EN
TR
Erken Yaşam Stresi ve Etkileri: Maternal Separasyon
Öz
Özbilgi/Amaç: Yaşamın erken dönemlerindeki kötü deneyimler sonraki yaşam süreçlerinde depresyonu ve anksiyeteyi de içeren psikopatolojik durumların insidansını artırmaktadır. İnsanlarda prenatal veya erken postnatal stresli bir çevrenin gelişmeyi olumsuz etkilediği ve yaşam boyu sağlık problemlerine neden olduğu, özellikle de mental hastalıklara yatkınlığı artırdığı rapor edilmiştir. Sıçanlarda anne-yavru ilişkisine postnatal manipülasyonların kronik etkisi 50 yılı aşkın süredir deneysel olarak çalışılmaktadır. Erken yaşam stresi modeli olarak fare ve sıçanlarda maternal separasyon MS ve maternal deprivasyon MD protokolleri yaygın şekilde kullanılmaktadır. MS postnatal 2-14. günler arasında günde 3 saatlik anneden ayırma, MD ise postnatal 9. günde 24 saatlik anneden ayırma periyodu olarak tanımlanmaktadır. Fare ve sıçanda MS ve MD deney modelleri kullanılarak insanlarda neonatal stresin yetişkin dönemdeki etkileri davranış, endokrin cevap, vb. incelenmektedir. Rodentler postnatal ilk 3 haftalık dönemde annelerine bağımlıdır ve özellikle ilk 2 hafta sıçan beyninin gelişmesinde kritik öneme sahiptir. Beyin gelişimi insanlarda gebeliğin 9. ayında pik yaparken, sıçanlarda postnatal 2. haftada gerçekleşmektedir. Erken dönemde yaşanan bir MS beyinde kalıcı morfolojik değişiklikler oluşturabilir. Çalışmalar MS’in yaşam boyu hipotalamo-hipofizer-adrenal HPA eksenin hiperaktivitesine neden olabildiğini ve uzun süreli MS’in beyin bölgelerinin serotonerjik, noradrenerjik, dopaminerjik, GABAerjik, glutamaterjik ve endokannoboid sistemler ile BDNF miktarlarında kalıcı değişikliklere neden olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç: Bu derlemede bir erken yaşam stresi modeli olarak MS ve MD; nöral, immun, endokrin, üreme, gastro-intestinal sistem, intestinal mikrobiyota, enerji döngüsü, metabolik süreçler, metabolik sendrom ve vücut ağırlığı üzerine etkileri yönünden değerlendirilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aisa B et al. (2009). Neonatal stress affects vulnerability of cholinergic neurons and cognition in the rat: involvement of the HPA axis. Psychoneuroendocrinology, 34, 1495–1505.
- Aisa B, Tordera R, Lasheras B, Del Río J, Ramírez MJ (2007). Cognitive impairment associated to HPA axis hyperactivity after maternal separation in rats. Psychoneuroendocrinology, 32(3), 256-266.
- Andersen SL, Tomada A, Vincow ES, Valente E, Polcari A, Teicher MH (2008). Preliminary evidence for sensitive periods in the effect of childhood sexual abuseon regional brain development. J. Neuropsychiatry Clin. Neurosci, 20: 292–301.
- Arborelius L, Eklund MB (2007). Both long and brief maternal separation produces persistent changes in tissue levels of brain monoamines in middle-aged female rats. Neuroscience, 145, 738–750.
- Arborelius L, Hawks BW, Owens MJ, Plotsky PM, Nemeroff CB (2004). Increased responsiveness of presumed 5-HT cells to citalopram in adult rats subjected to prolonged maternal separation relative to brief separation. Psychopharmacology, 176, 248–255.
- Arias C, Solari AC, Mlewski EC, Miller S, Haymal B, Spear NE, Molina JC (2010). Social isolation and stress related hormones modulate the stimulating effect of ethanol in preweanling rats. Behav Brain Res, 211, 64–70..
- Bailey MT, Coe CL (1999). Maternal separation disrupts the integrity of the intestinal microflora in infant rhesus monkeys. Dev Psychobiol, 35, 146–155.
- Bale TL, Baram TZ, Brown AS, Goldstein JM, Insel TR, McCarthy MM, Nemeroff CB, Reyes TM, Simerly RB, Susser ES, Nestler EJ (2010). Early life programming and neurodevelopmental disorders. Biol. Psychiatry, 68, 314–319.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
-
Yayımlanma Tarihi
1 Haziran 2016
Gönderilme Tarihi
-
Kabul Tarihi
-
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2016 Cilt: 5 Sayı: 2
APA
Ekici, M., & Balkaya, M. (2016). Erken Yaşam Stresi ve Etkileri: Maternal Separasyon. Animal Health Production and Hygiene, 5(2), 454-466. https://izlik.org/JA89CN83UY
AMA
1.Ekici M, Balkaya M. Erken Yaşam Stresi ve Etkileri: Maternal Separasyon. Animal Health Production and Hygiene. 2016;5(2):454-466. https://izlik.org/JA89CN83UY
Chicago
Ekici, Mehmet, ve Muharrem Balkaya. 2016. “Erken Yaşam Stresi ve Etkileri: Maternal Separasyon”. Animal Health Production and Hygiene 5 (2): 454-66. https://izlik.org/JA89CN83UY.
EndNote
Ekici M, Balkaya M (01 Haziran 2016) Erken Yaşam Stresi ve Etkileri: Maternal Separasyon. Animal Health Production and Hygiene 5 2 454–466.
IEEE
[1]M. Ekici ve M. Balkaya, “Erken Yaşam Stresi ve Etkileri: Maternal Separasyon”, Animal Health Production and Hygiene, c. 5, sy 2, ss. 454–466, Haz. 2016, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA89CN83UY
ISNAD
Ekici, Mehmet - Balkaya, Muharrem. “Erken Yaşam Stresi ve Etkileri: Maternal Separasyon”. Animal Health Production and Hygiene 5/2 (01 Haziran 2016): 454-466. https://izlik.org/JA89CN83UY.
JAMA
1.Ekici M, Balkaya M. Erken Yaşam Stresi ve Etkileri: Maternal Separasyon. Animal Health Production and Hygiene. 2016;5:454–466.
MLA
Ekici, Mehmet, ve Muharrem Balkaya. “Erken Yaşam Stresi ve Etkileri: Maternal Separasyon”. Animal Health Production and Hygiene, c. 5, sy 2, Haziran 2016, ss. 454-66, https://izlik.org/JA89CN83UY.
Vancouver
1.Mehmet Ekici, Muharrem Balkaya. Erken Yaşam Stresi ve Etkileri: Maternal Separasyon. Animal Health Production and Hygiene [Internet]. 01 Haziran 2016;5(2):454-66. Erişim adresi: https://izlik.org/JA89CN83UY