Diş Hekimliğinde Uzmanlık Sınavı’nda Cerrahi Sorularının İçerik ve Bilişsel Düzey Analizi (2012–2025)

Öz

ÖZET Amaç: Bu çalışma, Türkiye’de Diş Hekimliğinde Uzmanlık Sınavı’nda (DUS) yer alan Ağız, Diş ve Çene Cerrahisi (ADÇC/OMFS) sorularının içerik özelliklerini ve bilişsel düzey gereksinimlerini inceleyerek; aday hazırlığını ve diş hekimliği eğitiminde müfredat–ölçme/değerlendirme uyumunu desteklemeyi amaçlamıştır. Gereç ve Yöntemler: İlkbahar 2012–İlkbahar 2025 dönemine ait, kamuya açık DUS soru kitapçıkları kullanılarak retrospektif, kesitsel ve tanımlayıcı madde analizi yürütülmüştür. Resmî olarak iptal edilen sorular (n=2) dışlandıktan sonra 188 ADÇC maddesi analiz edilmiştir. Sorular; konu başlığı, madde formatı (bilgi temelli vs olgu/vaka temelli), görsel materyal varlığı ve Bloom temelli bilişsel düzey (en yüksek bilişsel süreç esas alınarak Düzey 1–3) açısından kodlanmıştır. Değerlendiriciler arası uyum, rastgele seçilen 50 soru üzerinde Cohen’s κ=0,8677 olarak saptanmıştır. Bulgular: Dönemler boyunca düşük düzey bilişsel talep baskın bulunmuştur. Düzey 2 (Uygulama/Analiz) sorularının oranı 2012–2022’de %9,4 iken 2023–2025’te %20,0’ye yükselmiş ve bu sorular tutarlı biçimde vaka temelli olmuştur; ancak bu artış istatistiksel anlamlılığa ulaşmamıştır (OR=2,40; p=0,075; %95 GA: 0,98–5,90). Görsel içeren sorular 2012–2022 döneminde nadir görülmüş (5/138; %3,62) ve 2023–2025 döneminde hiç yer almamıştır (0/50). Konu kapsamı zaman içinde yeniden dağılım göstermiş ve sınavın vurgu alanlarında değişime işaret etmiştir. Sonuç: DUS–ADÇC değerlendirmesi, ağırlıklı olarak hatırlama/anlama düzeyinde kalmakta; daha üst düzey klinik akıl yürütmeyi sınırlı ölçüde temsil etmekte ve klinik açıdan anlamlı görselleri asgari düzeyde kullanmaktadır. Bu bulgular, iyi tasarlanmış vaka temelli ve görsel destekli maddelerin artırılmasıyla ölçme geçerliğinin güçlendirilebileceğini; bunun da diş hekimliği eğitiminde klinik akıl yürütme ve görsel okuryazarlığı daha iyi destekleyebileceğini düşündürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Diş hekimliği lisansüstü eğitimi
• Eğitimsel ölçme ve değerlendirme
• Müfredat
• Oral cerrahi
• Klinik yeterlilik.

Content And Cognitive-Level Analysis Of Surgery Questions In The Dental Specialty Examination (2012–2025)

Öz

ABSTRACT Objectives: This study examined the content characteristics and cognitive-level demands of Oral and Maxillofacial Surgery (OMFS) questions in the Turkish Dental Specialty Examination (DUS; Diş Hekimliğinde Uzmanlık Sınavı), with the goal of informing candidate preparation and curriculum–assessment alignment in dental education. Materials and Methods: A retrospective, cross-sectional, descriptive item analysis was conducted using publicly available DUS question booklets from Spring 2012 to Spring 2025. After excluding officially annulled questions (n=2), 188 OMFS items were analyzed. Items were coded by topic, item format (knowledge-based vs case-based), presence of visual material, and Bloom-based cognitive level (Level 1–3, based on the highest cognitive process required). Inter-rater reliability was assessed on a random subset of 50 questions (Cohen’s κ=0.8677). Results: Lower-order cognitive demand predominated across periods. Level 2 (Apply/Analyze) questions increased from 9.4% (2012–2022) to 20.0% (2023–2025) and were consistently case-based; however, this shift did not reach statistical significance (OR=2.40, p=0.075, 95% CI: 0.98–5.90). Visual items were rare in 2012–2022 (5/138; 3.62%) and absent in 2023–2025 (0/50). Topic coverage showed redistribution over time, indicating changing examination emphasis. Conclusion: DUS–OMFS assessment remains heavily weighted toward remembering/understanding, with limited representation of higher-order clinical reasoning and minimal use of clinically relevant visuals. These findings suggest opportunities to strengthen assessment validity by expanding well-designed case-based and visual-supported items, which may better promote clinical reasoning and visual literacy within dental education.

Anahtar Kelimeler

• Education Dental Graduate
• Educational Measurement
• Curriculum
• Surgery Oral
• Clinical Competence

Kaynakça

1. Rovin S. The future of dental specialization: policy issues. J Dent Educ 1979;43(10 Pt 1):537- 43.
2. Whitehouse NH. Establishing a standard training pathway for the dental specialties in the European Community--is there a simple way forward? Int Dent J 1996;46(2):113-6.
3. Owall B, Welfare R, Garefis P, et al. Specialisation and specialist education in prosthetic dentistry in Europe. Eur J Prosthodont Restor Dent 2006;14(3):105-10.
4. Günay O. Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi son sınıf öğrencilerinin tıp eğitimi hakkındaki düşünceleri. Tıp Eğitimi Dünya 2002;7(7).
5. Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun (1219 sayılı) [Homepage on the Internet]. T.C. Sağlık Bakanlığı, 1928 [cited 2026 Jan 16]; Available from: https://www.saglik.gov. tr/TR-10385/sayisi1219--rg-tarihi04041928--rgsayisi863- tababet-ve-suabati-sanatlarinin-tarziicrasina- dair-kanun.html
6. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı. 2023-DUS 2. Dönem Sınavı ile 2023-STS Diş Hekimliği 2. Dönem Sınavı Başvurularının Alınması [Homepage on the Internet]. (ÖSYM). 2023 [cited 2026 Jan 16];Available from: https://www.osym.gov. tr/TR%2C25761/2023-dus-2-donem-sinaviile- 2023-sts-dis-hekimligi-2-donem-sinavibasvurularin- alinmasi-29082023.html
7. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı. Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği [Homepage on the Internet]. Mevzuat Bilgi Sist. 2022 [cited 2026 Jan 16];Available from: https://www.mevzuat.gov. tr/mevzuat?MevzuatNo=39700&MevzuatTur- =7&MevzuatTertip=5
8. Çulhaoğlu AK, Kılıçarslan MA, Deniz KZ. Diş hekimliğinde uzmanlık sınavının farklı eğitim seviyelerdeki algı ve tercih durumlarının değerlendirilmesi. Atatürk Üniversitesi Diş Hekim Fakültesi Derg 2021;31(3):420-6.

9. Ray ME, Rudolph MJ, Daugherty KK. Bloom’s taxonomy in health professions education: Associations with exam scores, clinical reasoning, and instructional effectiveness. Curr Pharm Teach Learn 2025;17(11):102444.
10. Hernandez T, Magid MS, Polydorides AD. Assessment Question Characteristics Predict Medical Student Performance in General Pathology. Arch Pathol Lab Med 2021;145(10):1280-8.
11. Monrad SU, Bibler Zaidi NL, Grob KL, et al. What faculty write versus what students see? Perspectives on multiple-choice questions using Bloom’s taxonomy. Med Teach 2021;43(5):575- 82.
12. Singh D, Tripathi PK, Patwardhan K. ‘What do Ayurveda Postgraduate Entrance Examinations actually assess? - Results of a five-year period question-paper analysis based on Bloom’s taxonomy. J Ayurveda Integr Med 2016;7(3):167-72.
13. Acartürk M. Diş Hekimliği Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavında Sorulan Restoratif Diş Tedavisi Sorularının İncelenmesi. Selcuk Dent J 2023;10(3):565-9.
14. Ekici Ö, Çalışkan İ. Retrospective Analysis of Oral and Maxillofacial Surgery Questions Asked in the Dentistry Specialization Training Entrance Exam. Turk Klin J Dent Sci 2024;30:564-71.
15. Keskin A, Aygün T, Temür H. Diş Hekimliği Uzmanlık Eğitimi Sınavlarındaki (DUS) Anatomi Sorularının Değerlendirilmesi. Muş Alparslan Üniversitesi Sağlık Bilim Derg 2024;4(3):55–64.
16. Şahı̇n EG. Diş Hekimliğinde Uzmanlık Sınavında Sorulmuş Endodonti Sorularının Retrospektif Analizi. Turk Klin J Dent Sci 2024;30(1):107-14.
17. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı. DUS ve STS Diş Hekimliği sınavlarında soruların hazırlandıkları kaynaklar listesi [Homepage on the Internet]. Ankara: ÖSYM Başkanlığı, 2013 [cited 2026 Jan 18]; Available from: https://www.osym.gov.tr/ Eklenti/2568,dus-kaynaklar-07062013pdf.pdf?0
18. Andreasen JO, Andreasen FM, Andersson L. Textbook and Color Atlas of Traumatic Injuries to the Teeth. 4th ed. Copenhagen: Blackwell Munksgaard, 2007.
19. Hupp JR, Ellis E, Tucker MR. Contemporary Oral and Maxillofacial Surgery. 5th ed. St. Louis, MO: Elsevier Mosby, 2008.
20. Regezi JA, Sciubba JJ, Jordan RCK. Oral pathology. 6th ed. St. Louis, MO: Elsevier/ Saunders, 2012.
21. Okeson JP. Management of temporomandibular disorders and occlusion. St. Louis: Elsevier Mosby, 2013.
22. Zubiaurre Bitzer LA, Dathatri S, Fine JB, Swan Sein A. Building a student learning-focused assessment and grading system in dental school: One school’s experience. J Dent Educ 2023;87(5):614-24.
23. Humphris G, Kaney S. The encouragement of ‘perfect’ health professionals. Med Educ 1998;32(5):452-5.
24. McLachlan JC. The relationship between assessment and learning. Med Educ 2006;40(8):716-7.
25. Olson BL, McDonald JL. Influence of online formative assessment upon student learning in biomedical science courses. J Dent Educ 2004;68(6):656-9.
26. Divaris K, Barlow PJ, Chendea SA, et al. The academic environment: the students’ perspective. Eur J Dent Educ 2008;12(s1):120-30.
27. Gaengler P, De Vries J, Akota L, et al. Student selection and the influence of their clinical and academic environment on learning. Eur J Dent Educ 2002;6 Suppl 3:8–26.