Bibliometric Analysis of Theses on Caffeine and Physical Activity

Yıl 2025, Cilt: 2 Sayı: 1, 10 - 35, 30.07.2025

Bilge Avcı , Gülbin Rudarlı

Öz

Bibliometric studies are a research method that helps to identify knowledge gaps and generate new research ideas. The aim of this research is to examine the content of master's, doctoral, and medical specialization theses on "caffeine and physical activity" prepared by graduate students according to various variables.
The data in the study were obtained as a result of research using the terms "caffeine, physical activity, exercise, sports, athlete" in the National Thesis Center Archive of the Higher Education Institution. In the findings, it was determined that the department, university, gender of the author, distribution of advisor faculty members, number of sources, number of pages, keywords, title of faculty member, and advisor faculty member contributed the most in theses prepared on caffeine and physical activity. It has also been examined in terms of research subject, purpose, method, and obtained results.
In the study, 35 theses with access permission from 38 theses accessed as a result of the scanning were examined in the research. The accessed theses were examined using the document analysis method. As a result of the research, it was determined that there were 29 theses in the master's field and 6 in the doctoral field. The theses were prepared in 15 different departments affiliated with 4 institutes in 21 universities. The highest number of theses was 13 in 2022; the most theses were in Ege University, the thesis page number was mostly below 100 pages, most 30-100 resources were used, there was a similar distribution among advisor titles, the most used keyword was ‘Caffeine’ has been detected. It has been seen that the thesis subjects examine the acute effects of caffeine consumption and caffeine mouth rinsing methods on different exercise performances, and the results are not clear.
It is thought that this study will shed light on future studies by bibliometric analysis of theses on caffeine and physical activity. More studies are needed because there is not enough literature on this subject, and the subject is important for athletes.

Anahtar Kelimeler

Athlete , Exercise , Performance , Caffeine , Bibliography

Kafein ve Fiziksel Aktivite Konulu Tezlerin Bibliyometrik Analizi

Öz

Bibliyometrik çalışmalar, bilgi boşluklarını tespit etmeye ve yeni araştırma fikirlerinin ortaya çıkmasına yardımcı olan bir araştırma yöntemidir. Bu araştırmanın amacı lisansüstü öğrencilerin hazırlamış olduğu “kafein ve fiziksel aktivite” konulu yüksek lisans, doktora ve tıpta uzmanlık tezlerinin içeriğinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesidir.
Çalışmada veriler, Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi Arşivi’nde “kafein, fiziksel aktivite, egzersiz, spor, sporcu” terimleriyle yapılan tarama sonucunda elde edilmiştir. Elde edilen bulgularda kafein ve fiziksel aktivite konulu hazırlanmış tezlerde en fazla katkı sağlayan anabilim dalı, üniversite, yazar cinsiyeti, danışman öğretim üyesi dağılımı, kaynak sayısı, sayfa sayısı, anahtar kelime, öğretim üyesi unvanı, danışman öğretim üyesi belirlenmiştir. Ayrıca araştırma konusu, amacı, yöntemi ve elde edilen sonuçlar açısından da incelenmiştir.
Çalışmada, tarama sonucunda erişilen 38 tezden erişim izni bulunan 35 tez araştırmada incelemeye tabi tutulmuştur. Erişilen tezler, doküman incelemesi yöntemi uygulanarak incelenmiştir. Araştırmanın sonucunda yüksek lisans alanında 29 ve doktora alanında 6 adet tez olduğu saptanmıştır. Tezler, 21 üniversitede 4 enstitüye bağlı 15 farklı anabilim dalında hazırlanmıştır. En fazla tez 13 adet ile 2022 yılında, en fazla tez Ege Üniversitesi’nde, tez sayfa sayısını çoğunlukla 100 sayfanın altında olduğu, en çok 30-100 arasında kaynak kullanıldığı, danışman unvanları arasında benzer bir dağılım olduğu, en fazla kullanılan anahtar kelimenin ‘‘Kafein” olduğu tespit edilmiştir. Tez konularının kafein tüketimi ve kafein ağızda çalkalama yönteminin farklı egzersiz performanslar üzerine akut etkisini incelediği, sonuçların net olmadığı görülmüştür.
Bu çalışma ile kafein ve fiziksel aktivite konulu tezlerin bibliyometrik analiz yapılarak ileride yapılabilecek çalışmalara ışık tutulacağı düşünülmektedir. Bu konu hakkında literatürde yeterli çalışma olmaması ve konunun sporcular için önem arz etmesi nedeniyle daha fazla çalışma yapılmasına ihtiyaç vardır.

Anahtar Kelimeler

Sporcu , Egzersiz , Performans , Kafein , Bibliyografi

Etik Beyan

Bu çalışma Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu tarafından onaylanmıştır (03/01.1904).

Teşekkür

Bu makale, ilk yazarın yüksek lisans tezinden hazırlanmıştır.

Kaynakça

• Aktan Tüzer, B. (2022). Kafein Ağızda Çalkalama Yönteminin Reaksiyon Hızına Etki Süresinin Araştırılması. Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi, İzmir.
• Akyüz, Z. (2022). Spor Merkezine Başvuran Yetişkin Bireylerin Kafein İçeren Yiyecek ve İçecek Tüketim Durumları ile Yaşam Kalitesi Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, Haliç Üniversitesi, İstanbul.
• Altın, B. (2022). Kafein Kullanımının Dikey Sıçrama ve Tekrarlı Sprint Performansına Etkisinin İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Manisa Celal Bayar Üniversitesi, Manisa.
• Arslan, O. (2022). Genç Boksörlerde Akut Kafein Alımının Motorik ve Bilişsel Performansları Üzerine Etkisi, Yüksek Lisans Tezi, Trabzon Üniversitesi, Trabzon.
• Ayaz, Y. E. (2022). Elit Futbolcularda Kafein Kullanımının Çeviklik ve Dayanıklılık Performansına Olan Etkisinin Değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul.
• Ayhan, A. (2020). Profesyonel Futbolcuların ve Profesyonel Voleybolcuların Beslenme Bilgi Düzeyleri, Kafein Alımları ve Vücut Kompozisyonları Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, Başkent Üniversitesi, Ankara.
• Balcı, C. (2023). Farklı konsantrasyonlardaki kafein çözeltilerinin ağızda çalkalanmasının dikkat üzerine etkisi, Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi, Antalya.
• Bakır, F. (2023). Adolesan Sıçanlarda Kafein Tüketimi ve Fiziksel Egzersizin Hipokampal Öğrenme ve Davranış Üzerine Etkisi, Yüksek Lisans Tezi, Amasya Üniversitesi, Amasya.
• Balka, T. (2018). Sporcularda 24 Saat Uyku Yoksunluğu Sonrası Kafein Alımının Sezinleme Zamanı ve Reaksiyon Zamanı Üzerine Etkisi, Yüksek Lisans Tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Bolu.
• Baysan, C., Yapar, D., Tokgöz, M.A., Yapar, A., Baysan, E.K., Tolunay, T. (2021). Bibliometric analysis of orthopedic theses in Turkey. Joint Diseases and Related Surgery, 32(3):752-758. doi: 10.52312/jdrs.2021.406.
• Canbolat, E. (2022). Futbolcularda Akut Kafein ve L-Karnitin Desteğinin Egzersiz Performansı ve Kan Laktik Asit Düzeyi Üzerine Etkisi, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.
• Chodzko-Zajko Wojtek J., Proctor David N., Fiatarone Singh Maria A., Minson Christopher T., Nigg Claudio R., Salem George J., Skinner James S. (2009). Exercise and Physical Activity for Older Adults. American College of Sports Medicine, 41(7):1510-30. doi: 10.1249/MSS.0b013e3181a0c95c
• Contreras-Barraza, N., Madrid-Casaca, H., Salazar-Sepúlveda, G., Garcia-Gordillo, M.Á., Adsuar, J.C., Vega-Muñoz. (2021). A bibliometric analysis of studies on coffee/caffeine and sport. Nutrients, 13, 3234. doi:10.3390/nu13093234
• Çakmakkaya, K., (2022). İzomaltüloz, maltodekstrin ve kafein çözeltilerinin ağızda çalkalanmasının reaksiyon zamanı üzerine etkisi, Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi, İzmir.
• Çilekçi, M.H., (2023). Sporcular Tarafından Kullanılan Ergojenik Destek Ürünlerinin Kafein ve C Vitamini İçeriklerinin Belirlenmesi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, İstanbul.
• Çolakoğlu, F.F., Aras, D., Ünver, G. (2023). Sporcu Sağlığı. İstanbul: Efe Akademi. Denche-Zamorano, Á., Mendoza-Muñoz, M., Barrios-Fernandez, S., Parraca, J.A. (2022). Bibliometric Analysis of Psychomotricity Research Trends: The Current Role of Childhood. Children 9, 1836. doi: 10.3390/children9121836
• Doğan, M. (2022). Türkiye’de Gerçekleştirilen Ters Yüz Edilmiş Sınıfa Yönelik Tez Çalışmalarının Bibliyometrik Analizi, Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta.
• Eime, R.M., Young, J.A., Harvey, J.T., Charity, M.J., Payne, W.R. (2013). A systematic review of the psychological and social benefits of participation in sport for children and adolescents: informing development of a conceptual model of health through sport. International Journal Behavioral Nutrition and Physical Activity, 98. doi: 10.1186/1479-5868-10-98.
• Erdoğan, O. (2007). Farklı Oranlarda Kafein Kullanımının Tekrarlamalı Mekik Testi ve Metabolizma Üzerine Etkileri. Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi, Erzurum
• Geven, G. (2022). Kafein, Karbonhidrat ve Sodyum Klorür Ağızda Çalkalamanın Statik ve Dinamik Denge Performansına Etkisi, Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi, İzmir
• Göktepe, N. (2020). Fitness Yapan Yetişkin Bireylerde Kafein Tüketim Zamanı ve Miktarının Değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Okan Üniversitesi, İstanbul
• Güler, M. (2022). Profesyonel Koşucularda Kafein Kullanımının 800m ve 1500m Performansına Akut Etkisi, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.
• Güven, F. (2016). Futbolda Dar Alan Oyunları: Kafein Alımının Bazı Seçilmiş Hareket Aksiyonları ve Fizyolojik Parametrelere Etkisi, Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi, Sakarya.
• Kara, Z. (2016). Amatör Futbol Oyuncularında Kafein Alımından 60 dk ve 120 dk Sonra Kısa Süreli Yüksek Yoğunluklu Egzersiz Performansı, Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, Konya
• Karaalp, T. (2020). Erkek Sporcularda Kafein Tüketiminin Bazı Anaerobik, Aerobik Performans ve Bazı Motorsal Özellikler Üzerinde Etkisi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Gedik Üniversitesi, İstanbul
• Karabağ, S. (2017). Profesyonel Futbolcularda Kafein İlavesinin Teknik Beceri Testleri Üzerine Etkisi, Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, Konya.
• Karayiğit, R. (2017). Düzenli Olarak Ağırlık Antrenmanı Yapan Genç Erkeklerde Kafein Alımının Kassal Kuvvet ve Kassal Dayanıklılık Performansı Üzerine Etkilerinin İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.
• Karuk, H.N. (2019). Karbonhidrat ve Kafein Kombinasyonunu Ağızda Çalkalamanın Tekrarlı Sıçrama Performansına Etkisi, Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi, İzmir.
• Koyuncuoğlu, B. (2018). Yetişkin Basketbolcularda 12 Haftalık Pliometrik Antrenmanlar ile Beraber Alınan Kafein Suplemantasyonun Anaerobik Performansa Etkisi, Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, Konya
• Köse, M., (2005). L-Karnitin ve Kafein Alımının 1500 metre Koşu Performansı ile Seçilmiş Bazı Kan Parametrelerine Etkilerinin Karşılaştırılması, Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi, Denizli
• Kürkcü Akgönül, E. (2022). Bisikletçilerde Bilişsel Yorgunluğun ve Bilişsel Yorgunluk ile Birlikte Kafein Tüketiminin Fonksiyonel Eşik Güç ve Fizyolojik Yanıtlar Üzerindeki Etkisinin İncelenmesi, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.
• Murathan, G., Bozyılan, E., Murathan, F. (2020). “Fiziksel Aktivite” Konulu Bibliyometrik Analizi. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 14(2), 158-167
• Özlem, F. (2022). Üniversite Öğrencilerinde Kafein Tüketiminin Bilişsel Fonksiyonlar Üzerine Etkisinin Elektroensefalografi ile Değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
• Özlükan, B. (2021). Ağızda Karbonhidrat ve Kafein Çalkalama Yönteminin Karate Sporcularında Tekrarlı Vuruş Kuvvetine ve Süresine Etkisi, Doktora Tezi, Ege Üniversitesi, İzmir
• Pickering, C., & Grgic, J. (2019). Caffeine and Exercise: What Next?, Sports Medicine, 49(7):1007-1030. doi: 10.1007/s40279-019-01101-0.
• Tamer Otman, Ö. (2017). Adolesan futbolcuların beslenme durumları ile sıvı tüketimleri ve kafein alımlarının değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara
• Tekin, A. (2023). Kafein Takviyesinin Yorgunluk ve Performans Üzerine Etkisi: Meta-Analiz Çalışması, Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi, Erzurum
• Tosun, S. (2016). Genç basketbolcularda akut oral kafein suplementasyonunun tekrarlı sprint performansına etkisi, Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara
• Turunç, P. (2022). Lise Öğrencilerinin Sınav Kaygısı, Kafein Tüketimi ve Uyku Kalitelerinin Değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, Başkent Üniversitesi, Ankara
• Türkmen, N.S. (2020). Altyapı Oyuncularının Kafein Alımları ile Uyku Kalitesi, Beslenme Durumu Arasındaki İlişkinin Saptanması, Yüksek Lisans Tezi, Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi, İstanbul.
• Vırdınlı, S.G. (2021). Farklı konsantrasyonlardaki kafein çözeltilerinin ağızda çalkalanmasının reaksiyon zamanına etkisi, Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi, İzmir
• Wickham, K.A., & Spriet, L.L. (2018). Administration of Caffeine in Alternate Forms. Sports Medicine, 48(Suppl 1), 79-91. doi:10.1007/s40279-017-0848-2
• Yıldırım, U.C. (2022). Kafein Alımının 3x3 Basketbolcularda Kuvvet ve Dayanıklılık Performans Parametrelerine Akut Etkilerinin İncelenmesi, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.
• Yücesoy, B. (2017). Profesyonel Sporcularda Kafein Metabolizması ile İlişkili CYP1A2 rs2069514 ve rs762551 Allel Dağılımlarının Belirlenmesi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Medipol Üniversitesi, İstanbul.