Sosyolojik Perspektiften İslam’ın Çevreye Yaklaşımında Anahtar Kavramlar

Çevre sorunlarının artış gösterdiği ve dünyanın gündemine oturduğu günümüzde, dinlerin çevreye yaklaşımlarının çözüm olabileceği düşünülmüş ve çevreye yaklaşımları incelenmeye başlanmıştır. Çoğu çevreci akım, özellikle Hinduizim ve Budizm gibi dinlerin çevre yaklaşımlarını, geliştirdikleri paradigmalarda kullanmaya çalışmıştır. Bu doğrultuda semavi dinlerin “insan merkezli” bakış açısının da çevrenin kirlenmesine neden olduğu zaman zaman ifade edilmiştir. İslam, her ne kadar insan merkezli bir anlayışa sahip olsa da denge merkezli anlayış üzerinde de yoğun bir şekilde durmaktadır. Merkezde insan vardır fakat insan Yaratıcının halifesi olarak Onun koyduğu kurallara ve ölçülere uymakla görevli ve sorumludur. Dolayısıyla insan, bu sorumluluk çerçevesinde hareket etmeli ve Allah’ın kurduğu düzeni bozmadan hayatını sürdürmelidir. Bu sebeple Kur’an, temizlikten israfa, dengelerin korunmasından adaletli davranılmasına kadar birçok hükümle hem sosyal hayatı hem de çevre ile olan ilişkileri düzenleyen emirler ve tavsiyeler içermektedir. “Çevrede var olan her şeyin Allah’ı tesbih etmesi” ve “Ona secde etmesi”, “yaratılan canlıların insanlar gibi birer topluluk ve ümmet olarak nitelendirilmesi” her şeye karşı saygıyı zorunlu kılmaktadır. Ayrıca Kur’an, kâinatta kurulu düzenin bozulmaması yönünde net uyarılarda bulunarak denge ve bütünlük ilkeleri çerçevesinde hayatın devamını öğütler. Unutulmamalıdır ki dünyada geçmişte var olanlar da halifedir, bugün yaşayanlar da gelecekte var olanlar da halife olacaktır. Bugün yaşayan halifelerin gelecekte var olacak halifelere karşı sorumluluklarından biri de gelecek halifelere yaşanabilecek bir doğa ve çevre bırakmalarıdır. Bu bağlamda Kur’an, dünya hayatını tüm yönleri ile ele alır ve çevre yaklaşımını da denge ve bütünlük bakış açısıyla değerlendirir.