Erken Cumhuriyet Döneminde Siyaset-Ticaret-Medya Üçgeninde Bir Gazeteci: Mehmed Zeki Bey
Öz
Mehmed Zeki Bey, Osmanlı Devleti’nin çözülüşü ile Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşu arasındaki çalkantılı bir dönemde Türk basın hayatında yer almış bir gazetecidir. Onu diğer gazetecilerden ayıran en belirgin özelliği, Mehmed Zeki’nin çok dilliliği, çok kimlikliği ve nadir görünebilecek türden hareketli yaşam öyküsüdür. Bu makalede gazeteci ve iş adamı kimliği ile 1924’te Almanya’daki sanayi firmalarını ziyaretiyle başlayan sorunlar süreci konu edilmiştir.
Alman sanayi kuruluşlarından gelen bir talep üzerine Alman Dışişleri’nce Mehmed Zeki Bey hakkında bir rapor hazırlanması söz konusu olmuştur. İstanbul’daki Alman kolonisi Tötonya kulübünün bazı üyelerince kaleme alınarak Alman Dışişleri’ne gönderilen rapor, Mehmed Zeki Bey’i ve sahibi olduğu Turquie Consortium (TUCO) şirketini zor durumda bırakmıştır. Bu durum karşısında, hakarete varan ifadelerin kullanıldığı raporu kaleme alanlara karşı, Mehmed Zeki Bey Türkiye’de hakaret davası açmıştır. Alman büyükelçiliği, hukuki sürece müdahil olmuş ve Türk makamlarını yönlendirme çabası içine girmiştir. Sonuçta Mehmed Zeki Bey, birinci celsede davayı kaybetmiştir.
Türk ve Alman resmi makamlarınca, hukuki süreçte kaleme alınan diplomatik yazışmalar ve istihbarat raporları, Mehmed Zeki Bey şahsında, I. Dünya Savaşı ile erken Cumhuriyet döneminin, siyasi ve iktisadi durumu hakkında değerli bilgiler sunmaktadır. Bu bağlamda medya gücünün, siyasi ve ticari faydalar sağlamakta oynadığı rol de gün yüzüne çıkmıştır.
Başbakanlık Osmanlı ve Cumhuriyet Arşivleri ile Alman Dışişleri Bakanlığı Politik Arşivi’nde Mehmed Zeki Bey ile ilgili olarak hazırlanmış dosyalar, bu sıra dışı gazetecinin, ticari ve siyasi ilişkilerinin ortaya çıkmasında temel kaynak olmuştur.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- I. Arşiv Kaynakları
- Auswärtiges Amt Politisches Archiv
- “An den Bund der Auslandsdeutschen”, AAPA, Kent, R 78555, Berlin, 9 März 1925.
- “An den Verband der freien Deutschtumsvereine Geschäfsführender Verein”, AAPA, Kent, R 78555, Berlin, 28 März 1925.
- “An die Deutsche Gesandschaft in Konstantinopel - Zu III 0 509”, AAPA, Kent, R 78555, Berlin, 25 Februar 1925.
- “An die Deutsche Gesandtschaft in Konstantinopel”, AAPA, Kent, R 78555, Konstantinopel, 14 Februar 1925.
- “An die Deutsche Gesandtschaft in Konstantinopel”, AAPA, Kent, R 78555, Berlin, 5 März 1925.
- “An Herrn Dr. Becker, Leiter der Zweigstelle des A.A. für Aussenhadel”, AAPA, Kent, R 78555, Berlin, den 21 April 1925.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Ahmet Asker
*
Bu kişi benim
Yayımlanma Tarihi
5 Mart 2017
Gönderilme Tarihi
1 Ocak 2017
Kabul Tarihi
-
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2017 Cilt: 32 Sayı: 94