Türkiye Fauna Koleksiyonlarının Envanteri: Dağılım, Sorunlar ve Yönetim Önerileri

Öz

Biyoçeşitlilik koleksiyonları, canlı türlerinin ve yaşadıkları ekosistemlerin belgelenmesi, korunması ve bilimsel olarak incelenmesi açısından tarihsel bir öneme sahiptir. Bu koleksiyonlar yalnızca bilimsel araştırmalara kaynak sağlamakla kalmaz; aynı zamanda eğitim, ekoturizm ve kültürel farkındalık yaratma açısından da kritik rol oynar. Bu çalışma, Türkiye'deki fauna koleksiyonlarının mevcut durumunu, dağılımını ve işlevlerini kapsamlı bir şekilde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ülkenin zengin biyolojik çeşitliliğine rağmen, bu koleksiyonların sistematik bir envanterinin bulunmaması önemli bir eksiklik oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında 64 fauna koleksiyonu/müze merkezi tespit edilmiş olup, bunların %71,9'u üniversiteler bünyesinde yer almaktadır. Coğrafi dağılım incelendiğinde, koleksiyonların büyük ölçüde İstanbul (%17,2), Ankara (%12,5) ve İzmir (%7,8) gibi büyük şehirlerde yoğunlaştığı, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde ise sayıca sınırlı kaldığı gözlemlenmiştir. Çalışmada, kurumlar arası entegrasyon eksikliği, dijitalleşme oranının düşüklüğü ve coğrafi dengesizlik gibi temel sorunlar tespit edilmiştir. Bu bağlamda, koleksiyonların ulusal bir veri tabanında entegrasyonu, kapasite geliştirme projeleri, teknik altyapının güçlendirilmesi ve çalışan sağlığı ile koleksiyon güvenliğine yönelik standartların oluşturulması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Biyolojik Çeşitlilik
• Koleksiyon Yönetimi
• Yaban Hayatı
• Zooloji

Inventory of Fauna Collections in Türkiye: Distribution, Problems and Management Recommendations

Öz

Biodiversity collections are of historical importance for the documentation, conservation, and scientific study of living species and the ecosystems they inhabit. These collections not only provide resources for scientific research but also play a critical role in education, ecotourism, and creating cultural awareness. This study aims to comprehensively evaluate the current status, distribution, and functions of fauna collections in Türkiye. Despite the country's rich biodiversity, the lack of a systematic inventory of these collections constitutes a significant deficiency. Within the scope of the research, 64 fauna collection/museum centers were identified, 71.9% of which are housed within universities. Upon examining geographical distribution, it was observed that the collections are largely concentrated in major cities such as Istanbul (17.2%), Ankara (12.5%), and Izmir (7.8%), while they remain limited in number in the Eastern and Southeastern Anatolia regions. The study identified fundamental problems such as a lack of inter-institutional integration, a low rate of digitalization, and geographical imbalance. In this context, the integration of collections into a national database, capacity-building projects, the strengthening of technical infrastructure, and the establishment of standards for staff health and collection security are recommended.

Anahtar Kelimeler

• Biological Diversity
• Collection Management
• Wildlife
• Zoology

Kaynakça

1. Barbier, Y. & Rasmont, P. (2000). Carto FaunaFlora 2.0. Guide d‘utilisation. Universite de Mons-Hainaut, Mons, Belgium.
2. Cantürk, A. (2020). Türkiye’de üniversite müzeleri üzerine bir değerlendirme. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(70), 340-348.
3. Çelik, S. (2019). İstanbul’un İlk Doğa Tarihi Müzesi Galatasarayı Mekteb-i Tıbbiye-i Adliyyesi Numunehanesi (1839-1850). Toplumsal Tarih, 311, 34-41.
4. Darbaş, G. (2020). Yeryüzündeki geçmiş yaşamın günümüzdeki mekanları: Doğa Tarihi Müzeleri. Mavi Gezegen Dergisi, 28, 7-15.
5. Günergun, F. (2009). Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane’nin 1870’li Yılların Başındaki Doğa Tarihi Koleksiyonu. Osmanlı Bilim Araştırmaları Dergisi, XI/1-2, 337-344.
6. URL-1, (2025). https://www.cepf.net/our-work/biodiversity-hotspots, 21 Ekim 2025.
7. URL-2, (2025). https://biyosfermuze.hacettepe.edu.tr, 21 Ekim 2025.
8. URL-3, (2025). https://abbm.atauni.edu.tr, 21 Ekim 2025.

9. İleri, N. (2019). Robert Kolej’de Bir Doğa Tarihi Müzesi. Kebikeç, 48, 235-256.
10. İnan, N. (2024). Doğa tarihi müzelerimizin sayısını çoğaltmalıyız. Gazete Bilim, 24 Aralık 2024.
11. Keleş, V. (2003). Modern Müzecilik ve Türk Müzeciliği. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(1-2), 1-17.
12. Özuluğ, O. (2017). İstanbul Üniversitesi Zooloji Müzesi (ZMUI) örneklerinin taşınması ve depolanması için kullanılan teknikler. Turkish Journal of Bioscience and Collections, 1(1), 21-28.
13. Özuluğ, O., Dökümcü, N. & Kaya, N. (2013). İstanbul Üniversitesi Zooloji Müzesi’nin Ülkemiz zooloji tarihindeki önemi. Ordu Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 3(1), 69-78.
14. Pekgözlü Karakuş, D. (2020). Türkiye'deki üniversite müzeleri ve koleksiyonları. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 247-280.
15. Sezgin Özrili, A. & Özrili, Y. (2021). Okul Müzeler: Saint Joseph Fransız Lisesi Doğa Bilimleri Müzesi. Akra Kültür, Sanat ve Edebiyat Dergisi, 25(9), 175-192.
16. Walker, S. (2000). Zoo and Aquarium History, Zoological Gardens of Asia, CRC Press, 1st edition. Florida, USA.