İş Kazası Geçirmiş Örneklemde Travma Sonrası Stres Belirtilerinin Bireysel Özellik Temelli İlişkileri: Duyusal İşleme Hassasiyeti, DEHB Belirtileri ve Bilinçli Farkındalık
Öz
Giriş: İş kazaları belirgin travma sonrası stres belirtileri ile ilişkilidir; ancak bireysel özellik temelli kısa psikolojik göstergelerle duyarlılık profillerinin belirlenmesine yönelik kanıtlar sınırlıdır. Bu çalışmada duyusal işleme hassasiyeti, erişkin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) belirtileri, bilinçli farkındalık düzeyi ve iş yükü değişkenlerinin, iş kazası sonrası travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) belirti şiddeti ile ilişkisi incelenmiştir.
Yöntem: Belgelendirilmiş iş kazası öyküsü olan ve kazadan 1–12 ay sonra üniversite hastanesi psikiyatri polikliniğine başvuran 47 erişkin katılımcıya Etkinin Şiddeti Ölçeği-Gözden Geçirilmiş (IES-R), Duyarlı Kişi Ölçeği (HSPS; duyusal işleme hassasiyeti), Yetişkin DEHB Öz Bildirim Ölçeği Sürüm 1.1 (ASRS v1.1) ve Bilinçli Dikkat Farkındalık Ölçeği (MAAS) uygulanmıştır. Gruplar arası farklar Mann–Whitney U testi, değişkenler arası ilişkiler Pearson korelasyon analizi ile değerlendirilmiş; IES-R toplam puanını yordamak için hiyerarşik çoklu regresyon analizi kullanılmıştır.
Bulgular: Yüksek TSSB riskli katılımcılar (IES-R ≥ 33), daha yüksek ASRS ve HSPS puanları ve daha düşük MAAS puanları göstermiştir. İkili analizlerde IES-R toplam puanı HSPS, ASRS ve haftalık çalışma saati ile pozitif; MAAS ve kazadan geçen süre ile negatif ilişkili bulunmuştur. Nihai regresyon modelinde yalnızca HSPS (β = 0.60, p < 0.001) ve haftalık çalışma saati (β = 0.35, p = 0.002) bağımsız yordayıcılar olarak anlamlı kalmış; ASRS ve MAAS anlamlı katkı göstermemiştir.
Sonuç: Duyusal işleme hassasiyeti ve iş yükü, iş kazası geçirmiş erişkinlerde TSSB belirti şiddeti ile ilişkili değişkenler olarak öne çıkmaktadır. Bu bulgular, duyusal işleme hassasiyetinin ve çalışma taleplerinin rutin değerlendirmeye dâhil edilmesinin, travmaya maruz kalan çalışanlarda erken risk sınıflaması ve daha hedefe yönelik müdahaleleri destekleyebileceğini düşündürmektedir.
Anahtar Kelimeler
duyusal işleme hassasiyeti, travma sonrası stres, iş kazası, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, bilinçli farkındalık
Trait-Based Correlates of Post-traumatic Stress Symptoms in Occupational Injury Sample: Sensory-Processing Sensitivity, ADHD Symptoms, and Dispositional Mindfulness
Öz
Background: Occupational injuries are associated with substantial post-traumatic stress symptoms, yet brief trait-based markers of vulnerability remain underexplored. This study examined whether sensory-processing sensitivity, adult attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) symptoms, dispositional mindfulness, and workload factors are associated with post-traumatic stress disorder (PTSD) symptom severity following workplace injury.
Methods: Forty-seven adults with documented occupational injuries, assessed 1–12 months post-accident at a university hospital psychiatry outpatient clinic, completed the Impact of Event Scale-Revised (IES-R), the Highly Sensitive Person Scale (HSPS), the Adult ADHD Self-Report Scale version 1.1 (ASRS v1.1), and the Mindful Attention Awareness Scale (MAAS). Group differences were examined with Mann–Whitney U tests, associations with Pearson correlations, and hierarchical multiple regression with IES-R total as the dependent variable.
Results: High PTSD-risk participants (IES-R ≥ 33) showed higher ASRS and HSPS scores and lower MAAS scores. Bivariate analyses indicated that IES-R total correlated positively with HSPS, ASRS, and weekly working hours, and negatively with MAAS and time since injury. In the final regression model, HSPS (β = 0.60, p < .001) and weekly working hours (β = 0.35, p = .002) remained significant independent predictors, whereas ASRS and MAAS were not.
Conclusions: Sensory-processing sensitivity and workload intensity emerged as key correlates of PTSD symptom severity after occupational injury, beyond ADHD symptoms and dispositional mindfulness. Routine assessment of sensory sensitivity and work demands may support early risk stratification and more tailored interventions for trauma-exposed workers.
Anahtar Kelimeler
sensory-processing sensitivity, post-traumatic stress, occupational injury, attention-deficit/hyperactivity disorder, mindfulness
This research received no specific grant from any funding agency in the public, commercial or not-for-profit sectors.
The study was approved by the Marmara University Faculty of Medicine Clinical Research Ethics Committee (protocol no. 09.2023.346; 03 March 2023). All procedures were conducted in accordance with the Declaration of Helsinki. Written informed consent was obtained from all participants prior to enrollment.