Dürtü Denetimi ve Adli Bilimler: Örnek Olgular ile Derleme Çalışması

Öz

Dürtü kontrol bozuklukları, DSM 5’te yıkıcı bozukluklar, dürtü denetimi ve davranım bozuklukları ismiyle yer almaktadır. Bu tanı grubunda karşı olma, karşıt gelme bozukluğu, aralıklı patlayıcı bozukluk, davranım bozukluğu, piromani ve kleptomani tanıları yer almaktadır. Bu tanılara sahip kişiler, yükselen haz beklentisi ve gerginliğin etkisi ile dürtüsel olarak eylemde bulunmakta, sonuçlarının olumsuz olduğunun farkında olsalar dahi öz-kontrol sergileme ihtimalleri daha düşüktür. Gerek bu tanı grubunda agresyonun ön planda olmasından, gerekse kleptomani ve piromani tanılarının belirleyici özelliklerinden dolayı dürtü kontrol bozukluğu olan bireyler sıklıkla suç işleyebilmekte ve adli makamlarca yargılanabilmektedir. Kısıtlama cezası, para cezası ve hatta hapis cezasına neden olabilen bu tanılar, kişilerarası ilişkilerin bozulması, iş kaybı nedeniyle ekonomik zorluklar ve boşanma gibi zorlayıcı yaşantılara sebep olabilmektedir. Dürtü kontrol bozukluklarında bilişsel muhakemenin bozulmaması nedeniyle cezai sorumluluğun ortadan kalkması söz konusu olmamaktadır ancak cezada hafifletici sebep olarak bu tanılar değerlendirilebilmektedir. Bu nedenle alanında uzman kişilerin bilirkişiliğine başvurulması, yargılama sürecinin sağlıklı bir şekilde işleyebilmesi açısından kritik bir öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

• Dürtü
• Dürtü Denetimi Bozuklukları
• Adli Bilimler
• Cezai Sorumluluk

Impulse Control and Forensic Sciences: A Review with Case Studies

Öz

Impulse control disorders are expanded in DSM 5 as disruptive, impulse control and conduct disorders. It includes oppositional defiant disorder, intermittent explosive disorder, conduct disorder, pyromania, kleptomania, and other specified and unspecified disruptive, impulse-control, and conduct disorders. Individuals with one of these diagnoses act impulsively with the effect of increased pleasure anticipation and increased tension, and less likely to exert self-control even if they are aware of the negative consequences. Individuals with impulse control disorders may often commit crimes due to the prominence of aggression and the defining characteristics of kleptomania and pyromania diagnoses. These diagnoses, which can lead to restrictions, fines and even imprisonment that may result in experiencing difficulties such as the deterioration of interpersonal relationships, economic difficulties due to job loss and divorce. In impulse control disorders, criminal liability does not disappear due to impaired cognitive reasoning, but these diagnoses can be considered as a mitigating factor for legal punishments. Therefore, expert witness testimonies from mental health professionals may plan a crucial role in due criminal procedures.

Anahtar Kelimeler

• Impulse
• Impulse Control Disorders
• Forensic Sciences
• Criminal Liability

Kaynakça

1. Aebi, M., Barra, S., Bessler, C., Steinhausen, H. C., Walitza, S. ve Plattner, B. (2016). Oppositional defiant disorder dimensions and subtypes among detained male adolescent offenders. Journal of child psychology and psychiatry, 57 (6), p. 729-736. doi: https://doi.org/10.1111/jcpp.12473
2. American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.
3. Arman, A. R. (2019). Karşıt Olma Karşı Gelme Bozukluğu ve Davranım Bozukluğunda İzlem ve Süreç, Prognostik Faktörler ve Erken Tedavinin Etkisi. Turkiye Klinikleri Child Psychiatry-Special Topics, 5 (1), ss. 76-81.
4. Ayaz, M., Ayaz, A. B., ve Soylu, N. (2012). Çocuk ve ergen adli olgularda ruhsal değerlendirme. Klinik Psikiyatri Dergisi, 15 (1), ss. 33-40.
5. Biederman, J., Petty, C. R., Monuteaux, M. C., Mick, E., Parcell, T., Westerberg, D. ve Faraone, S. V. (2008). The longitudinal course of comorbid oppositional defiant disorder in girls with attention-deficit/hyperactivity disorder: Findings from a controlled 5-year prospective longitudinal follow-up study. Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics, 29(6), p. 501-507. doi: https://doi.org/10.1097/DBP.0b013e318190b290
6. Çelik, F. H., Aktepe, E. ve Kocaman, O. (2014). Çocuk ve Ergenlerde Patolojik Yangın Çıkarma Davranışı. TAF Preventive Medicine Bulletin, 13 (3). ss. 245-256. doi: http://dx.doi.org/10.5455/pmb.1-1362244765
7. Demmer, D. H., Hooley, M., Sheen, J., McGillivray, J. A. ve Lum, J. A. (2017). Sex differences in the prevalence of oppositional defiant disorder during middle childhood: a meta-analysis. Journal of abnormal child psychology, 45(2), p. 313-325.doi: https:// doi.org/10.1007/s10802-016-0170-8
8. Dell’Osso, B., Altamura, A. C., Allen, A., Marazziti, D. ve Hollander, E. (2006). Epidemiologic and clinical updates on impulse control disorders: a critical review. European archives of psychiatry and clinical neuroscience, 256(8), p. 464- 475. doi: https://doi.org/10.1007/s00406-006-0668-0

9. Deniz, D. (2017). Suç davranışına etki eden psikopatolojik süreçler. Aydın İnsan ve Toplum Dergisi, 3(2), ss. 1-8.
10. Dixon, M. R., Hinman, J. M. ve Johnson, T. E. (2020). Impulse-control disorders. Functional Analysis in Clinical Treatment, p. 479–500. doi: https://doi.org/10.1016/ B978-0-12-805469-7.00020-6
11. Dolan, M., Holloway, J., Bailey, S. ve Kroll, L. (1996). The psychosocial characteristics of juvenile sexual offenders referred to an adolescent forensic service in the UK. Med Sei Law; 36(4): p. 343-52. doi: https://doi.org/10.1177/002580249603600414
12. Fariba, K. ve Gokarakonda, S. B. (2020). Impulse Control Disorders. In StatPearls. StatPearls Publishing.
13. Galovski, T., Blanchard, E. B. ve Veazey, C. (2002). Intermittent explosive disorder and other psychiatric co-morbidity among court-referred and self-referred aggressive drivers. Behaviour Research and Therapy, 40(6), p. 641–651. doi: https://doi.org/10.1016/S0005-7967(01)00030-4
14. Gannon, T. ve Pina, A. (2010). Firesetting: Psychopathology, theory and treatment. Aggression and Violent Behavior. 15. p. 224-238. doi: https://doi.org/10.1016/j.avb.2010.01.001
15. Gelegen, V. ve Tamam, L. (2018). Prevalence and clinical correlates of intermittent explosive disorder in Turkish psychiatric outpatients. Comprehensive psychiatry, 83, p. 64-70. doi: https://doi.org/10.1016/j.comppsych.2018.03.003
16. Greenberg, H.R. (1966). Pyromania in a Woman. The Psychoanalytic Quarterly, 35 (2), p. 256-262. doi: https://doi.org/10.1080/21674086.1966.11926385
17. Hamilton S.S. ve Armando, J. (2008). Oppositional defiant disorder. American Family Physician. 78, (7), p. 861-866.
18. Hocaoğlu, Ç. ve Tosun, A.F. (2018). Az bilinen bir konu ‘Kleptomani’: Bir Olgu Sunumu. Klinik Tıp Bilimleri, 6 (1), ss. 31-35.
19. Karakuş, G., Tamam, L., Öztürk, Z., Eroğlu, M. Z., Bahalı, K., Nebioğlu, M., Turhan, N. ve Çakmak, S. (2011). Bir Grup Üniversiteye Hazırlık Öğrencisinde Dürtü Kontrol Bozukluğu, Nöropsikiyatri Arşivi, (48), ss. 238-242. doi: http://dx.doi.org/10.4274/npa.y5934
20. Kaplan, Y. (2007). Epilepsy and kleptomania. Epilepsy & Behavior, 11 (3), p. 474–475. doi: https://doi.org/10.1016/j.yebeh.2007.07.016
21. Krakowski, M. (2003). Violence and serotonin: influence of impulse control, affect regulation, and social functioning. The Journal of neuropsychiatry and clinical neurosciences, 15 (3), p. 294-305.doi: https://doi.org/10.1176/jnp.15.3.294
22. Lindberg, N., Holi, M.M., Tani, P. ve Virkkunen, M. (2005). Looking for pyromania: characteristics of a consecutive sample of Finnish male criminals with histories of recidivist fire –setting between 1973 and 1993. BMC Psychiatry 5,p.47. doi: https://doi.org/10.1186/1471-244X-5-47
23. Loeber, R., Burke, J. ve Pardini, D. A. (2009). Perspectives on oppositional defiant disorder, conduct disorder, and psychopathic features. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 50 (1-2), p. 133-142. doi: https://doi.org/10.1111/j.1469-7610.2008.02011.x
24. Marco, J. H., García-Palacios, A. ve Botella, C. (2013). Dialectical behavioural therapy for oppositional defiant disorder in adolescents: A case series. Psicothema, 25 (2), p.158-163.
25. Mashalaba, E. ve Edwards, D. (2005). A successful cognitive-behavioural intervention that failed: A case study of adolescent conduct disorder at a school for the disadvantaged. Journal of Child and Adolescent Mental Health, 17 (2), p. 69-78. doi: https://doi.org/10.2989/17280580509486603
26. Moffitt, T.E., Arseneault, L., Jaffee, S.R., Kim-Cohen, J., Koenen, K.C., Odgers, C.L., Slutske, W.S. ve Viding, E. (2008). DSM-V Conduct Disorder: Research needs for an evidence base. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 49, p. 3-33. doi: https://doi.org/10.1111/j.1469-7610.2007.01823.x
27. Özen M. ve Yeşilbursa, D. (2011). Adli psikiyatride travmatik beyin hasarının değerlendirilmesi. Psikiyatride Güncel, 1(1), ss. 57-62.
28. Pobocha J. (2012). Impulse control disorders in forensic psychiatry. Sveikatos Mokslai, 22, p. 114-118.
29. Riley, M., Ahmed, S. ve Locke, A. (2016). Common questions about oppositional defiant disorder. American family physician, 93(7), p. 586-591.
30. Saha A. (2010). A case of intermittent explosive disorder. Industrial Psychiatry Journal, 19 (1). p. 55-57. doi: https://doi.org/10.4103/0972-6748.77639
31. Satıcı, S. A., Kayiş, A. R., Yılmaz, M. F. ve Eraslan-Çapan, B. (2019). Üniversite öğrencilerinde karanlık üçlü kişilik özellikleri ile dürtüsellik ve heyecan arama davranışları arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 9 (54), ss. 857-881.
32. Sivrikaya, P. ve Hocaoğlu, Ç. (2019). Epilepsi Cerrahisi Sonrası Geç Başlangıçlı Kleptomani: Bir Olgu Sunumu. Sakarya Tıp Dergisi, 9 (4), ss.727-734. doi: https://doi.org/10.31832/smj.597729
33. Soloff, P. H., Meltzer, C. C. ve Greer, P. J. (2000). A fenfluramine-activated FDG-PET study of borderline personality disorder. Biological Psychiatry, 47 (6), p. 540–547. doi: https://doi.org/10.1016/S0006-3223(99)00202-4
34. Soysal, H. (2012) Adli Psikiyatri Güncellenmiş Basım. İstanbul: Özgür Yayınları. Soysal, H. (2015). Dürtü kontrol bozukluklarının adli psikiyatrik yönleri. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 7 (1), ss. 16-29. doi: https://doi.org/10.5455/cap.20141108010848
35. Spinella, M. (2004). Neurobehavioral correlates of impulsivity: evidence of prefrontal involvement. International Journal of Neuroscience, 114 (1), p. 95-104. doi: https://doi.org/10.1080/00207450490249347
36. Steiner, H., Remsing, L., ve Work Group on Quality Issues (2007). Practice parameter for the assessment and treatment of children and adolescents with oppositional defiant disorder. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 46 (1), p. 126–141. doi: https://doi.org/10.1097/01.chi.0000246060.62706.af
37. Tamam, L., Bican, M., ve Keskin, N. (2014). Impulse control disorders in elderly patients. Comprehensive psychiatry, 55 (4), p. 1022-1028. doi: https://doi.org/10.1016/j.comppsych.2013.12.003
38. Tamam, L. ve Döngel, B. (2018). Yıkıcı bozukluklar, dürtü kontrol ve davranım bozuklukları. Temel ve Klinik Psikiyatri. Ankara: Güneş Yayınevi.
39. Tamam, L., Eroğlu, M. Z. ve Paltacı, Ö. (2011). Aralıklı patlayıcı bozukluk. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 3 (3), ss. 387-425. doi: https://doi.org/10.5455/cap.20110318
40. Tamam, L., Özpoyraz, N. ve Ünal, M. (1997). Kleptomani: Bir gözden geçirme. Türk Psikiyatri Dergisi, 8(1), ss.36-44.
41. Tamam, L., Zengin, M., Karakus, G. ve Ozturk, Z. (2008). Impulse control disorders in an inpatient psychiatry unit of a university hospital. Klinik Psikofarmakoloji Bulteni. 18, ss. 153-161.
42. Torales, J., González, I., Castaldelli-Maia, J.M. ve Ventriglio A. (2020) Kleptomania as a neglected disorder in psychiatry, International Review of Psychiatry, 32 (5-6), p. 451-454. doi: https://doi.org/10.1080/09540261.2020.1756635
43. Türkbay, T., Erman, H., Cöngöloğlu, A. ve Söhmen, T. (2003). Dikkat eksikliği aşırı hareketlilik bozukluğu ve binişik karşıt olma karşı gelme bozukluğu olan çocuklar ve ergenlerin anne-babalarının psikiyatrik özelliklerinin karşılaştırılması. Gülhane Tıp Dergisi, 45(1), ss. 4-9.
44. Ulu, E. (2018). Çocuklar için Saldırganlık Ölçeği Öğretmen Formunun geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anatolian Journal of Psychiatry/Anadolu Psikiyatri Dergisi, 19, (1), ss. 59-67. doi: https://doi.org/10.5455/apd.277472
45. Weinstein, A. ve Dannon, P. (2015). Is impulsivity a male trait rather than female trait? Exploring the sex difference in impulsivity. Curr Behav Neurosci Rep 2, p. 9-14. doi: https://doi.org/10.1007/s40473-015-0031-8
46. Yazıcı K. ve Yazıcı A.E. (2010). Dürtüselliğin nöroanatomik ve nörokimyasal temelleri. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 2, ss. 254-280