Türkiye'de Sosyal Medya Aracılığıyla Egzotik Hayvan Ticareti: Hayvan Refahı, Halk Sağlığı ve Biyolojik Çeşitlilik Açısından Genel Değerlendirme
Öz
Egzotik hayvanlara yönelik küresel ilginin artması, Türkiye’de sosyal medya platformları üzerinden kontrolsüz bir egzotik hayvan ticaret ağının oluşmasına yol açmıştır. Bu çalışma, Türkiye’deki sosyal medya platformlarında egzotik hayvan ticaretinin kapsamını, taksonomik çeşitliliğini ve çok boyutlu etkilerini sistematik olarak değerlendirmektedir. 2023 yılı boyunca takipçi sayısı en yüksek dört sosyal medya grubunda gerçekleştirilen izleme çalışmasında, sekiz farklı taksonomik sınıfa (Gastropoda, Arachnida, Chilopoda, Insecta, Malacostraca, Amphibia, Reptilia ve Mammalia) ait toplam 58 egzotik tür/takson tespit edilmiştir. Bulgular, Python regius, Eublepharis macularius ve Pogona vitticeps gibi sürüngenlerin yanı sıra çok sayıda tarantula ve yem böceğinin yoğun ticari faaliyete konu olduğunu ortaya koymuştur. Ticareti yapılan türler arasında IUCN Kırmızı Liste’de Kritik Tehlikede (CR) olarak değerlendirilen Ambystoma mexicanum ve Poecilotheria metallica gibi küresel koruma önceliği yüksek türlerin yer alması dikkat çekmektedir. Uygunsuz barındırma koşulları, yetersiz veteriner kontrolü, nakliye sırasındaki hayvan refahı ihlalleri ve kullanıcıların bilgi eksikliği ciddi endişelere neden olmaktadır. Ayrıca, bu türlerin Türkiye ekosistemlerinde istilacı popülasyonlar oluşturma riski ile zoonotik hastalık taşıma potansiyeli, halk sağlığı açısından önemli tehditler barındırmaktadır. Tek Sağlık (One Health) yaklaşımı çerçevesinde, egzotik hayvan ticaretinin ekolojik, hayvan refahı ve halk sağlığı boyutlarının bütüncül bir yaklaşımla ele alınması ve etkili yasal düzenlemelerin acilen hayata geçirilmesi zorunluluk arz etmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Auliya, M., Altherr, S., Ariano-Sanchez, D., Baard, E. H., Brown, C., Brown, R. M., ... & Zhou, Z. (2016). Trade in live reptiles, its impact on wild populations, and the role of the European market. Biological Conservation, 204, 103-119.
- Altherr, S. & Lameter, K. (2020). The rush for the rare: Reptiles and amphibians in the European pet trade. Animals, 10(11), 2085.
- Baker, S. E., Cain, R., van Kesteren, F., Zommers, Z. A., D'Cruze, N. & Macdonald, D. W. (2013). Rough trade: Animal welfare in the global wildlife trade. BioScience, 63(12), 928-938.
- Bezerra-Santos, M. A., Mendoza-Roldan, J. A., Thompson, R. A., Dantas-Torres, F. & Otranto, D. (2021). Illegal wildlife trade: a gateway to zoonotic infectious diseases. Trends in parasitology, 37(3), 181-184.
- Bjelić-Čabrilo, O., Novakov, N., Ćirković, M., Čabrilo, B., Popović, E. & Lujić, J. (2015). Helminth fauna and zoonotic potential of the European hamster Cricetus cricetus Linnaeus, 1758 in agrobiocoenoses from Vojvodina province (Serbia). Helminthologia, 52(2), 139-143
- Bush, E. R., Baker, S. E. & Macdonald, D. W. (2014). Global trade in exotic pets 2006–2012. Conservation Biology, 28(3), 663-676.
- Calle, P. P. & Joslin, J. O. (2015). Zoonotic Diseases of Primates. In R. E. Miller & M. E. Fowler (Eds.), Fowler's Zoo and Wild Animal Medicine, Elsevier Saunders, Volume 8 (pp. 401-409).
- Cardoso, M. Z., Gilbert, M., Luedtke, J. & Gaillard, D. (2020). Social media and the illegal wildlife trade: An emerging challenge. Tropical Conservation Science, 13, 1-8.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Koruma ve Biyolojik Çeşitlilik
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Deniz İnnal
*
0000-0002-1686-0959
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2026
Gönderilme Tarihi
3 Mayıs 2026
Kabul Tarihi
15 Haziran 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 4 Sayı: 1
