Araştırma Makalesi

OSMOTİK STRES ALTINDAKİ PAMUK (GOSSYPIUM HIRSUTUM L.) BİTKİSİNDE EKSOJEN PROLİN VE GLİSİN BETAİN UYGULAMALARININ FİZYOLOJİK VE BİYOKİMYASAL TEPKİLER ÜZERİNE ETKİLERİ

Cilt: 14 Sayı: 1 1 Temmuz 2026
PDF İndir
TR EN

OSMOTİK STRES ALTINDAKİ PAMUK (GOSSYPIUM HIRSUTUM L.) BİTKİSİNDE EKSOJEN PROLİN VE GLİSİN BETAİN UYGULAMALARININ FİZYOLOJİK VE BİYOKİMYASAL TEPKİLER ÜZERİNE ETKİLERİ

Öz

Bu çalışma, topraksız ortamda (Perlit) osmotik stres altında yetiştirilmiş pamuk bitkisine dışarıdan verilen sulama suyuna prolin ve glisin betain (GB) osmoliti ekleyerek, stres zararını nasıl iyileştirebileceğini görmek amacıyla yapılmıştır. Farklı PEG (polietilen glikol) konsantrasyonlarıyla (%0, %10 ve %20 (v/w)) oluşturulan osmotik stresinin, osmolitsiz ve osmolitli gruplar arasında gövde ve kök boyu, yaş ve kuru ağırlıklar, bağıl su içeriği (RWC), malondialdehit (MDA), Toplam fenol, antosiyanin ve flavonid miktarı, prolin seviyeleri gibi çeşitli büyüme ve stres göstergelerine olan etkisi değerlendirilmiştir. PEG 6000 ile oluşturulan su potansiyeli sırasıyla 0, -0.52 MPa ve -0.77 MPa su potansiyeline karşılık gelmektedir. Osmotik stresin olumsuz etkilerini iyileştirmek amacıyla eksojen olarak besin solüsyonuna prolin (PRO) ve glisin betain (GB) 2 mM konsantrasyonlarında eklenmiştir. Her PEG düzeyine 0 mM (kontrol) ve 2 osmolit grubu (prolin ve glisin betain) uygulanmıştır. Veriler SPSS 22.0 ile analiz edilmiş, anlamlılık düzeyi %5 olarak belirlenmiştir. Bulgular, osmolit uygulamaları, PEG kaynaklı osmotik stresin pamuk bitkisi üzerindeki olumsuz etkilerini hafifletmiştir. Özellikle kök gelişimi ve su tutma kapasitesinde anlamlı artışlar sağlarken, gövde yaş ve kuru ağırlıklarında azalmalar meydana gelmiştir. Osmolit uygulamaları olan prolin ve glisin betain gruplarının analiz sonuçları RWC, MDA ve prolin düzeylerini olumlu yönde etkileyerek benzer fizyolojik tepkiler oluşturmuştur. Ayrıca, osmolit uygulamaları antosiyanin, fenolik ve flavonoid bileşiklerin sentezini teşvik ederek bitkinin osmotik strese karşı sekonder savunma mekanizmalarını aktive etmiştir. Elde edilen bulgular, topraksız yetiştirme ortamında pamuk bitkisinin kuraklık stresine karşı dayanıklılığının artırılmasında prolin ve glisin betain gibi osmolitlerin etkili bir adaptif strateji olarak değerlendirilebileceğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Harran Üniversitesi HÜBAK

Proje Numarası

18162

Etik Beyan

Bu çalışma, sorumlu yazarın doktora tez çalışmasından elde edilmiştir. Yazarlar arasında çıkar çatışması yoktur.

Teşekkür

Proje Harran Üniversitesinin Bilimsel Araştırmalar Proje Koordinatörlüğünce 18162 nolu proje ile desteklenmiştir.

Kaynakça

  1. Ali, M., Afzal, S., Parveen, A., Kamran, M., Javed, M. R., Abbasi, G. H., & Ali, S. (2021). Silicon mediated improvement in growth and ion homeostasis by decreasing Na+ uptake in maize (Zea mays L.) cultivars exposed to salinity stress. Plant Physiology and Biochemistry, 158, 208–218. https://doi.org/10.1016/j.plaphy.2020.10.040
  2. Anjum, N. A., Thangavel, P., Rasheed, F., Masood, A., Pirasteh-Anosheh, H., & Khan, N. A. (2023). Osmolytes: Efficient oxidative stress busters in plants. In Global Climate Change and Plant Stress Management (pp. 399–409). Wiley. https://doi.org/10.1002/9781119858553.ch27
  3. Bas, S., & Killi, D. (2024). Effects of heat and drought stress on sustainable agriculture and future food security in Türkiye. Turkish Journal of Agriculture - Food Science and Technology, 12(6), 1093–1103. https://doi.org/10.24925/turjaf.v12i6.1093-1103.6619
  4. Basit, F., Alyafei, M., Hayat, F., Al-Zayadneh, W., El-Keblawy, A., Sulieman, S., & Sheteiwy, M. S. (2025). Unraveling the role of glycine betaine in enhancing plant performance and defense mechanisms against environmental stresses. Frontiers in Plant Science, 16, Article 1582332. https://doi.org/10.3389/fpls.2025.1582332
  5. Baskin, T., Meekes, H., Liang, B., & Sharp, R. (1999). Regulation of growth anisotropy in well-watered and water-stressed maize roots II. Role of cortical microtubules and cellulose microfibrils. Plant Physiology, 119(2), 681–692. https://doi.org/10.1104/pp.119.2.681
  6. Bates, L. S., Waldren, R. P., & Teare, I. D. (1973). Rapid determination of free proline for water-stress studies. Plant and Soil, 39(1), 205–207. https://doi.org/10.1007/BF00018060
  7. Can, N. (2013). Physiological investigation of drought stress effects in cotton cultivars (Gossypium hirsutum L.) [Master's thesis, Harran University]. Council of Higher Education Thesis Center.
  8. Cervilla, L. M., Blasco, B., Ríos, J. J., Rosales, M. A., Sánchez-Rodríguez, E., Rubio-Wilhelmi, M. M., Romero, L., & Ruiz, J. M. (2012). Parameters symptomatic for boron toxicity in leaves of tomato plants. Journal of Botany, 2012, Article 726206. https://doi.org/10.1155/2012/726206

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Bitki Bilimi (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

1 Temmuz 2026

Gönderilme Tarihi

22 Ocak 2026

Kabul Tarihi

8 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 14 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Kılınçoğlu, N., Cevheri, C. İ., Cevheri, C., & Nahya, H. Y. (2026). OSMOTİK STRES ALTINDAKİ PAMUK (GOSSYPIUM HIRSUTUM L.) BİTKİSİNDE EKSOJEN PROLİN VE GLİSİN BETAİN UYGULAMALARININ FİZYOLOJİK VE BİYOKİMYASAL TEPKİLER ÜZERİNE ETKİLERİ. ADYUTAYAM Dergisi, 14(1), 23-36. https://izlik.org/JA35NX99NC
AMA
1.Kılınçoğlu N, Cevheri Cİ, Cevheri C, Nahya HY. OSMOTİK STRES ALTINDAKİ PAMUK (GOSSYPIUM HIRSUTUM L.) BİTKİSİNDE EKSOJEN PROLİN VE GLİSİN BETAİN UYGULAMALARININ FİZYOLOJİK VE BİYOKİMYASAL TEPKİLER ÜZERİNE ETKİLERİ. ADYUTAYAM. 2026;14(1):23-36. https://izlik.org/JA35NX99NC
Chicago
Kılınçoğlu, Nimet, Cevher İlhan Cevheri, Cenap Cevheri, ve Hatice Yüsra Nahya. 2026. “OSMOTİK STRES ALTINDAKİ PAMUK (GOSSYPIUM HIRSUTUM L.) BİTKİSİNDE EKSOJEN PROLİN VE GLİSİN BETAİN UYGULAMALARININ FİZYOLOJİK VE BİYOKİMYASAL TEPKİLER ÜZERİNE ETKİLERİ”. ADYUTAYAM Dergisi 14 (1): 23-36. https://izlik.org/JA35NX99NC.
EndNote
Kılınçoğlu N, Cevheri Cİ, Cevheri C, Nahya HY (01 Temmuz 2026) OSMOTİK STRES ALTINDAKİ PAMUK (GOSSYPIUM HIRSUTUM L.) BİTKİSİNDE EKSOJEN PROLİN VE GLİSİN BETAİN UYGULAMALARININ FİZYOLOJİK VE BİYOKİMYASAL TEPKİLER ÜZERİNE ETKİLERİ. ADYUTAYAM Dergisi 14 1 23–36.
IEEE
[1]N. Kılınçoğlu, C. İ. Cevheri, C. Cevheri, ve H. Y. Nahya, “OSMOTİK STRES ALTINDAKİ PAMUK (GOSSYPIUM HIRSUTUM L.) BİTKİSİNDE EKSOJEN PROLİN VE GLİSİN BETAİN UYGULAMALARININ FİZYOLOJİK VE BİYOKİMYASAL TEPKİLER ÜZERİNE ETKİLERİ”, ADYUTAYAM, c. 14, sy 1, ss. 23–36, Tem. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA35NX99NC
ISNAD
Kılınçoğlu, Nimet - Cevheri, Cevher İlhan - Cevheri, Cenap - Nahya, Hatice Yüsra. “OSMOTİK STRES ALTINDAKİ PAMUK (GOSSYPIUM HIRSUTUM L.) BİTKİSİNDE EKSOJEN PROLİN VE GLİSİN BETAİN UYGULAMALARININ FİZYOLOJİK VE BİYOKİMYASAL TEPKİLER ÜZERİNE ETKİLERİ”. ADYUTAYAM Dergisi 14/1 (01 Temmuz 2026): 23-36. https://izlik.org/JA35NX99NC.
JAMA
1.Kılınçoğlu N, Cevheri Cİ, Cevheri C, Nahya HY. OSMOTİK STRES ALTINDAKİ PAMUK (GOSSYPIUM HIRSUTUM L.) BİTKİSİNDE EKSOJEN PROLİN VE GLİSİN BETAİN UYGULAMALARININ FİZYOLOJİK VE BİYOKİMYASAL TEPKİLER ÜZERİNE ETKİLERİ. ADYUTAYAM. 2026;14:23–36.
MLA
Kılınçoğlu, Nimet, vd. “OSMOTİK STRES ALTINDAKİ PAMUK (GOSSYPIUM HIRSUTUM L.) BİTKİSİNDE EKSOJEN PROLİN VE GLİSİN BETAİN UYGULAMALARININ FİZYOLOJİK VE BİYOKİMYASAL TEPKİLER ÜZERİNE ETKİLERİ”. ADYUTAYAM Dergisi, c. 14, sy 1, Temmuz 2026, ss. 23-36, https://izlik.org/JA35NX99NC.
Vancouver
1.Nimet Kılınçoğlu, Cevher İlhan Cevheri, Cenap Cevheri, Hatice Yüsra Nahya. OSMOTİK STRES ALTINDAKİ PAMUK (GOSSYPIUM HIRSUTUM L.) BİTKİSİNDE EKSOJEN PROLİN VE GLİSİN BETAİN UYGULAMALARININ FİZYOLOJİK VE BİYOKİMYASAL TEPKİLER ÜZERİNE ETKİLERİ. ADYUTAYAM [Internet]. 01 Temmuz 2026;14(1):23-36. Erişim adresi: https://izlik.org/JA35NX99NC