AYIRT ETME GÜCÜ BULUNAN KÜÇÜĞÜN TIBBİ MÜDAHALEYE İLİŞKİN KARAR YETKİSİ: RIZA, RET VE YASAL TEMSİLCİNİN ROLÜ

Türk hukukunda ayırt etme gücü bulunan küçüğün tıbbi müdahaleye ilişkin karar yetkisi, Türk Medeni Kanunu m. 16/I ile 1219 sayılı Kanun m. 70’in farklı esaslara dayanması nedeniyle tartışılmakta, sorun çoğunlukla karar yetkisinin küçüğe mi yoksa yasal temsilciye mi ait olduğu sorusu üzerinden ele alınmaktadır. Bu çalışma, söz konusu ikili ve tek eşikli yaklaşımın hukuki sorunu açıklamakta yetersiz kaldığını ortaya koymayı ve uygulanabilecek ölçütleri belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda dogmatik inceleme ile model esaslı karşılaştırmalı hukuk yöntemi birlikte kullanılmıştır. İnceleme, karşılaştırmalı hukukta yeknesak bir çözüm bulunmadığını, sabit yaş sınırları, aksi ispat edilebilir yaş karineleri, somut karara özgü yeterlilik ölçütleri ve müdahalenin niteliğine göre farklılaşan karma modellerin benimsendiğini göstermektedir. Türk mevzuatı da farklı kişi ve müdahale grupları bakımından yeknesak ve sistematik bir hukuki rejim öngörmemektedir. Çalışmanın özgün katkısı, dağınık düzenlemeleri ortak ölçütler çerçevesinde yeniden sınıflandırması ve müdahalenin ağırlığı, geri döndürülebilirliği ile mahremiyet boyutuna dayanan bir genel yeterlilik kuralı ile öncelik sırasına bağlı dört müdahale rejiminden oluşan bir karar yetkisi modeli ve kanun hükmü önerisi geliştirmesidir.

In Turkish law, the decision-making authority of a minor with capacity to discern concerning medical intervention is debated because Article 16(1) of the Turkish Civil Code and Article 70 of Law No. 1219 rest on different premises; the question is usually framed as whether that authority belongs to the minor or to the legal representative. This study aims to show that such a binary, single-threshold approach is inadequate to explain the legal problem, and to identify the criteria that should be applied instead. To that end, doctrinal analysis is combined with a model-based comparative method. The comparative analysis shows that no uniform solution has been adopted: fixed age limits, rebuttable age presumptions, decision-specific competence criteria and mixed models keyed to the nature of the intervention are all in use. Turkish legislation likewise provides no systematic regime for different groups of persons and types of intervention. The study’s contribution lies in reclassifying these scattered provisions under common criteria. On this basis it develops a decision-making model comprising a general competence rule and four intervention regimes applied in order of priority, resting on the gravity, reversibility and privacy dimension of the intervention, together with a draft statutory provision.