Araştırma Makalesi

Türkiye Cumhuriyeti'nin İlanı

Cilt: 6 Sayı: 16 1 Kasım 1989
  • Hamza Eroğlu
PDF İndir
EN TR

Türkiye Cumhuriyeti'nin İlanı

Öz

1 Nisan 1923’de seçimin yenilenmesine karar veren T.B.M.M., Cumhuriyeti resmen ilan etmemesine rağmen görevini büyük bir sorumlulukla yapan tarihi meclis olmuştur. ikinci Meclis 11 Ağustos 1923’de toplanmıştı. Cumhuriyetin ilanı bu meclis tarafından gerçekleştirilmekle beraber, Lozan Barış Andlaşmasının imzası ve T.B.M.M. tarafından onaylanması, Ankara’nın yeni kurulan Devletin İdare Merkezi olması gibi iki önemli kararın alınmasını da öncelikle gerekli kılıyordu. Lozan Barış Andlaşmasımn imzasından sonra Mustafa Kemal Paşa, Özel Kaleminde memur olan ve kişisel güvenini kazanmış bulunan Hasan Rıza Soyak’ı çağırarak bir kaç küçük kâğıt parçasını vermiş ve şöyle demiştir: “Bunları al, müsvedde halindedirler, beyaz edeceksin. Yazılar karışıktır, dikkat et, okuyamadığın veya anlayamadığın yer olursa bana sorarsın. Bunları şimdilik yalnız sen ve ben bileceğiz; âmirlerine dahi bahsetmene lüzum yoktur”. Haşan Rıza Soyak, Mustafa Kemal Paşa’nın kullandığı küçük bir not defterinden koparılmış ve onun el yazısı bulunan bu sahifeleri okuyunca bunların 20.1.1921’de kabul edilen Teşkilâtı Esasiye Kanunu’nun devlet şekline ait maddelerini değiştiren ve Türkiye Devletine, “Cumhuriyet” şeklini kazandıran taslak olduğunu görmüştür. Mustafa Kemal Paşa tarafından hazırlanan metin aynen şöyledir: “Türkiye Devletinin hükümet şekli Cumhuriyettir”. “Türkiye Devleti Büyük Millet Meclisi tarafından idare olunur”. “Meclis, hükümetin inkisam ettiği idare şubelerini, icra vekilleri vasıtasıyla idare eder”. “Türkiye Cumhurreisi, Umumî Heyet tarafından, Türkiye Büyük Millet Meclisi azası arasından bir intihap devresi için seçilir. Reisin vazifesi yeni Cumhurreisinin intihabına kadar devam eder. Tekrar intihap olunmak caizdir. Türkiye Cumhurreisi, devletin reisidir; bu sıfatla lüzum gördükçe Büyük Millet Meclisine ve Vekiller Heyetine riyaset eder”. “Başvekil, Cumhurreisi tarafından ve meclis azası arasından intihap olunur. Diğer vekiller, Başvekil tarafından yine Meclis azası arasından intihap olunduktan sonra heyeti umumiyesi, Cumhurreisi tarafından Meclis’in tasvibine arz olunur. Meclis içtima halinde değilse, tasvip işi Meclis’in içtimaına talik olunur”.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. İslâm Ansiklopedisi, 10ncu Cüz, “Atatürk” maddesi, s. 772
  2. Falih Rıfkı Atay, Çankaya, Atatürk’ün Doğumundan ölümüne Kadar, İstanbul, 1969, s. 374
  3. Atatürk, Nutuk, C. II., s. 793-794
  4. Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, C. III., 1918-1937, İkinci Baskı, Ankara, 1961, s. 63-64
  5. Şevket Süreyya Aydemir, Tek Adam, Mustafa Kemal (1922-1938), C. III, İstanbul, 1965, s. 140
  6. Bernard Lewis, Modern Türkiye’nin Doğuşu, (İngilizceden çeviren Doç. Dr. Metin Kıratlı), Ankara, 1970, s. 250
  7. Atatürk, Nutuk, C. II., İstanbul, 1961, s. 800
  8. Atatürk, Nutuk (Bugünkü Dile Aktaran: Zeynep Korkmaz), C. II., Ankara 1984, s. 541

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Hamza Eroğlu Bu kişi benim
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

1 Kasım 1989

Gönderilme Tarihi

1 Mayıs 1989

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 1989 Cilt: 6 Sayı: 16

Kaynak Göster

APA
Eroğlu, H. (1989). Türkiye Cumhuriyeti’nin İlanı. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 6(16), 7-26. https://izlik.org/JA28JF68EE
AMA
1.Eroğlu H. Türkiye Cumhuriyeti’nin İlanı. ATAM Dergisi. 1989;6(16):7-26. https://izlik.org/JA28JF68EE
Chicago
Eroğlu, Hamza. 1989. “Türkiye Cumhuriyeti’nin İlanı”. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 6 (16): 7-26. https://izlik.org/JA28JF68EE.
EndNote
Eroğlu H (01 Kasım 1989) Türkiye Cumhuriyeti’nin İlanı. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 6 16 7–26.
IEEE
[1]H. Eroğlu, “Türkiye Cumhuriyeti’nin İlanı”, ATAM Dergisi, c. 6, sy 16, ss. 7–26, Kas. 1989, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA28JF68EE
ISNAD
Eroğlu, Hamza. “Türkiye Cumhuriyeti’nin İlanı”. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 6/16 (01 Kasım 1989): 7-26. https://izlik.org/JA28JF68EE.
JAMA
1.Eroğlu H. Türkiye Cumhuriyeti’nin İlanı. ATAM Dergisi. 1989;6:7–26.
MLA
Eroğlu, Hamza. “Türkiye Cumhuriyeti’nin İlanı”. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, c. 6, sy 16, Kasım 1989, ss. 7-26, https://izlik.org/JA28JF68EE.
Vancouver
1.Hamza Eroğlu. Türkiye Cumhuriyeti’nin İlanı. ATAM Dergisi [Internet]. 01 Kasım 1989;6(16):7-26. Erişim adresi: https://izlik.org/JA28JF68EE