RIZA ŞAH PEHLEVİ DÖNEMİNİN İRAN TÜRKLERİNİN KİMLİK SÜRECİNE ETKİLERİ
Öz
İran coğrafyası Selçukluların bu bölgeye hâkim oldukları XI. yüzyıldan, XX. yüzyılın ilk çeyreğine kadar olan zaman diliminde genel itibariyle farklı Türk kökenli hanedanlıklar tarafından yönetilmiştir. Ancak 1925 yılı itibariyle Rıza Şah Pehlevi’nin başa geçmesiyle birlikte İran’da Fars kimliğini merkeze alan ve diğer kimlikleri pasifize etmeye dayalı kimlik inşa etme süreci başlatılmıştır. Nitel araştırma yöntemi ile kaleme alınan bu çalışmanın amacı, Rıza Şah Pehlevi döneminde uygulanan söz konusu politikaların İran’da yaşayan Türk topluluklarının kimlik sürecine etkisini incelemektir. Rıza Şah’ın Farslaşma politikalarına İran’da Türk topluluklarının verdiği reaksiyon ne olmuştur, İran’da Türk kimliğinin şekillenmesine bu politikaların tesiri nasıldır, İran’da Türk milliyetçiliği söylemlerinin artışına bu politikaların etkisi nasıldır, İran Türklerinin kimlik söylemi içerisinde Fars ve Türk etnik kimliğinin yeri nasıl konumlanmıştır şeklindeki sorulara cevap aramaktadır. Söz konusu çalışma, İran’da Türk kimliğinin yeri ve konumunun tespiti konusunda güncelliğini de koruyan önemli bir meseleyi aydınlatması bakımından önemlidir. Araştırmanın bulguları ise şu şekildedir: Azerbaycan Türklerinin bir kısmı İranlılaşma-Farslaşma söylemine hizmet eden bir kimlik anlayışı benimseyerek Farslaşma politikasının ve Fars kimliğinin etkisi altında kalmışken büyük çoğunluğu ise kendi kimlik bilincine sahip çıkma ve Türk kimliğini öne çıkarma eğilimleri göstermiştir. Kaşkaylar ise söz konusu dönemlerde aşiret asabiyesi ruhuyla hareket etmişler ancak bu zaman zarflarında güçleri ve nüfusları büyük oranda ortadan kaldırılmıştır. Sünni mezhebe mensup olan Türkmenlerde ise Sünnilik ve aşiret asabiyesi, kimlik ve milli kimlik oluşumuna yoğun bir şekilde etki etmiştir. Türkmenlerin kimlik ve milli kimliklerine en bağlı olan ve geleneksel özelliklerini en çok koruyan Türk grubu olmalarının sebebi, mensup oldukları Sünni mezhebin, kimlikleri ve milli kimlikleri üzerindeki şekillendirici etkisi ve bulundukları coğrafyadan dolayıdır. Şahsevenler ve Halaçlarda aşiret asabiyesi diğer Türk aşiretlerine göre daha azdır. Sayıca az olmaları da asimile sürecinde etkili rol oynamıştır.
Anahtar Kelimeler
THE EFFECTS OF REZA SHAH PEHLEVI PERIOD ON THE IDENTITY PROCESS OF IRANIAN TURKS
Öz
The Iranian geography was generally ruled by different dynasties of Turkish origin from the 11th century, when the Seljuks dominated this region, until the first quarter of the 20th century. However, with the rise of Reza Shah Pahlavi in 1925, a process of identity construction was initiated in Iran, centering on Persian identity and based on the pacification of other identities. The aim of this study, written with the qualitative research method, is to examine the impact of the aforementioned policies implemented during the Reza Shah Pahlavi period on the identity process of the Turkish communities living in Iran. It seeks answers to questions such as what was the reaction of the Turkish communities in Iran to Reza Shah’s Persianization policies, what was the impact of these policies on the formation of Turkish identity in Iran, what was the impact of these policies on the increase of Turkish nationalist discourse in Iran, and how was the place of Persian and Turkish ethnic identity positioned within the identity discourse of Iranian Turks. The study in question is important in that it sheds light on an important issue that is still relevant, namely the determination of the place and position of Turkish identity in Iran. The findings of the research are as follows: While some of the Azerbaijani Turks have adopted an identity understanding that serves the discourse of Iranianization and Persianization and have been under the influence of the Persianization policy and Persian identity, the vast majority have shown a tendency to protect their own identity consciousness and to highlight their Turkish identity. The Qashgais acted with the spirit of tribal solidarity during these periods, but their power and population were largely eliminated during this time. Among the Turkmens who belong to the Sunni sect, Sunnism and tribal solidarity have had a strong influence on the formation of identity and national identity. The reason why Turkmens are the Turkish group that is most loyal to their identity and national identity and most preserving their traditional characteristics is due to the shaping effect of the Sunni sect they belong to on their identity and national identity and the geography they are located in. The tribal solidarity among the Shahsevan and Kalaj tribes is less than that of other Turkish tribes. Their small numbers also played an effective role in the assimilation process.
Anahtar Kelimeler
