ANAYASA MAHKEMESİ’NİN İPTAL KARARI IŞIĞINDA FİİLİ AYRILIK İLKESİNE DAYANAN BOŞANMA SEBEBİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE YENİ DÜZENLEMEYE İLİŞKİN ÖNERİLER

Fiili ayrılık ilkesine dayanan boşanma sebebi, Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin dördüncü fıkrasında düzenlenmektedir. Söz konusu hüküm, boşanmayı önemli ölçüde güçleştirdiği, evliliği devam ettirmek istemeyen eşleri makul olmayan süreler boyunca evliliğin devamına zorladığı ve bu durumun orantılılık alt ilkesi yönünden ölçülülük ilkesini ihlal etmekte olduğu gerekçesi ile Anayasa Mahkemesi tarafından 22 Şubat 2024 tarihinde iptal edilmiştir. Anayasa Mahkemesi, iptal hükmünün, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar vermiş, böylece söz konusu hükmün iptaline kadar geçecek sürede, yasa koyucuya yeni bir düzenleme yapma imkânı tanınmıştır. Dolayısıyla, hali hazırda Türk hukukunda, fiili ayrılığa dayanan boşanmaya ilişkin yeni bir düzenleme yapılması zarureti söz konusudur. Bu düzenleme yapılırken, Anayasa Mahkemesi’nin hükmü iptal gerekçesinde vurguladığı hususlara dikkat edilmesi, daha ölçülü ve makul bir sürecin öngörülmesi, bu süreç inşa edilirken mukayeseli hukuktaki örneklerin de titizlikle incelenmesi yararlı olacaktır. Bu çalışmada, öncelikle Türk hukukundaki boşanma sistemine ve fiili ayrılık ilkesine dayanan boşanma sebebine ilişkin genel açıklamalara yer verilerek Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı analiz edilmektedir. Sonrasında fiili ayrılık ilkesine dayanan boşanma sebebine ilişkin yasama organı tarafından ihdas edilecek hükmün, öğretideki eleştiriler ve uygulamadaki problemler dikkate alınmak suretiyle, olması gereken hukuk bakımından taşıması gereken kriterler ele alınmaktadır.

The grounds for divorce based on the principle of de facto separation are regulated in the fourth paragraph of Article 166 of the Turkish Civil Code. The provision in question was annulled by the Constitutional Court on 22 February 2024 on the grounds that it made divorce significantly more difficult, forced spouses who did not want to stay married to stay married for an unreasonable period of time and that this situation violated the principle of proportionality in terms of the sub-principle of proportionality. The Constitutional Court decided that the annulment provision shall enter into force nine months after the publication of the decision in the Official Gazette, thus allowing the legislator to make a new regulation during the period until the annulment of the provision in question. Therefore, there is currently a need to make a new regulation regarding divorce based on de facto separation in Turkish law.While making this regulation, it would be beneficial to pay attention to the issues emphasized by the Constitutional Court in its justification for annulling the provision, to envisage a more measured and reasonable process, and to carefully examine the examples in comparative law while constructing this process. In this study, firstly, general explanations on the divorce system in Turkish law and the ground for divorce based on the principle of de facto separation are given and the annulment decision of the Constitutional Court is analyzed.Afterwards, the criteria that the provision to be created by the legislative body regarding the grounds for divorce based on the principle of de facto separation should have in terms of the law, taking into account the criticisms in the doctrine and the problems in practice, are discussed.