INVESTIGATING THE RELATIONSHIP BETWEEN EARLY MALADAPTIVE SCHEMAS AND SOCIAL ANXIETY LEVELS IN EARLY ADOLESCENTS

Öz

The primary purpose of this study is to examine the relationship between early maladaptive schemas and social anxiety in early adolescents, to determine the predictive effect of these schemas, and to investigate potential gender differences. This quantitative study, utilizing a correlational survey design, included 300 middle school students (150 females, 150 males) aged between 10 and 14 years. Data were collected using the "Social Anxiety Scale for Adolescents" and the "Early Maladaptive Schemas Scale". The analysis revealed a strong positive correlation between social anxiety and schemas based on rejection, inadequacy/defectiveness, and dependence. Regarding gender differences, female students scored significantly higher only on the "vulnerability to harm or illness" schema. Furthermore, it was determined that the 15 schema sub-dimensions accounted for 45.8% of the variance in social anxiety. In conclusion, it was confirmed that early cognitive structures play a critical role in the development of social anxiety in adolescents, and the findings were discussed in light of the relevant literature.

Anahtar Kelimeler

• Early maladaptive schemas
• social anxiety
• early adolescence

Proje Numarası

YOK

ERKEN ERGENLİK DÖNEMİNDEKİ BİREYLERDE ERKEN DÖNEM UYUMSUZ ŞEMALARIN SOSYAL KAYGI DÜZEYLERİ ÜZERİNDEKİ İLİŞKİLERİN İNCELENMESİ

Öz

Bu araştırmanın temel amacı, erken ergenlik dönemindeki bireylerde erken dönem uyumsuz şemalar ile sosyal kaygı arasındaki ilişkiyi, bu şemaların yordayıcı etkisini ve cinsiyete göre farklılıkları incelemektir. İlişkisel tarama modelindeki bu nicel çalışmaya 10-14 yaş arası 300 ortaokul öğrencisi (150 kız, 150 erkek) katılmıştır. Veriler "Ergenler İçin Sosyal Kaygı Ölçeği" ve "Erken Dönem Uyumsuz Şemalar Ölçeği" ile toplanmıştır. Analiz sonucunda, sosyal kaygı ile reddedilme, yetersizlik ve bağımlılık temelli şemalar arasında güçlü pozitif bir ilişki bulunmuştur. Cinsiyet açısından yalnızca kızların "hastalık ve tehditlere karşı dayanıksızlık" şeması puanları anlamlı derecede yüksek çıkmıştır. Ayrıca, 15 şema alt boyutunun sosyal kaygı varyansının %45.8'ini açıkladığı saptanmıştır. Sonuç olarak, erken dönem bilişsel yapıların ergenlerdeki sosyal anksiyete gelişiminde kritik rol oynadığı doğrulanmış ve elde edilen bulgular literatür eşliğinde tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Erken dönem uyumsuz şemalar
• sosyal kaygı
• erken ergenlik dönemi.

Destekleyen Kurum

YOK

Proje Numarası

YOK

Kaynakça

1. Ahangari, E., Tahan, M., Syadabadi, Z., & Sadeghifar, A. (2020). Investigating the relationship between early maladaptive schemes and fear of negative evaluation in students with test anxiety. Shenakht Journal of Psychology and Psychiatry. Shenakht Journal of Psychology and Psychiatry, 7(2), 1-12. https://doi.org/dx.doi.org/10.52547/shenakht.7.2.1
2. Akdoğan, R., & Can, G. (2020). Utangaçlıkta cinsiyet rolü bir risk faktörü mü? İstanbul Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi, 19, 1-13. https://doi.org/10.26650/iukad.2019.19.001
3. American Psychiatric Association (APA- DSM-5). (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (DSM-5®). American Psychiatric Publishing.
4. Angın, Y., & Kızılgeçit, M. (2020). Obsesif kompulsif bozukluk tanılı hastalarda erken dönem uyumsuz şemalar ve kader algısı. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 17, 73-105. https://doi.org/10.32950/rteuifd.708376
5. Arslan, Z., Emre, O., Varlıklıöz, K., Ulutaş Keskinkılıç, A., Alagöz, N., & Akto, S. (2022). Türkiye’de sosyal kaygı ve sosyal fobi ile ilgili yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Scientific Educational Studies, 6(2), 278-305. https://doi.org/10.31798/ses.1184319
6. Arslan, Ş., & Topal, M. (2021). Covid-19 süresince psiko-sosyal destek hattında çalışan psikologların psikolojik sağlamlık düzeyleri ile erken dönem uyumsuz şemaları arasındaki ilişki. Gelişim ve Psikoloji Dergisi, 2(4), 101-118. https://doi.org/dx.doi.org/10.51503/gpd.977511
7. Aydın, A. & Tekinsav-Sütcü, S. (2007). Ergenler için sosyal kaygı ölçeğinin (ESKÖ) geçerlilik ve güvenirliliğinin incelenmesi. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 14(2), 79-89.
8. Baştemur, Ş. & Aslan, A., E. (2021). Tek yumurta ikizlerinde ve çift yumurta ikizlerinde kişilik farklılaşması ve erken uyumsuz şemalar. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 22 (2), 646-677. https://doi.org/10.29299/kefad.778717

9. Beck, A. T. (1967). Depression: Clinical, experimental and theoretical aspects. University of Pennsylvania Press. Birchard, T. (2015). CBT for compulsive sexual behaviors: a guide for professionals (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315724829
10. Büyüköztürk, Ş. (2018). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (24. Baskı). Pegem Akademi. Calvete, E., Orue I.& Hankin. L. (2014). Early maladaptive schemas and social anxiety in adolescents: the mediating role of anxious automatic thoughts, Journal of Anxiety Disorders, 27, 3, 278-288,
11. Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approach. Sage publications.
12. Çırak, M., & Tuzgöl Dost, M. (2022). Nomophobia in university students: the roles of digital addiction, social connectedness, and life satisfaction. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 12(64), 35-52. https://doi.org/10.17066/tpdrd.1095905
13. Duran, B. & Güler, K. (2022). Sosyal kaygısı olan ve olmayan bireylerde erken dönem uyum bozucu şemalar ve yakın ilişkilerde bağlanma düzeylerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi. Klinik Psikiyatri Dergisi, 25, (3), 300-309. https://doi.org/10.5505/kpd.2022.64436
14. Elliott, C. H., & Lassen, M. K. (1997). A schema polarity model for case conceptualization, intervention, and research. Clinical Psychology: Science and Practice, 4(1), 12-28.
15. Erkan, Y. D. D., Güçray, D. S., & Çam, Y. S. (2002). Ergenlerin sosyal kaygı düzeylerinin ana baba tutumları ve cinsiyet açısından incelenmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(10). https://izlik.org/JA24DG33MK
16. Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (5th ed.). Sage Publications.
17. Fraenkel, J. R., Wallen, N. E. & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education. McGraw-hill. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2014). Multivariate data analysis (7th ed.). Pearson.
18. Hankin, B. L. (2015). Depression from childhood through adolescence: Risk mechanisms across multiple systems and levels of analysis. Current Opinion in Psychology, 4, 13-20.
19. Johns, L. (2015). Early maladaptive schemas and social anxiety: Interpretation bias as a mediator. Meeting of the minds. https://doi.org/10.1016/J.JANXDIS.2013.02.011
20. George, D. & Mallery, P. (2019). IBM SPSS Statistics 26 step by step: A simple guide and reference (16th ed.). Routledge.
21. Gheisari, M. (2016). The effectiveness of schema therapy integrated with neurological rehabilitation methods to improve executive functions in patients with chronic depression. Health Science Journal, 10(4), 470-480. https://doi.org/10.18863/pgy.361790
22. Gör, N., Yiğit, İ., Kömürcü, B. & Şenkal Ertürk, İ. (2017). Geçmişin mirası ve geleceğin haritası: Erken dönem uyumsuz şemalar. Nesne, 5(10), 197-217.
23. Gu, W., Zhao, Q., Yuan, C., Yi, Z., Zhao, M., & Wang, Z. (2022). Impact of adverse childhood experiences on the symptom severity of different mental disorders: a cross-diagnostic study. General Psychiatry, 35(2), e100741. https://doi.org/10.1136/gpsych-2021-100741
24. Gümüş, A. E. (2016). Sosyal kaygının benlik saygısına ve işlevsel olmayan tutumlara göre yordanması. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(26).
25. Güner, O. (2013). 10-16 yaş çocuk ve ergenler için erken dönem uyumsuz şema ölçekler takımının (ÇEŞÖT) geçerlik, güvenirlik ve norm çalışması, (Yayınlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
26. Kırkıkoğlu, B. & Koç, V. (2019). The study of depression and anxiety symptoms in relation to interpersonal style and early maladaptive schemas. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 8 (3), 147-154. https://doi.org/10.5455/JCBPR.15846
27. Leary, M. R. & Kowalski, R. M., (1995). Social anxiety. Newyork: Guilford Press.
28. Makas, S., & Çelik, E. (2018). Erken dönem uyumsuz şemalar ile sosyal görünüş kaygısı arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 17(67), 926-937. https://doi.org/10.17755/esosder.323007
29. Naderzadeh, H., Salehi, M., Roshan, M., & Entezar, R. (2020). Explaining the structural model of social anxiety based on early maladaptive schemas and family performance. Novelty in Biomedicine, 8(1), 1–6. https://doi.org/10.22037/nbm.v7i3.25239
30. Piaget, J. (1977). The moral judgement of the child. (M.Gabain, Çev.). London:. NewYork: Grossman Publishers. (Kitabın orjinali 1972 yılında basıldı) ---------- (1977).
31. Pinto-Gouveia, J., Castilho, P., Galhardo, A., & Cunha, M. (2006). Early maladaptive schemas and social phobia. Cognitive Therapy and Research, 30, 571–584. https://doi.org/10.1007/s10608-006-9027-8
32. Rada, S. (2018). Üniversite öğrencilerinin erken dönem uyumsuz şemaları ile sosyal kaygı düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi: Türkiye ve Belçika karşılaştırması, (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Sakarya üniversitesi.
33. Rajendran, K., Karuppannan, G., Binti Juhari, R., Kadir, A., & Jamba, R. (2023). Relationship between peer attachment and adolescent positive well-being with gender as the moderating factor in Malaysia. European Journal of Social Science Education and Research, 10(3), 104-120. https://doi.org/10.26417/165qsd20
34. Shen, Y. (2022). Mitigating students’ anxiety: The role of resilience and mindfulness among Chinese EFL learners. Front. Psychol, 13, 940443. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.940443
35. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6. edit.). Pearson Education.
36. Türkkan, T., Bülbül, K., Yilmaz, H.Ö. (2025). The relationship between Internet and smartphone addiction and body mass index: The mediating role of eating behaviours. Discov Public Health 22, 165. https://doi.org/10.1186/s12982-025-00550-5
37. Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy. New York: Guilford, 254.
38. Zare, M., Bagooli, H., Kazemi, S., & Javidi, H.. (2020). Comparison of emotional schemes in war veterans suffering from post-traumatic stress disorder with depression symptoms, anxiety symptoms, and without signs of depression and anxiety. Iranian journal of War Public Health. Journal of Military Medicine 20(4), 412-420 https://doi.org/dx.doi.org/10.29252/ijwph.12.1.53