AİHS MD. 5/3 BAĞLAMINDA DERHAL HÂKİM ÖNÜNE ÇIKARILMA VE MAKUL SÜREDE YARGILANMA HAKKI

Right to liberty and security, like almost all other fundamental rights and freedoms, has been achieved as a result of the great struggles of mankind and has today acquired the status of an essential fundamental right. Right to liberty and right to security are essentially two different rights; but they are rights that provide and require each other, as long as they are in balance. Due to this unique situation, these two rights appear as an integrated fundamental right under certain national and international regulations. Article 5 of the European Convention on Human Rights, after recognising the right to liberty and security for everyone, sets out a number of exceptions. One of them is lawful arrest or detention of a person on reasonable suspicion of having committed an offence or in order to prevent him or her from committing an offence or from fleeing after committing an offence. The Convention, which recognises this situation as an exception and therefore legal, has granted certain rights to persons in this position. These rights, which constitute the subject matter of our study, include right to be brought promptly before a judge or other officer authorised by law to exercise judicial power, to be released with or without a guarantee or, if arrested, to be tried within a reasonable time. In this paper, in order to ensure the integrity of the subject matter, firstly, general information about right to liberty and security and ECHR art. 5, which deals with this right, is given. The main subject of this study is ECHR art. 5/3. This paragraph makes a reference to ECHR art. 5/1(c). For this reason, ECHR art. 5/1(c) is analysed in particular, and then the elements of ECHR art. 5/3 are examined one by one. Since European human rights law is a case law, the judgements of the European Court of Human Rights have been taken as the main source.

Özgürlük ve güvenlik hakkı, hemen tüm diğer temel hak ve özgürlükler gibi, insanlığın büyük mücadeleleri sonucu kazanılmış ve bugün, vazgeçilmez bir temel hak sıfatını edinmiştir. Özgürlük hakkı ile güvenlik hakkı, esasında iki farklı hak olup; dengede bulunmaları şartıyla, birbirlerini sağlayan ve gerektiren haklardır. Kendine özgü bu durum nedeniyle bu iki hak, belli ulusal ve uluslararası düzenlemeler çatısında, bütünleşik bir temel hak olarak karşımıza çıkmaktadır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi madde 5, özgürlük ve güvenlik hakkını herkes için tanımasının akabinde, çeşitli istisnalar belirlemiştir. Bunlardan biri, kişinin suç işlediğinden şüphelenmek konusunda inandırıcı sebeplerin bulunması nedeniyle ya da suç işlemesine yahut suçu işledikten sonra kaçmasını önlemek amacıyla yakalanması ve tutulması halidir. Bu durumu istisna ve dolayısıyla hukukî kabul eden Sözleşme, bu konumdaki kişilere belli haklar tanımıştır. Çalışmamızın konusunu oluşturan bu haklar; bu kişilerin, derhal bir hâkim veya yasayla adlî görev yapmaya yetkili kılınmış bir kamu görevlisi önüne çıkarılmaları, teminata bağlı olarak ya da olmaksızın salıverilmeleri yahut tutuklanmaları halinde, makul süre içerisinde yargılanmalarıdır. Bu çalışmada, konu bütünlüğünün sağlanması açısından, öncelikle, özgürlük ve güvenlik hakkı ile hakkı düzenleyen AİHS md. 5’e ilişkin genel bilgiler verilmiştir. Çalışmanın esas konusunu, AİHS md. 5/3 oluşturmaktadır. Bu fıkra da AİHS md. 5/1(c)’ye atıf vermektedir. Dolayısıyla çalışmada, AİHS md. 5/1(c) ayrıca ele alınmış; ardından, AİHS md. 5/3’te yer alan unsurlar tek tek irdelenmiştir. Avrupa insan hakları hukukunun, bir içtihat hukuku olması nedeniyle temel kaynak olarak, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları esas alınmıştır.