Bütünleşik Afet Yönetiminde Doğa-Tabanlı Etik Yaklaşım

Nilgün Okay

Bütünleşik Afet Yönetiminde Doğa-Tabanlı Etik Yaklaşım

Öz

Son yıllarda yaşanan afetler sadece fiziksel altyapıyı değil, sosyal, ekonomik ve ekolojik sistemleri de derinden etkilemekte ciddi zararlara yol açmaktadır. Kriz koşulları afet yönetimini sadece teknik bir mü- dahale alanı olmaktan çıkarıp çok sayıda etik sorunu da beraberinde getirmektedir. Yasal düzenlemelerin yetersiz kaldığı durumlarda, etik ilkelere dayalı planlama yaklaşımları hem toplumsal dirençliliği hem de kentsel dayanıklılığı arttırmakta hem de afet yönetiminin adil ve etkin yürütülmesini sağlamaktadır. Bu çalışma, afet yönetimi süreçlerinde etik ilkelerle desteklenen doğa-tabanlı yaklaşımların önemine odak- lanmaktadır. Afetlerdeki sorunlar etik ilkeler çerçevesinde değerlendirilerek, planlamada etiğin önemine dikkat çekilmektedir. Derin ekoloji yaklaşımından hareketle, afet risklerinin azaltılmasında doğa tabanlı çözümlerle doğal kaynakların ve ekosistem servislerinin rolünü vurgulayan özellikle karar alma süreçle- rinde sosyal adalet, çevresel sürdürülebilirlik ve yönetişim ilkeleriyle uyumlu bütünleşik bir etik çerçeve sunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Abeysinghe, S., & Leppold, C. (2023). Ethical research practice in health and disasters. International Journal of Disaster Risk Reduction, 92, 103728.
ADPC (2020). Guidance document on use of Nature-based Solutions for site-specific Landslide Risk Mitigation, Nature based Landslide Risk Management in Sri Lanka-ISBN 978-624-5298-03-7
Aghimien, D., Aliu, J., Chan, D. W., Aigbavboa, C., & Awuzie, B. (2024). Making a case for nature‐based solutions for a sustainable built environment in Africa. Sustainable Development, 32(5), 4686-4706.
Alibašić, H. (2025). Advancing disaster resilience: The ethical dimensions of adaptability and adapti- ve leadership in public service organizations. Public Integrity, 27(3): 209-221.
AON (2025). https://www.aon.com/en/capabilities/risk-management
Artüz, M.L. (2025). Ekosistem restorasyonu mu, Nostaljik mühendislik mi? Bilim ve Gelecek. 255.
Atayman V. (2005). Etik, Donkişot Yayınları, Temel Kültür ve Düşünce Dizisi, ISBN:9756511354, 83s.
Aydın, S., Şahin, A., Macit, M., & Aksakal, E. (2023). 06 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri Son- rası Bölgeye Gönderilen Yardımların Koordinasyon Süreçlerinin İncelenmesi ve Değerlendirilmesi. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 6(1), 181-214.

Azhar, A., Malik, M. N., & Muzaffar, A. (2021). Perceived needs versus actual needs: Humanitarian emergency settings perceived needs, adaptation in post-flood need assessment in Pakistan. Inter- national Journal of Disaster Risk Reduction, 59, 102214.
Basmacı, G. (2023). Doğal Afet Haberlerinde Çocuk Fotoğraflarının Kullanımı: Kahramanmaraş Dep- remi Örneği. International Journal of Social and Humanities Sciences, 7(3): 135-148.
Battistuzzi, L., Recchiuto, C. T., & Sgorbissa, A. (2021). Ethical Concerns in Rescue Robotics: a sco- ping review. Ethics and Information Technology, 23(4), 863-875.
Berseth, V., Letourneau, A. (2025). Climate change conscious methodologies: Ethical research in a changing World. Interdisciplinary Reviews: Climate Change, 16(1), e933.
Bolat, A.G. (2023). Afet Döneminde Medyada Özdenetim ve Özdenetim Uygulamaları. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 7(3), 175-197.
Brundtland, G.H. (1987). Our common future—Call for action. Environmental conservation, 14 (4), 291-294.
Chenchouni, H., Chaminé, H.I., Zhang, Z., Khelifi, N., Ciner, A., Ali, I., & Chen, M. (2023). Recent rese- arch on hydrogeology, geoecology and Atmospheric Sciences. Cham: Springer.
Convention on Wetlands (2021). Global Wetland Outlook: Special Edition 2021. Gland, Switzerland: Secretariat of the Convention on Wetlands.
Crosweller, M., & Tschakert, P. (2020). Climate Change and Disasters: The ethics of leadership. Inter- disciplinary Reviews: Climate Change, 11(2), e624.
Cuthbertson, J., & Penney, G. (2023). Ethical decision making in Disaster and Emergency Mana- gement: A systematic review of the literature. Prehospital and Disaster Medicine, 38 (5), 622-627.
Denis, L. A., Short, K. C., McConnell, K., Cook, M. C., Mietkiewicz, N. P., Buckland, M., & Balch, J. K. (2023). All-hazards dataset mined from the US National Incident Management System 1999–2020. Scientific data, 10(1), 112.
Denis, M. J., & Akpan, O. V. (2024). Humanitarian Emergency and Response: A Conceptual Literature. Journal of Humanities and Social Policy, 10 (4): 77-87.
Egodage, T., Doucet, J., Patel, P.P., & Martin, M.J. (2024). Ethics in disaster, mass casualty care, and critical care. Trauma Surgery & Acute Care Open, 9(Suppl 2).
Ekşi, A. (2015). Afet Yönetiminde İçsel Denetim Aracı Olarak Etik. Uluslararası İktisadi ve İdari İnce- lemeler Dergisi, 8(15).
European Commission (2024). Cross-border and emerging risks in Europe (Corbane, C. vd., ed.) Joint Research Centre, Publications Office of the European Union, Luxembourg. https://data.europa.eu/ doi/10.2760/184302, JRC137818.
Ferrara, E. (2024). Fairness and Bias in Artificial Intelligence: A Brief Survey of Sources, Impacts, and Mitigation Strategies, Science, 6(3), https://doi.org/10.3390/sci6010003
Geale, K.S. (2012). The ethics of disaster management. Disaster Prevention and Management: an International Journal, 21(4), 445-462.
Gökkaya, E. & Dinç, A. (2017). Afetlerde Etik.
Güler İ., Okay N., Köylü P., Karaçor E., Aydın B., Tezer A., Uzun O., Terzi F., Türkay Z., Satılmış E. & Kara D. (2018). A Participatory Approach to Improve Local Resilience in Düzce. Resilience 2(2): 1-15.
Gündüz, A. (2020). Triyaj Uygulamalarında Etik İkilemler.
Gustavsson, M.E., Arnberg, F.K., Juth, N. & von Schreeb, J. (2020). Moral distress among disaster responders: what is it? Prehospital and Disaster Medicine, 35(2), 212-219.
İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı (2012). İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı 2011-2023. Çevre Yönetimi GM, Çevre, Sehircilik ve İklim Bakanlığı, Ankara.
Kaçar, F. (2016). Afetlerde Etik Değerler. İstanbul Üniv. Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi.
Kaptan, K. (2015). Ethical issues in disaster management. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 1(1-2), 54-58.
Karadağ, C.O., & Hakan, A.K. (2012). Ethical dilemmas in disaster medicine. Iranian Red Crescent Medical Journal, 14(10), 602.
Kelman, I. (2005). Operational ethics for disaster research. International Journal of Mass Emergen- cies & Disasters, 23(3), 141-158.
Kendra, J. & Gregory, S. (2019). Ethics in disaster research: A new declaration. Disaster research and the second environmental crisis: Assessing the challenges ahead. (J. Kendra, S. Knowles, T. Wa- chtendorf, eds) Disaster Research and the Second Environmental Crisis. Environmental Hazards’da. Springer, Cham. 319-341.
Kline, R.R. (2011). Mühendislikte Etik: Afet Etiği ve Ötesi. İTÜ Dergisi/b, 1(1).
Koç, C. (2024). Su Kaynakları Yönetiminin Geleceği, Su Güvenliği ve Ortaya Çıkan Sorunlar. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 10(1), 211-223.
Koluman, H., Özşirin, S., & Aslan, P. (2024). Kriz Anlarında Kitle İletişim Araçları: Afet Dönemlerinde Televizyon Yayıncılığı Üzerine Bir Araştırma. Erciyes İletişim Dergisi, 11(1), 205-225.
Konya İRAP (2021). Konya İl Afet Risk Azaltma Planı. T.C. Konya Valiliği, İl Afet Acil Durum Mü- dürlüğü. https://konya.afad.gov.tr/kurumlar/konya.afad/E-Kutuphane/Il-IRAP-Planlari/KONYA-Il-I- RAP-Plani-.pdf
Kuçuradi, İ. (2000). Felsefi Etik ve Meslek Etikleri, Türkiye Felsefe Kurumu, Ankara, 23.
Kuday, A. D. (2023). Afetlerde Tıbbi Etik: Ne Kadar Uygulanabilir? Acil Yardım ve Afet Bilimi Dergisi, 3(2), 42-48.
Küsmez, B. (2024). Afet Sonrası Sosyal Hizmet Uygulamalarında Etik Hususlar. Toplumsal Politika Dergisi, 5(2), 97-120.
Lama, K. (2020). On Ethics in the Emergency Management Preocess. Knowledge-International Jour- nal, 36(1): 123-128.
Leider, J. P., DeBruin, D., Reynolds, N., Koch, A., & Seaberg, J. (2017). Ethical guidance for disaster response, specifically around crisis standards of care: A systematic review. American Journal of Public Health, 107(9) 1-9.
Liang, C.J., Le, T. H., Ham, Y., Mantha, B. R., Cheng, M. H. & Lin, J.J. (2024). Ethics of artificial in- telligence and robotics in the architecture, engineering, and construction industry. Automation in Construction, 162, 105369.
Mahony, S., & Chen, Q. (2024). Concerns about the role of artificial intelligence in journalism, and media manipulation. Journalism, 14648849241263293.
MEA (2005). Ecosystems and Human Well-Being - Biodiversity Synthesis, Millennium Ecosystem Assessment, Island Press, Washington DC.
Mena Benavides, M., Eberle, C. & Narvaez, L. (2023). Groundwater depletion. United Nations Univer- sity, Institute for Environment and Human Security. https://doi.org/10.53324/CUAA8911.
Messeri, L., & Crockett, M.J. (2024). Artificial intelligence and illusions of understanding in scientific research. Nature, 627(8002), 49-58.
Metzger, E.P. (2024). Reimagining geoscience education for sustainability. Earth Science, Systems and Society, 4(1), 10116.
Mühlhoff, R. (2021). Predictive privacy: towards an applied ethics of data analytics. Ethics and Infor- mation Technology, 23:675-690.
Okay, N. & Önal İnal, E. (2025). Community Disaster Resilience and Elderly Women. Micro Human Efforts in Disaster Resilience, Lessons learned, lessons re-learned or lost? (C. Subasinghe & S. Mazumdar ed.) Routledge Taylor&Francis.
Okay, N. (2015). Risk Azaltma. Afet ve Acil Durum Yönetimine Giriş (ed. M. Kadıoğlu)’nda, Atatürk University, ISBN:978-975-442-771-4.
Okay, N. (2018). Dirençli Kentler İçin Afet Risk Azaltma. Şehir ve Toplum, 10: 117-127.
Okay, N. (2021). Integrative assessment with Geoscience Data for disaster-sensitive spatial plan- ning. İTÜ Vakıf Dergisi, 86: 32-34.
Okay, N. (2023). Küresel Gündem ve Kentsel Dirençlilik. Su ve İnovasyon, 4, 9-27.
Okay, N. (2024). Mühendislik Etiği ve Jeoetik. İTÜ Ders Notları.
Okay, N., Önal İnal, E., Yücel, G. & Akalın, O. (2022). Improving Resilience Capacity of the Policies and Planning for Temporary Shelters in Crises and Disasters. Handbook of Disaster Risk Reduction for Resilience, Vol. 4: Economic Vulnerability and Recovery Programs, Part II: Disaster Relief and Recovery Programs (S. Eslamian & F. Eslamian, ed.)’de. Springer Publ., s.111-129.
Okay, N., Tekeli Yeşil, S. & Önal İnal, E. (2023). Küresel Hedefler ve Politikalar Bakımından Afet Risk ve Dirençlilik Yönetimi. Disiplinler arası Bakışla Afet Risk Yönetimi 2 (N. Varol & T. Gültekin, ed)’de, s. 179-217. Nobel Y. 1445, Ankara.
On İkinci Kalkınma Planı Özel İhtisas Komisyon Raporu (2023). T.C. Strateji ve Bütçe Başkanlığı.
Önal İ.E., Okay N. & Tekeli Yeşil S. (2021). The Impact of the Pandemic on Disaster Risk Reduction. Resilience Journal 5(2): 231-243.
Önal İnal, E., Okay, N. & Tekeli Yeşil, S. (2021). The Impact of the Pandemic on Disaster Risk Redu- ction-Resilience. Resilience J. 5(2): 231-243. ISSN: 2602-4667, DOI: 10.32569/resilience.1019986.
Önal İnal, E., Tekeli Yeşil, S. & Okay, N. (2022). The Use of Twitter by Official Institutions in Disaster Risk Communication and Resilience. Journal of Emergency Management and Disaster Communi- cations, 3(2): 1–16.
PEDRR (2016). Protecting People From Disasters Through Nature-based Solutions https://pedrr.org/
Peppoloni, S. & Di Capua, G. (2021). Geoethics as global ethics to face grand challenges for humanity. Geological Society, London, Special Publications, 508(1), 13-29.
Peppoloni, S. & Di Capua, G. (2024). Etimology of the ecological crisis: Building new perspectives for human progress through geoethics. Geoethics for the Future. Elsevier.
Prieur M. (2012). Ethical Principles on Disaster Risk Reduction and People’s Resilience.
Ricoeur, P. (1992). One self as another. University of Chicago Press.
Şahin, D. & Demirbilek, E. Z. (2023). Doğal afet ve kriz yönetiminde sosyal medyanın etkisi: Kahra- manmaraş merkezli deprem felaketi üzerine bir inceleme. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Ens- titüsü Dergisi, (51) 322-333.
Sarker, M.N.I. (2025). Research Ethics in Climate Change and Disaster Studies. Ethics in Social Scien- ce Research: Current Insights and Practical Strategies, ‘de., 191-208. Springer Nature, Singapore.
Saygın, A.U. (2024). Gazetecilik Etik İlkeleri Çerçevesinde Deprem Dönemlerinde Uygulanması Ge- reken Doğru Gazetecilik Pratikleri. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 15(Deprem Özel Sayısı): 455-484.
Scheihing, K.W., Fraser, C. M., Vargas, C.R., Kukurić, N. & Lictevout, E. (2022). A review of current ca- pacity development practice for fostering groundwater sustainability. Groundwater for Sustainable Development, 19, 100823.
Şen, G. (2018). Sağlık Profesyonellerinin Afet Triyajında Etik Karar Verebilme Durumları: İzmir İli Örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 9(1) 57-66.
Serçelik, H. & Kasımoğlu, S. (2022). Yeni medyada etik ihlaller: İzmir depremi örneği. Uluslararası Sosyal Bilimler ve Sanat Araştırmaları, 1(1) 128-141.
Sit, M., Demiray, B. Z., Xiang, Z., Ewing, G. J., Sermet, Y., & Demir, I. (2020). A comprehensive review of deep learning applications in hydrology and water resources. Water Science and Technology, 82(12), 2635-2670.
Stewart I.S. & Gill J.C. (2017). Social geology – Integrating Sustainability Concepts into Earth Scien- ces. Proceedings of the Geologists’ Association, 128 (2) 165-172.
Svendsen, E.R., Yamaguchi, I., Tsuda, T., Guimaraes, J. R.D. & Tondel, M. (2016). Risk communication strategies: lessons learned from previous disasters with a focus on the Fukushima radiation acci- dent. Current Environmental Health Reports, 3, 348-359.
Taghiyev, A. (2025). Ekolojik Denge ve Etik: Azerbaycan’ın Çevre Politikalarına Genel Bakış. Studies on Social Science Insights 5(1) 66-88.
Tamer, G. & Fırat, E. (2024). Afet Dönemlerinde Hastanelerde Uygulanan Etik Yönetim Yaklaşımlarının Sağlık Çalışanlarının Motivasyonuna Etkileri. Journal of Social Sci Studies, 9(114), 7900-7909.
Terzi, F., Tezer, A., Turkay, Z., Uzun, O., Köylü, P., Karacor, E., Okay, N. & Kaya, M. (2020). An ecosystem services-based approach for decision-making in urban planning. Journal of Environmental Planning and Management, 63(3): 433-452.
Tezer, A. (2020). Afetlerle Mücadelede “Sürdürülebilir & Ekolojik & Dayanıklı (SED)” Mekansal Plan- lama, Şehir ve Toplum Dergisi, Marmara Belediyeler Birliği, İstanbul.
Tezer, A., Türkay, Z., Uzun, O., Terzi, F., Köylü, P., Karaçor, E., Okay, N. & Kaya, M., (2020). Ecosystem services-based multi-criteria assessment for ecologically sensitive watershed management. Envi- ronment, Development and Sustainability, 22: 2431-2450.
Tezer, A., Uzun, O., Okay, N., Terzi, F., Karaçor, E. K., Köylü, P. & Kara, D. (2018). Basin Protection Areas based on ecosystem services: Düzce – Melen Basin. Kentli, 57: 58-62.
TMMOB Mühendislik İlkeleri (2003). https://www.tmmob.org.tr/etkinlik/muhendislik-mimarlik-ku- rultayi-2003/kurultaykararlari-mesleki-davranis-ilkeleri
Torlak, P. & Aker, H. (2024). Kahramanmaraş Depremleri ve habercilerin deneyimleri: Haber üretim süreçlerinin fiziksel, teknik ve etik yönleri. Etkileşim (14) 162-195.
Tuğaç, Ç. (2023). İklim değişikliği ve yapay zekâ: fırsatlar ve sorunlar. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 16(1) 74-94.
UNDRR (2021). Words into Action Guidelines on Nature-based Solutions for Disaster Risk Reduction. Geneva, Switzerland, United Nations Office for Disaster Risk Reduction.
UNDRR (2025). United Nations Office for Disaster Risk Reduction, Global Assessment Report (GAR) on Disaster Risk Reduction. Resilience pays: Financing and investing for our Future. Geneva.
UNEP & ISWA (2024). Global Waste Management Outlook 2024, Beyond an age of waste: Tur- ning rubbish into a resource. United Nations Environment Programme. https://wedocs.unep. org/20.500.11822/44939
Usta, E. & Yükseler, M. (2021). Afetlerde Sosyal Medya Kullanımı ve Etik İkilemler: İzmir Seferihisar Depremi Örneği. Afet ve Risk Dergisi, 4(2), 249-269.
van Doorn-Hoekveld, W., & van Rijswick, M. (2024). Distributional Effects of Disaster Management. Handbook of Private Law and Sustainability’ de, 337-347. Routledge.
WMA (2022). Statement on medical ethics in disasters. World Medical Association https://www. wma.net
Xu, Z. & Peng, J. (2024). Recognizing Ecosystem Service’s Contribution to SDGs: Ecological Founda- tion of Sustainable Development, Geography and Sustainability. 5(4), 511-525.
Yeni Kentsel Gündem (2016). https://habitat.csb.gov.tr/yeni-kentsel-gundem-i-5733.
Yıldırım, K. (2021). Sürdürülebilir Kalkınma Yaklaşımına Yeni Bir Boyut: Etik. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 21 (2), 379-403.
Zack, N. (2009). The Ethics of Disaster Planning: Preparation vs Response, Philosophy of Manage- ment, 8(2).
Zhou, J., Azhar, A., Suhail, A. & Dai, J. (2024). Ethical Challenges of Disaster Management Faced by Humanitarian Populations: Empirical Insights from a Developing Country. Natural Hazards Review, 25(3), 05024005.
Zou, R. (2024). Research on Ethical Issues, Data Privacy Protection, Algorithmic Bias, and Regulatory Policy of Artificial Intelligence Technology in Digital Transformation. International Conference on Economic Management and Green Development, Springer Nature Singapore, 234-242.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Strateji, Yönetim ve Örgütsel Davranış (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Nilgün Okay ^*
0000-0001-6069-3310
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

23 Ağustos 2025

Gönderilme Tarihi

13 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

22 Ağustos 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 1 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA68CS34UL

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Okay, N. (2025). Bütünleşik Afet Yönetiminde Doğa-Tabanlı Etik Yaklaşım. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi, 1(1), 54-91. https://izlik.org/JA68CS34UL

AMA

1.Okay N. Bütünleşik Afet Yönetiminde Doğa-Tabanlı Etik Yaklaşım. AYD. 2025;1(1):54-91. https://izlik.org/JA68CS34UL

Chicago

Okay, Nilgün. 2025. “Bütünleşik Afet Yönetiminde Doğa-Tabanlı Etik Yaklaşım”. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi 1 (1): 54-91. https://izlik.org/JA68CS34UL.

EndNote

Okay N (01 Ağustos 2025) Bütünleşik Afet Yönetiminde Doğa-Tabanlı Etik Yaklaşım. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi 1 1 54–91.

IEEE

[1]N. Okay, “Bütünleşik Afet Yönetiminde Doğa-Tabanlı Etik Yaklaşım”, AYD, c. 1, sy 1, ss. 54–91, Ağu. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA68CS34UL

ISNAD

Okay, Nilgün. “Bütünleşik Afet Yönetiminde Doğa-Tabanlı Etik Yaklaşım”. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi 1/1 (01 Ağustos 2025): 54-91. https://izlik.org/JA68CS34UL.

JAMA

1.Okay N. Bütünleşik Afet Yönetiminde Doğa-Tabanlı Etik Yaklaşım. AYD. 2025;1:54–91.

MLA

Okay, Nilgün. “Bütünleşik Afet Yönetiminde Doğa-Tabanlı Etik Yaklaşım”. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi, c. 1, sy 1, Ağustos 2025, ss. 54-91, https://izlik.org/JA68CS34UL.

Vancouver

1.Nilgün Okay. Bütünleşik Afet Yönetiminde Doğa-Tabanlı Etik Yaklaşım. AYD [Internet]. 01 Ağustos 2025;1(1):54-91. Erişim adresi: https://izlik.org/JA68CS34UL