ENDONEZYA ANAYASA MAHKEMESİNİN 12/PUU-V/2007 SAYILI KARARI: DEVLETİN ÇOK EŞLİLİĞİ DÜZENLEME YETKİSİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Dünyanın en büyük Müslüman nüfusunu barındıran Endonezya’da 2007 yılında çok eşlilik hakkındaki Anayasa Mahkemesi kararının değerlendirildiği bu çalışma, Türkçe literatürdeki ilk değerlendirmeyi içermektedir. Yargısal analiz yönetiminin benimsendiği makalede, 2001 yılında kurulan Endonezya Anayasa Mahkemesinin (Mahkamah Konstitusi), 1974 tarihli Evlilik Kanununun çok eşliliği kısıtlayan maddelerine yönelik anayasaya aykırılık başvurusuna ilişkin verdiği, dönüm noktası niteliğindeki kararı anayasal açıdan analiz edilmektedir. Eşinden izin almadan yeni bir evlilik yapmak isteyen M. Insa, çok eşliliğin mutlak bir dinî vecibe (ibadet) olduğunu ve mevcut kanuni sınırlamaların din özgürlüğünü ihlal ettiğini ileri sürmüştür. Mahkeme, dinî ritüelleri kul-Tanrı arasındaki ibadet ve sosyal ilişkileri kapsayan muamelat olarak ikiye ayırmıştır. Çok eşliliği toplumsal bir düzenleme alanı olan muamelat kategorisinde değerlendiren Mahkeme, İslam hukukunda asıl ilkenin “tek eşlilik” olduğunu, çok eşliliğin ise ancak adalet ve kamu yararı (maslahat) çerçevesinde başvurulabilecek şartlı bir istisna teşkil ettiğini vurgulamıştır. Daha sonraki kararlara da yol gösteren bu karar, dinin kamusal alandaki regülasyon sınırlarını belirlerken, devletin sadece düzenleme yetkisine değil, aynı zamanda aile huzurunu ve kadın onurunu korumak adına bir düzenleme yükümlülüğüne (verplicht te regel) sahip olduğunu ortaya koyması ve dinin bireysel alan ile toplumsal alanda alabileceği (res publica-res privata ayrımı) rolün sınırlarını çizmesi bakımından emsal nitelikte önem taşımaktadır.

This article presents the first assessment in Turkish literature of the 2007 Constitutional Court ruling on polygamy in Indonesia, a country with the world's largest Muslim population. Using a judicial analysis approach, the article examines the landmark decision of the Indonesian Constitutional Court (Mahkamah Konstitusi), established in 2001, concerning an appeal that questioned the constitutionality of provisions restricting polygamy in the 1974 Marriage Law. The appellant, M. Insa, sought to remarry without his wife's consent, arguing that polygamy is an absolute religious obligation (worship) and that the existing legal restrictions violate religious freedom. The Court distinguished between religious rituals as worship between the worshipper and God and social relations. Classifying polygamy as a matter of social regulation, the Court asserted that monogamy is the fundamental principle in Islamic law, and that polygamy is a conditional exception permitted only within the parameters of justice and public interest (maslahat). This decision, which influenced subsequent rulings, is significant in defining the boundaries of religious regulations in the public sphere. By demonstrating that the state has not only the authority but also the obligation (verplicht te regel) to protect family harmony and the dignity of women, it reveals the limits of the role of religion in both the individual and public spheres (the distinction between res publica and res privata).