İngiliz Büyükelçiği Yıllık Raporlarında Türkiye’de Demokrat Parti (1954-1957)

Öz

Çalışmamızda yer verdiğimiz İngiliz belgelerinde 1954-1957 yıllarında Türkiye’deki gelişmelerin değerlendirmesi yer almaktadır. Bu dönemin dikkat çeken gelişmeleri, Demokrat Parti Hükümetinin verdiği sözlere aykırı olarak gerçekleştirdiği anti demokratik uygulamaların parlamentodaki ve kamuoyundaki olumsuz etkileri, gerçekleşen 6-7 Eylül olaylarının ülke içi ve dışında yarattığı olumsuz sonuçlar, uygulanan ekonomik politikalarla, ekonomide büyüme yaşanırken, enflasyonda ve cari açıkta görülen büyük artışlar ve dış borç sorunları olarak aktarılmıştır. Bunların yanı sıra söz konusu dönemde Türkiye’nin dış işlerinde yaşanan olayların genel bir değerlendirilmesi yapılmaktadır. Dönemin en önemli dış politika gelişmeleri kapsamında Balkan ve Bağdat Paktları’nda yaşanan gelişmeler ve Kıbrıs Sorunu gibi olayların karşısında Türkiye’nin tavrı, başta İngiltere olmak üzere diğer ülkelerle olan ilişkileri ele alınmaktadır. Türkiye’nin sesinin ve etkisinin çeşitli uluslar arası toplantılarda kendisini hissettirdiği vurgulanmıştır. 

Anahtar Kelimeler

• Demokrat Parti,Türk Dış Politikası,İngiliz belgeleri,Adnan Menderes,Türkiye Cumhuriyeti

The Democrat Party in the Turkey in the Light of British Embassy Reports During 1954-1957

Öz

This study aims to evaluate the developments during 1954-1957 in Turkey in the light of British embassy reports. The negative effects of the anti democratic acts of the Democrat Party contrary to its previous commitments on the public opinion and the parliament is among the significant developments of that period. Furthermore, the negative effects of the September 6th and 7th events at home and abroad, rise of inflation, current budget deficit and foreign debt problems concerning economic policies are also taken into account. On the other hand, it also evaluates foreign policy approach of Turkey within this period, such as Turkey’s stance towards Britain with respect to the developments concerning the Balkan Pact the Baghdad Pact as well as the Cyprus issue. Relevent to this in international arena, it is pronounced that “Turkey made its voice heard and its influence felt.

Anahtar Kelimeler

• Democrat Party,Turkish Foreign Policy,British Embassy Documents,Adnan Menderes,Republic of Turkey

Kaynakça

1. İngiliz Yıllık Raporları FO371/95267/RK1011/1, “Turkey: Annual Review for 1950”, Charles to Bevin, 13 January 1951
2. FO371/123999/RK1011/1, Annual Report on Turkey for 1955, From James Bowker to Selwyn Lloyd, 16 January 1956
3. FO371/130174/RK1011/1, Turkey: Annual Review for 1956, From James Bowker to Selwyn Lloyd, 5 February 1957
4. FO371/136450/RK1011/1, Turkey: Annual Report on Turkey for 1957, From James Bowker to Selwyn Lloyd, 4 Şubat 1958
5. BCA-38-227-11-1.
6. Milliyet Gazetesi, 17.05.1950
7. Milliyet Gazetesi, 23.05.1950
8. “Demokrat Parti’nin Güdeceği Politika”, Milliyet Gazetesi, 17.05.1950

9. “Marshall Yardımı’nın Artmasını İsteyeceğiz”, Milliyet Gazetesi, 25.05.1950
10. “Truman Bayar’a hararetli bir kutlama mesajı gönderdi”, Milliyet Gazetesi, 27.05.1950
11. “Meclis, Ezanın Arapça Okunmaını Dün Kabul Etti”, Milliyet Gazetesi, 17.06.1950
12. “Halkevlerine İstanbul’un Ödediği Para”, Milliyet Gazetesi, 17.06.1950
13. “Yeni Af Kanunu”, Milliyet Gazetesi, 18.05.1950, s.1.; “Af Kanunu Kabul Edildi”, Milliyet Gazetesi, 15.07.1950
14. “Köy Enstitüleri ve Öğretmen Okulları”, Milliyet Gazetesi, 21.1.1954
15. “Millet Partisi mahkeme kararıyla feshedildi”, Milliyet Gazetesi, 28.01.1954
16. Milliyet Gazetesi, 08.03.1954
17. “Petrol Kanunu tasarısının 114 maddesi kabul edildi.”, Milliyet Gazetesi, 07.03.1954
18. “DP’nin Zaferi Heryerde Sevinçle Karşılandı”, Milliyet Gazetesi, 04.05.1954
19. “Petrol Sondajları”, Milliyet Gazetesi, 05.05.1954
20. “Partizan memurların tasfiyesine başlanıyor”, Milliyet Gazetesi, 30.05.1954
21. “Memurların Tasfiyesine ait Kanun kabul edildi”, Milliyet Gazetesi, 06.07.1954
22. “Hüseyin Cahit Yalçın’ın Durumu”, Milliyet Gazetesi, 01.12.1954
23. “Hürriyet Partisi Bugün Resmen Kuruluyor”, Milliyet Gazetesi, 19.12.1955
24. “Belediye Seçimlerinin Kati Neticesi”, Milliyet Gazetesi, 19.11.1955
25. “Hükümet Grupta Dün Güvenoyu Aldı”, Milliyet Gazetesi, 14.12.1955
26. “Aydın Yalçın İstifa Etti”, Milliyet Gazetesi, 03.12.1956
27. “Hükümet Programı”, Milliyet Gazetesi, 29.5.1950
28. “Balkan Askeri İttifakı Bugün Parafe Ediliyor”, Milliyet Gazetesi, 5.7.1954
29. “Rusya’nın Yeni Sulh Taarruzu”, Milliyet Gazetesi, 1.12.1954
30. “Türk-Pakistan Paktı Görüşmeleri Başlıyor”, Milliyet Gazetesi, 27.1.1954
31. “Moskova, Arap Devletlerini Aleyhimize Kışkırtıyor”, Milliyet Gazetesi, 24.2.1954,
32. “Abdülnasır’ın Yeni Tehditleri”, Milliyet Gazetesi, 21.4.1954
33. “Celal Bayar’ın Nutku Arap aleminde iyi tesirler yarattı”, Milliyet Gazetesi, 3.11.1954
34. “Türk Pakistan Paktı”, Milliyet Gazetesi, 27.1.1954
35. “Türkiye-Pakistan İttifakı”, Milliyet Gazetesi, 30.1.1954
36. “Kıbrıs Meselesi Gündeme Alındı”, Milliyet Gazetesi, 15.11.1956
37. “Batı Dünyasında Bomba Tesiri Bırakan Haber: Mısır Süveyş Kanalı’na El Koydu”, 28.07.1956
38. “Suriye Bizi BM’e Şikayet Etti”, Milliyet Gazetesi, 2.12.1956
39. “Bağdat Paktı Üyelerine Amerika’nın Yeni Teminatı”, Milliyet Gazetesi, 6.12.1956
40. “Kıbrıs Anayasasının Esasları Belli Oldu”, Milliyet Gazetesi, 14.10.1956,
41. “Türkiye, İngiltere ve Yunanistan Arasında Kıbrıs Hakkında Üçlü Görüşmeler Yapılacak”, 19.12.1956
42. “Eisenhower Doktrini Dün Kanunlaştı”, Milliyet Gazetesi, 10.03.1957
43. “Richards Heyeti ile Görüşmeler Bitti”, Milliyet Gazetesi, 23.03.1957
44. “President Eisenhower Says: U.S. Mid-East Interests Jeopardized”,The Spartanburg Herald, 15.03.1956
45. “Yunanlılara Göre Kıbrıs Meselesi Halledilmiş!”, Milliyet Gazetesi, 7.3.1954
46. Akkurt, Aydın; Türk Mukavemet Teşkilatı (1957-1958 Mücadelesi), Seçil Ofset, İstanbul, 1999
47. Alasya, Halil Fikret; Kıbrıs ve Rum-Yunan emelleri, K.K.T.C. Milli Eğitim ve Kültür Bakanlığı, 1992
48. Alasya, Halil Fikret; Kıbrıs ve Türkler, Ankara, 1964
49. Armaoğlu, Fahir; Kıbrıs Meselesi 1954-1959, A.Ü. S.B.F. Yayınları, Ankara, 1963
50. Aydemir, Şevket Süreyya; İkinci Adam, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1993
51. Aydemir, Talat; Hatıratım, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2010
52. Bağcı, Hüseyin; Demokrat Parti Dönemi Dış Politikası, İmge Kitabevi, Ankara, 1990
53. Birand, Mehmet Ali, Dündar, Can, Çaplı, Bülent; Demirkırat Bir Demokrasinin Doğuşu, Doğan Kitapçılık, İstanbul, 1991
54. Çoker, Fahri; 6-7 Eyül Olayları, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2.Baskı, İstanbul, 2005
55. Deringil, Selim; Denge Oyunu, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2.Baskı, İstanbul, 2000
56. Dikerdem, Mahmut; Ortadoğu’da Devrim Yılları, Cem Yayınevi, İstanbul, 1990
57. Eroğul, Cem; Demokrat Parti Tarihi ve İdeolojisi, İmge Kitabevi, 4.Baskı, Ankara, 2003
58. Fersoy, O.Cemal; Fatin Rüştü Zorlu, Hun Yayınları, İstanbul, 1979
59. Fırat, Melek; “6-7 Eylül Olayları”, Türk Dış Politikası, ed:Baskın Oran, cilt 1, İletişim Yayınları, İstanbul, 2001
60. Gazioğlu, Ahmet; İngiliz Yönetiminde Kıbrıs III (1951-1959), Kıbrıs, Araştırma ve Yayın Merkezi, Ankara, 1998;
61. Günver, Semih; Fatin Rüştü Zorlu’nun Öyküsü, Bilgi Yayınevi, Ankara, 1985
62. Gürel, Şükrü Sina; Kıbrıs Tarihi 1 (1878-1960), Kaynak Yayınları, İstanbul 1984
63. İsmail, Sabahattin; Kıbrıs sorununun kökleri: İngiliz yönetiminde Türk-Rum ilişkileri ve ilk Türk-Rum kavgaları, Akdeniz Haber Ajansı, 2000
64. Kaymak, Faiz; Kıbrıs Türkleri Bu Duruma Nasıl Düştü?, Alpay Basımevi, İstanbul, 1968
65. Kıbrıs Cumhuriyeti’nin Doğuşu-Çöküşü ve Unutulan Yıllar, KKTC Milli Eğitim ve Kültür Bakanlığı Yayınları, 1992
66. Kuneralp, Zeki; Sadece Diplomat, İsis Yayınları, İstanbul, 1999
67. Oral Sander, Türk Amerikan İlişkileri (1947-1964), Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi, Ankara, 1979
68. Özdağ, Ümit; Menderes Döneminde Ordu-Siyaset İlişkileri ve 27 Mayıs İhtilali, Boyut Yayınları, İstanbul, 1997
69. Soysal, İsmail; Türkiye’nin Siyasal Andlaşmaları, I.Cilt (1920- 1945), Türk Tarih Kurumu, Ankara, 2000
70. Yeşilbursa, Behçet Kemal; Ortadoğu’da Soğuk Savaş ve Emperyalizm, IQ Kültür Sanat Yayıncılık, İstanbul, 2007
71. Anzerlioğlu, Yonca; “İngiliz Büyükelçiliği Yıllık Raporlarında Türkiye (1929-1931)”, Beşinci Uluslararası Atatürk Kongresi 8-12 Aralık 2003, Yay. Haz. Mustafa Cöhce vd., C1, Atatürk Araştırma Merkezi Yay., Ankara, 2005
72. Doğaner, Yasemin; “İngiliz Büyükelçiliği Yıllık Raporlarında Türkiye (1932-1934)”, Beşinci Uluslararası Atatürk Kongresi 8-12 Aralık 2003, Yay. Haz. Mustafa Cöhce vd., C1, Atatürk Araştırma Merkezi Yay., Ankara, 2005
73. Yeşilbursa, Behçet Kemal; “A General Review of Turkey’s Internal Affairs During the Democrat Party Period According to British”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Sayı:48, Cilt XVI, Kasım 2000
74. Yılmaz, Mustafa; “İngiliz Büyükelçiliği Yıllık Raporlarında Türkiye (1935-1938), Beşinci Uluslararası Atatürk Kongresi 8-12 Aralık 2003, Yay. Haz. Mustafa Cöhce vd., C1, Atatürk Araştırma Merkezi Yay., Ankara, 2005
75. Mehmet Serhat Yılmaz, “İngiliz Büyükelçiliği Yıllık Raporlarında Türkiye’nin Dış İlişkileri (1946–1949)”, Kök Araştırmalar: Kök Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, KÖKSAV, Cilt:X, Sayı:1, Ankara, 2008, s.65-87 Yiğit Yüksel, Dilek; “Kıbrıs Türk Milli Mücadelesi (1914-1958)”, D.E.Ü. Atatürk İlkeleri Ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, Cilt:VIII. Sayı:18-19, Yıl:2009/Bahar-Güz, İzmir, 2010
76. http://www.tbmm.gov.tr/hukumetler/ HP22.htm
77. http://www.mfa.gov.tr/ disisleri-bakanlari-listesi.tr.mfa