Kurtuluş Savaşı Yıllarında Çukurova “Sosvo-Ekonomik Bir Değerlendirme”

Öz

Mondros Mütarekesi’nden hemen sonra İtilâf Devletleri tarafından iş¬gal edilen Çukurova, 20 Ekim 1921 Ankara Antlaşması’nın sonucu olarak yeniden Türk yönetimine geçmiştir. İtilâf Devletleri’nin bölgeyi işgal sebeplerinden biri de, bölgenin ekonomik gücünü ellerine geçirmek ve bu gücü kullanmaktı. Bu makalede, Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı yıllarında Çukurova’da ekonomik faaliyetler, yer altı yerüstü kaynaklan, üretim-tüketim ilişkileri, fiyatlar, Tekâlif-i Milliye’nin (Ulusal Yükümlülükler) bölgede uygulanması, işgalle mücadeleye ekonomik destek sağlama faaliyetleri, çalışma hayatı ve sosyal gruplar gibi sosyo-ekonomik oluşumlar değerlendirilmiştir. Makalede, başta Genelkurmay ATAŞE Arşivi olmak üzere, Başbakanlık Osmanlı Arşivi Belgeleri, Dönemin basım, Kurtuluş savaşı hatıraları ve araştırmalar kaynak olarak kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türk Kurtuluş Savaşı,Çukurova,Ankara Hükümeti,Fransa,Ekonomik Faaliyetler

Cilicia Durıng Turkısh in Dependence War Years “An Approaca On Social And Economic Aspects”

Öz

Cilicia was occupied by “Entente States” immediately after the “Mondros Truce”. When the “Ankara Treaty” was signed in 20 October 1921 Cilicia was handed över to the Turkish Administration. One of the reasons for Entente Povers to occupy this region was to again the economic means and use them. In this article, matters like the economic activities in Cilicia during I. World War and Turkish National Independence War, natural resources, production- consumption relations, prices, application of “National Obligations Law” in this area, efforts to gather aid for the struggle against the occupation, working environment and social groups had be evaluated. In study, primarily General Staff Archives (ATAŞE) and also Prime Ministry Ottoman Archives (BOA) documents, press of that period, memoirs from Turks National Independence War and some researches had be used as oıır sources.

Anahtar Kelimeler

• Turkish National Independence War,Cilicia,Ankara Government,France,Economic Activities

Kaynakça

1. Kasım Ener, Tarih Boyunca Adana Ovasına (Çukurova’ya) Bir Bakış, Adana, 1993
2. Bilge Umar, Türkiye Halkının İlkçağ Tarihi, İzmir, 1982
3. Strabon, Coğrafya, Anadolu, Çev. Adnan Pekman, İstanbul, 1991
4. Ener, Tarih Boyunca
5. Bülent Varlık, Emperyalizmin Çukurova’ya Girişi, Ankara, 1977, s. 50; Hayati Doğanay, Türkiye İktisadî Coğrafyası I, Erzurum, 1986
6. Ali Rıza Bey; “Adana ve Havalisi Hakkında İktisadî Tedkikât", Ayın Tarihi, e. 10-11, sayı: 29-34 (Eylül 1926-1927)
7. Damar Arıkoğlu, Hatıralarım, İstanbul, 1961
8. Ali Fuat Türkgeldi, Mondros ve Mudanya Mütarekeleri Tarihi, Ankara, 1948

9. HTVD, 31 (Mart 1960) v: 781, 782, 783
10. Yeni Adana Gazetesi Koleksiyonu:[YA], 9 Eylül 1920, sayı:14
11. A, Hulki Saral, Türk İs-tiklâl Harbi, IV. Cilt, Güney Cephesi, Ankara, 1966
12. Yahya Akyüz, Türk Kurtuluş Savaşı ve Fransız Kamuoyu, Ankara, 1988
13. YA, 26 Mart 1921, sayı: 66. Hakimiyet-i Milliye, 3 Mayıs 1921, sayı:175
14. YA, 20 Eylül 1921 sayı: 155
15. YA, 19 Şubat 1921, sayı: 56
16. YA, 20 Teşrinievvel 1337/20 Ekim 1921. sayı: 168
17. ATAŞE, K: 1047. D: 166/151 A F: 11
18. ATAŞE, K: 257, D: 10/2, F: 50
19. YA, 30 Haziran 1921, sayı: 117
20. E, Bremond, La Clıcie en 1919-1920, Paris, 1921
21. YA, 1 Kanunusani 1337/1 Ocak 1921, sayı: 43
22. YA, 26 Nisan 1921, sayı: 75
23. YA, 19 Mart 1921, sayı: 64
24. YA, 12 Mart 1921. sayı: 62
25. YA, 9 Nisan 1921, sayı: 70
26. Hakimiyet-i Milliye, 27 Eylül 1921, sayı; 305
27. YA, 9 Nisan 1921, sayı:70
28. YA, 1 Eylül 1921, sayı:147
29. YA, 17 Kanunuevvel 1338/17 Aralık 1922, sayı: 444
30. YA, 19 Şubat 1922, sayı: 218
31. YA, 23 Mart 1922, sayı: 236
32. YA, 12 Kanunusani 1338/12 Ocak 1922, sayı: 200
33. YA, 12 Eylül 1922, sayı: 364
34. YA, 27 Kanunuevvel 1337/27 Aralık 1921, sayı: 193
35. YA, 29 Ocak 1922, sayı: 202
36. YA, 22 Şubat 1922, sayı: 208
37. YA, 3 Mayıs 1921, sayı: 77 ve 19 Haziran 1921, sayı: 108
38. BOA.DH.KMS. D:57-l, V:25
39. YA, 30 Teşrinievvel 1336/30 Ekim 1920, sayı: 290
40. YA, 14 Haziran 1922, sayı: 290
41. YA, 4 Eylül 1921, sayı: 148
42. TBMM Zabıt Ceridesi, I. Devre [ZC], c. 15
43. YA, 14 Kanunusani 1338/14 Ocak 1922, sayı: 201
44. Arıkoğlu, Hatıralarım
45. YA, 1 Haziran 1921, sayı:96
46. YA, 20 Eylül 1921, sayı: 155
47. Ferda, 5 Kanunusani 1336/5 Ocak 1920, sayı: 96.
48. YA, 8 Mart 1921, sayı: 61
49. YA, 25 Kanunusani 1337/25 Ocak 1921, sayı: 49 ve 22 Eylül 1921, sayı: 156
50. YA, 30 Teşrinisani 1336/30 Kasım 1920, sayı: 34, 22 Eylül 1921, sayı: 156
51. YA, 22 Kanunusani 1337/22 Ocak 1921, sayı: 48
52. YA, 29 Kanunusani 1337/29 Ocak 1921. sayı; 50. 23 Mayıs 1921, sayı: 88, Hakimiyet-i Milliye, 3 Mayıs 1921, sayı; 175
53. YA, 25 Kanunusani 1337/ 25 Ocak 1921, sayı:49 ; YA, 11 Teşrinievvel 1337/II Ekim 1921, sayı: 164
54. YA, 12 Şubat 1921, sayı; 54
55. Kasım Ener, Çukurova Kurtuluş Savaşında Adana Cephesi, Ankara 1970
56. Memmet Evsile, Atatürk, Millî Mücadele ve Cumhuriyet, Amasya 1999
57. Serpil Sürmeli, Millî Mücadele’de Tekâlif-i Milliye Emirleri, Ankara 1998
58. YA, 16 Haziran 1922, sayı: 292
59. Hakimİyet-i Milliye; 30 Ekim 1921, sayı:338
60. YA, 15 Haziran 1921, sayı: 105
61. YA, 1 Eylül 1921, sayı: 147
62. YA, 1 Kanunusani 1338/1 Ocak 1922, sayı: 195
63. TBMM Gizli Celse Zabıtları, Ankara 1984, e,2
64. YA, 11 Kanunuevvel 1337/11 Aralık 1921, sayı: 186
65. YA, 19 Şubat 1922, sayı: 210
66. YA, 27 Teşrinievvel 1337/27 Ekim 1921, sayı: 171
67. YA, 30 Nisan 1922, sayı: 259 ve 1 Mayıs, sayı: 260
68. YA, 3 Kanunusani 1338/3 Ocak 1922.