Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

XVI. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ’NDE EŞKIYALIK BAĞLAMINDA BÜROKRATİK KAOS

Yıl 2019, Cilt: 3 Sayı: 2, 108 - 128, 27.12.2019

Öz

Osmanlı
Devleti’nde XVI. yüzyılda bürokraside yaşanan kaos eşkıyalık olayları bağlamında
ele alınıp incelenmiştir. Bürokratlar ile hizmetindekilerin (ehl-i örf ile ehl-i
şer’), eşkıyalarla doğrudan ya da dolaylı yönlerden ilişkili olmalarının, devletin
kurumsal yapısına verdiği zararlara ve tebaanın gündelik yaşamına etkilerinin,
merkezî yönetime yansımalarına değinilmiştir. Taşra yönetiminde özgün ağırlığı
olan bürokratların, kanunlar muvacehesinde hareket etmeyerek görevlerini
suiistimal edip tebaaya zulüm yapmalarında, eşkıyalık olaylarının yanı sıra
tebaanın gelir kapısı olarak görülmesi de etkili olmuştu.



Padişahlar bozulan kamu düzenini yeniden sağlamak ve
bürokratların suistimallerini önlemek için taşraya gönderdikleri hükümlerde,
bürokratlara adil olmalarını emretmişlerdi. Kanûnî Sultan Süleyman’ın son
zamanlarında özellikle taşrada beliren eşkıyalık olayları, II. Selim döneminde
devam etmiş, III. Murat döneminde yoğunlaşarak sistemli ve düzenli birlikler hâline
gelerek Celalî isyanlarına dönüşmüştü. Eşkıyalık olayları III. Mehmet döneminde
de devlet ve tebaa yaşamında ciddi sorunların ortaya çıkmasına sebep olmuştu.
Bu bağlamda bürokratik kaosun, devletin işleyişine nasıl menfi tesirleri
olduğuna değinilmiştir.



Osmanlı Devleti, bürokratların suistimallerini önlemek için
bazı önlemler almıştı. Merkezî yönetimin aldığı önlemlerin başında ağır cezalar
gelmekteydi. Bu bağlamda verilen cezalar, görevden azletme, malî ve idarî
cezalar şeklinde tezahür etmişti. Alınan tedbirlere rağmen bürokrasideki
bozulma önlenememişti. Merkezî yönetim bürokratların te’dip ve tazirine yönelik
aldığı tedbirler yerine bürokratların yetiştirilmesine, malî durumlarının
iyileştirilmesine yönelik tedbirler almamıştı. Bütün bu gerekçeler eşkıyalık
bağlamında Osmanlı bürokrasisinde büyük kaosun yaşanmasına ve kurumların yozlaşıp
bozulmasına sebep olmuştu.



XVI. yüzyılın başlarında Osmanlı kurumlarında başlayan bozulma
ile bürokraside yaşanan sorunlar, bu yüzyılın ikinci yarısında eşkıyalık
olayları, malî buhranlar gibi gelişmelerin bürokrasiye yansımalarının neler
olduğunun tesbit edilmesini gerektirmiştir. Bürokratların yaşadıkları sorunlar
ile genel durumlarının araştırılması gerekmiştir. Bu bağlamda Divân-ı Hümâyûnda
tutulan örnek hükümler ışığında, eşkıyalık bağlamında bürokratik kaos ile
ilgili müstakil çalışmaların yapılmamış olması da bu çalışmanın yapılması için
önemli bir sebep olmuştur.

Kaynakça

  • KAYNAKÇAARŞİV BELGELERİBOA, MD 3: 1, 5, 12, 31, 34, 39, 42, 57, 78, 79, 81, 86, 123, 126, 176, 179.BOA, MD 12: 51, 54, 63, 153, 169, 211, 212, 238,BOA, MD 23: 80, 133, 177, 185, 198, 281, 260, 308. BOA, MD 24: 99, 100.BOA, MD 25: 2738.BOA, MD 26: 87.BOA, MD 27: 14, 281, 286, 321. BOA, MD 47: 31, 132.BOA, MD 48: 327.BOA, MD 70: 84, 92, 94, 164, 199. BOA, MD 71: 1, 31, 120.BOA, MD 73: 31, 32, 87, 109, 153, 32, 157, 174. TETKİK ESERLERAKDAĞ, M., (2013), Türk Halkının Dirlik ve Düzenlik Kavgası “Celâlî İsyanları”, II. Baskı, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul. BARKEY, K., (2011), Eşkıyalar ve Devlet Osmanlı Tarzı Devlet Merkezileşmesi, Çeviren: Zeynep Altok, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, II. Baskı, İstanbul. CEZAR, M., (1965), Cezar, Levendler, İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi Yayınları, Çelikcilt Matbaası, İstanbul. EMECEN, F. M., (2011), Osmanlı Klasik Çağında Devlet ve Toplum, Timaş Yayınları, İstanbul.FARQHI, S., (2010), Devletle Başa Çıkmak (Osmanlı İmparatorluğu’nda Siyasal Çatışmalar 1550-1720), Alfa Yayınları, İstanbul.GÖKBİLGİN, T., (1967), Osmanlı Müesseseleri Teşkilâtı ve Medeniyeti Tarihine Genel Bakış, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul.İNALCIK, H., (2000)., Osmanlı İmparatorluğu’nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi (1300–1600), Çeviren, Halil Berktay, Cilt 1, Eren Yayınları, İstanbul.İNALCIK, H., (2009)., Osmanlı İmparatorluğu Klâsik Çağ (1300-1600), Çeviren: Ruşen Sezer, XIV. Baskı, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.ODABAŞI, F., (2013), Odabaşı, “Koçi Bey Risalesi’nin Sosyolojik Analizi”, Toplum Bilimleri Dergisi, Cilt 7, Sayı 14, İstanbul, ss. 233-272.ÖZ, M., (2010), Kanun-ı Kadîmin Peşinde Osmanlı’da “Çözülme” ve Gelenekçi Yorumcuları, IV. Baskı, Dergâh Yayınları, İstanbul.ÖZTÜRK, N., (2012), Çadırdan Saraya 14-15. Yüzyıl Osmanlı Devlet Düzeni, Yitik Hazine Yayınları, İstanbul.PAŞA, M. N., (1992), Netayic’ül-Vukuat Kurumları ve Örgütleriyle Osmanlı Tarihi, Sadeleştiren: Neşet Çağatay, Cilt: I-II, III. Baskı, T.T.K Yayınları, Ankara.PAKALIN, M. Z., (1946), Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, C. I., M.E.B Yay., İstanbul.PAMUK, Ş., (2013), Seçme Eserleri I, Osmanlı Ekonomisi ve Kurumları, Çeviren: Gökhan Aksay, IV. Baskı, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul.UZUNÇARŞILI, İ. H., (2011), Osmanlı Tarihi, I. Cilt, T.T.K Yayınları, 10. Baskı, Ankara.UZUNÇARŞILI, İ. H., (2011), Osmanlı Tarihi, III. Cilt, , I. Kısım, T.T.K Yayınları, 10. Baskı, Ankara.ÜNAL, M. A., (2011), Paradigma Osmanlı Tarih Sözlüğü, Paradigma Yayınları, İstanbul.TABAKOĞLU, A., (2005), Toplu Makaleler I, İktisat Tarihi, Kitabevi Yayınları, İstanbul.YILMAZ, S., (2017), III. Murat Döneminde Divân-ı Hümâyûn Gündeminde Osmanlı Köyü ve Köylüsü, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara.YILMAZ, S., (2018/2), “III. Murat Döneminde Eşkıya Suhtelerle Yapılan Müzakere Üzerine Bir Değerlendirme”, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, XLV, ss. 61-82.YILMAZ, S., (2018), “III. Murat Döneminde Anadolu ve Rumeli’deki Eyaletlerdeki Örnekler Işığında Reâyâ, Arasındaki Sorunların Divan-ı Hümâyûn’a Yansımaları Üzerine Değerlendirmeler”, Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, C.V, s. 17, ss. 260-276.
Toplam 1 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Savaş Yılmaz 0000-0002-6979-6495

Yayımlanma Tarihi 27 Aralık 2019
Yayımlandığı Sayı Yıl 2019 Cilt: 3 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA Yılmaz, S. (2019). XVI. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ’NDE EŞKIYALIK BAĞLAMINDA BÜROKRATİK KAOS. Ahi Evran Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(2), 108-128.
AMA Yılmaz S. XVI. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ’NDE EŞKIYALIK BAĞLAMINDA BÜROKRATİK KAOS. AEÜİİBFD. Aralık 2019;3(2):108-128.
Chicago Yılmaz, Savaş. “XVI. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ’NDE EŞKIYALIK BAĞLAMINDA BÜROKRATİK KAOS”. Ahi Evran Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 3, sy. 2 (Aralık 2019): 108-28.
EndNote Yılmaz S (01 Aralık 2019) XVI. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ’NDE EŞKIYALIK BAĞLAMINDA BÜROKRATİK KAOS. Ahi Evran Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 3 2 108–128.
IEEE S. Yılmaz, “XVI. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ’NDE EŞKIYALIK BAĞLAMINDA BÜROKRATİK KAOS”, AEÜİİBFD, c. 3, sy. 2, ss. 108–128, 2019.
ISNAD Yılmaz, Savaş. “XVI. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ’NDE EŞKIYALIK BAĞLAMINDA BÜROKRATİK KAOS”. Ahi Evran Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 3/2 (Aralık 2019), 108-128.
JAMA Yılmaz S. XVI. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ’NDE EŞKIYALIK BAĞLAMINDA BÜROKRATİK KAOS. AEÜİİBFD. 2019;3:108–128.
MLA Yılmaz, Savaş. “XVI. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ’NDE EŞKIYALIK BAĞLAMINDA BÜROKRATİK KAOS”. Ahi Evran Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, c. 3, sy. 2, 2019, ss. 108-2.
Vancouver Yılmaz S. XVI. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ’NDE EŞKIYALIK BAĞLAMINDA BÜROKRATİK KAOS. AEÜİİBFD. 2019;3(2):108-2.