, M. H. (2007). A simple panel unit root test in the presence of cross‐section dependence. Journal of Applied Eeconometrics, 22(2), 265-312. https://doi.org/10.1002/jae.951
Phan, D. H. B., Sharma, S. S., & Tran, V. T. (2018). Can economic policy uncertainty predict stock returns? Global evidence. Journal of International Financial Markets, Institutions and Money, 55, 134-150. https://doi.org/10.1016/j.intfin.2018.04.004
Sağlam, K., & Karğın, M. (2023). VIX Endeksinin Borsa İstanbul Üzerindeki Oynaklık Yayılım Etkisinin Ölçülmesi. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 30(3), 493-509. https://doi.org/10.18657/yonveek.1222576
Saka Ilgın, K., & Sarı, S. S. (2020). Döviz kuru, faiz oranı ve enflasyon ile BİST Tüm ve BİST sektörel endeksler arasındaki ilişkinin ampirik analizi. Ekonomi, Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 5(3), 485–510. https://doi.org/10.30784/epfad.693266
Sakarya, Ş., & Akkuş, H. T. (2018). BIST-100 ve BIST sektör endeksleri ile vix endeksi arasindaki ilişkisinin analizi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(40), 351-374. https://doi.org/10.31795/baunsobed.492470
Schwert, G. W. (1989). Why does stock market volatility change over time?. The Journal of Finance, 44(5), 1115-1153. https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.1989.tb02647.x
Sensoy, A., & Sobaci, C. (2014). Effects of volatility shocks on the dynamic linkages between exchange rate, interest rate and the stock market: The case of Turkey. Economic Modelling, 43, 448-457. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2014.09.005
Şahin, Ö. (2025). Makroekonomik değişkenlerin hisse senedi piyasalarına etkisi: Borsa İstanbul endeksleri üzerine bir araştırma, Fiscaoeconomia, 9(3), 1355-1373. https://doi.org/10.25295/fsecon.1605859
Tarza Sokpo, J., Iorember, P. T., & Usar, T. (2017). Inflation and stock market returns volatility: Evidence from the Nigerian stock exchange 1995Q1-2016Q4: An E-GARCH approach. International Journal of Econometrics and Financial Management, 5(2), 69-76.
Tsai, I. C. (2017). The source of global stock market risk: A viewpoint of economic policy uncertainty. Economic Modelling, 60, 122-131. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2016.09.002
Tuncay, M. (2021). VIX korku endeksinin BIST sektör endeksleri ile volatilite etkileşiminin CCC-GARCH ile araştırılması: 2013-2020 dönemi. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(21), 126-146. https://doi.org/10.53092/duiibfd.894094
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2026). IMF tüketici fiyat endeksleri [Veri seti]. https://evds3.tcmb.gov.tr/tumSeriler/5501/bie_imfcpind
Verma, R., & Bansal, R. (2021). Impact of macroeconomic variables on the performance of stock exchange: A systematic review. International Journal of Emerging Markets, 16(7), 1291-1329. https://doi.org/10.1108/ijoem-11-2019-0993
Walid, C., Chaker, A., Masood, O., & Fry, J. (2011). Stock market volatility and exchange rates in emerging countries: A Markov-state switching approach. Emerging Markets Review, 12(3), 272-292. https://doi.org/10.1016/j.ememar.2011.04.003
Wang, H. (2019). VIX and volatility forecasting: A new insight. Physica A: Statistical Mechanics and Its Applications, 533, 121951. https://doi.org/10.1016/j.physa.2019.121951
Whaley, R. E. (2000). The investor fear gauge. Journal of portfolio management, 26(3), 12. https://doi.org/10.3905/jpm.2000.319728
Whaley, R. E. (2009). Understanding the VIX. Journal of Portfolio Management, 35(3), 98-105. https://doi.org/10.3905/JPM.2009.35.3.098
Yahoo Finance. (2026). Stock market data [Data set]. https://finance.yahoo.com/
Yang, T., Zhou, F., Du, M., Du, Q., & Zhou, S. (2023). Fluctuation in the global oil market, stock market volatility, and economic policy uncertainty: A study of the US and China. The Quarterly Review of Economics and Finance, 87, 377-387. https://doi.org/10.1016/j.qref.2021.08.006
Yüksel, A., & Yüksel, A. (2013). Bankacılık sektörü hisse senedi endeksi ile enflasyon arasındaki ilişki: Yedi ülke örneği. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 20(2), 37-50.
Zakaria, Z., & Shamsuddin, S. (2012). Empirical evidence on the relationship between stock market volatility and macroeconomics volatility in Malaysia. Journal of Business Studies Quarterly, 4(2), 61-71.
Zimmerman, O. (2025). The relationship between the VIX index and global stock markets [Unpublished doctoral dissertation]. Tilburg University.
Zuo, J. (2025). Impact of monetary policy on the stock market volatility: A GARCH-MIDAS approach in Malaysian economy. Cogent Economics & Finance, 13(1), 2459183. https://doi.org/10.1080/23322039.2025.2459183

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sermaye Piyasaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Bade Ekim Kocaman ^*
0000-0002-8967-3935
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

11 Ekim 2026

Yayımlanma Tarihi

16 Ekim 2026

Gönderilme Tarihi

10 Mart 2026

Kabul Tarihi

2 Temmuz 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.25229/beta.1907167

IZ

https://izlik.org/JA77ZW37TZ

APA

Ekim Kocaman, B. (2026). Küresel Risk Algısı ve Piyasa Oynaklığı: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Panel Veri Analizi. Bulletin of Economic Theory and Analysis, 11(3), 1643-1673. https://doi.org/10.25229/beta.1907167

AMA

1.Ekim Kocaman B. Küresel Risk Algısı ve Piyasa Oynaklığı: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Panel Veri Analizi. beta. 2026;11(3):1643-1673. doi:10.25229/beta.1907167

Chicago

Ekim Kocaman, Bade. 2026. “Küresel Risk Algısı ve Piyasa Oynaklığı: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Panel Veri Analizi”. Bulletin of Economic Theory and Analysis 11 (3): 1643-73. https://doi.org/10.25229/beta.1907167.

EndNote

Ekim Kocaman B (01 Ekim 2026) Küresel Risk Algısı ve Piyasa Oynaklığı: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Panel Veri Analizi. Bulletin of Economic Theory and Analysis 11 3 1643–1673.

IEEE

[1]B. Ekim Kocaman, “Küresel Risk Algısı ve Piyasa Oynaklığı: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Panel Veri Analizi”, beta, c. 11, sy 3, ss. 1643–1673, Eki. 2026, doi: 10.25229/beta.1907167.

ISNAD

Ekim Kocaman, Bade. “Küresel Risk Algısı ve Piyasa Oynaklığı: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Panel Veri Analizi”. Bulletin of Economic Theory and Analysis 11/3 (01 Ekim 2026): 1643-1673. https://doi.org/10.25229/beta.1907167.

JAMA

1.Ekim Kocaman B. Küresel Risk Algısı ve Piyasa Oynaklığı: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Panel Veri Analizi. beta. 2026;11:1643–1673.

MLA

Ekim Kocaman, Bade. “Küresel Risk Algısı ve Piyasa Oynaklığı: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Panel Veri Analizi”. Bulletin of Economic Theory and Analysis, c. 11, sy 3, Ekim 2026, ss. 1643-7, doi:10.25229/beta.1907167.

Vancouver

1.Bade Ekim Kocaman. Küresel Risk Algısı ve Piyasa Oynaklığı: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Panel Veri Analizi. beta. 01 Ekim 2026;11(3):1643-7. doi:10.25229/beta.1907167

Bu dergide yayımlanan eserler Creative Commons Atıf-GayriTicari Uluslararası Lisansı (CC BY-NC) kapsamında lisanslanmıştır.

Küresel Risk Algısı ve Piyasa Oynaklığı: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Panel Veri Analizi

Global Risk Perception and Market Volatility: A Panel Data Analysis for Advanced and Emerging Countries

Öz

Anahtar Kelimeler

Küresel Risk Algısı ve Piyasa Oynaklığı: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Panel Veri Analizi

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Erken Görünüm Tarihi

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster