İnsansız Hava Araçlarının Afetlere Hazırlık Sürecindeki Rolü: Olanaklar, Sınırlılıklar ve Uygulamalar

Ender Buğday; Abdullah Özçelik

İnsansız Hava Araçlarının Afetlere Hazırlık Sürecindeki Rolü: Olanaklar, Sınırlılıklar ve Uygulamalar

Öz

İnsansız Hava Araçları (İHA’lar), son yıllarda afet yönetimi süreçlerinde stratejik öneme sahip teknolojik araçlar olarak öne çıkmıştır. Bu çalışma, İHA’ların afet öncesi hazırlık, acil durum müdahalesi ve iyileş- tirme süreçlerindeki çok yönlü kullanımını kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Hızlı veri toplama, gerçek zamanlı durum değerlendirmesi, hava gözetimi ve geçici iletişim altyapısı sağlama gibi temel yetkinlikler, İHA’ları özellikle altyapının zarar gördüğü afet senaryolarında vazgeçilmez hale getirmektedir. Ayrıca, ileti- şim rölesi olarak görev alabilen bu araçlar, arama kurtarma ekiplerinin koordinasyonunu güçlendirmekte ve bilgi akışını sürdürülebilir kılmaktadır. Bununla birlikte, sınırlı uçuş süresi, yük kapasitesi kısıtları ve çevresel koşullara duyarlılık gibi teknik zorluklar, İHA operasyonlarının etkinliğini sınırlayabilmektedir. Bu çalışmada, afetlerde İHA kullanımına yönelik geliştirilen teknolojik çözümler ifade edilmekle beraber çoklu İHA sistemlerinin afet yönetimine entegrasyon potansiyeli değerlendirilmektedir. Güncel literatürden elde edilen bilgiler ışığında İHA teknolojisinin, afete müdahale ve entegre yönetimi alanında avantajlar sağla- yan, daha dirençli ve esnek müdahale yapılarının oluşturulmasına imkan veren önemli bir platform olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Abbas, S., Talib, M., Ahmed, I., & Belal, O. (2024). Integration of UAVs and FANETs in disaster ma- nagement: A review on applications, challenges and future directions. Transactions on Emerging Telecommunications Technologies, 35(12). https://doi.org/10.1002/ett.70023
Abdallah, A., Ali, M., Mišić, J., & Mišić, V. (2019). Efficient security scheme for disaster surveillance UAV communication networks. Information, 10(2), 43. https://doi.org/10.3390/info10020043
Aksoy, B., Korucu, K., Çalışkan, Ö., Osmanbey, Ş., & Halis, H. (2021). İnsansız hava aracı ile görüntü işleme ve yapay zekâ teknikleri kullanılarak yangın tespiti: Örnek bir uygulama. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 9(6), 112–122. https://doi.org/10.29130/dubited.1016195
Amrallah, A., Mohamed, E., Tran, G., & Sakaguchi, K. (2021). Enhanced dynamic spectrum access in UAV wireless networks for post-disaster area surveillance system: A multi-player multi-armed bandit approach. Sensors, 21(23), 7855. https://doi.org/10.3390/s21237855
Chan, S., Djalil, M., & Asni, K. (2025). Gauging disaster resilience for sustainable tourism in the Ban- yak Islands: Exploration business, government and local community using the Torrens Resilience Institute framework. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 1479(1), 012023. https://doi.org/10.1088/1755-1315/1479/1/012023
Chen, Z. (2024). Application of UAV remote sensing in natural disaster monitoring and early warning: An example of flood and mudslide and earthquake disasters. Highlights in Science Engineering and Technology, 85, 924–933. https://doi.org/10.54097/zak5hp77
Chowdary, A., Ramamoorthi, Y., Kumar, A., & Cenkeramaddi, L. (2021). Joint resource allocation and UAV scheduling with ground radio station sleeping. IEEE Access, 9, 124505–124518. https://doi. org/10.1109/access.2021.3111087
Değirmen, S., Çavdur, F., & Sağlam, A. (2018). Afet operasyonları yönetiminde insansız hava araçları- nın kullanımı: Gözetleme operasyonları için rota planlama. Uludağ University Journal of the Faculty of Engineering, 23(4), 11–26. https://doi.org/10.17482/uumfd.455146

Gupta, A., Afrin, T., Scully, E., & Yodo, N. (2021). Advances of UAVs toward future transportation: The state-of-the-art, challenges, and opportunities. Future Transportation, 1(2), 326–350. https://doi. org/10.3390/futuretransp1020019
He, Y., Zhai, D., Zhang, R., Du, X., & Guizani, M. (2019). An anti-interference scheme for UAV data links in air–ground integrated vehicular networks. Sensors, 19(21), 4742. https://doi.org/10.3390/ s19214742
Jeong, S., Simeone, O., & Kang, J. (2018). Mobile edge computing via a UAV-mounted cloudlet: Op- timization of bit allocation and path planning. IEEE Transactions on Vehicular Technology, 67(3), 2049–2063. https://doi.org/10.1109/TVT.2017.2706308
Ji, L., Deng, J., Lan, D., Zhou, J., Tang, B., Wang, J., ... & Zheng, W. (2025). Design of a 5G RedCap onboard terminal for UAVs. Proceedings of SPIE, 51. https://doi.org/10.1117/12.3059594
Jorge, V., Granada, R., Maidana, R., Jurak, D., Heck, G., Negreiros, A., ... & Amory, A. (2019). A survey on unmanned surface vehicles for disaster robotics: Main challenges and directions. Sensors, 19(3), 702. https://doi.org/10.3390/s19030702
Kahveci, M., & Can, N. (2017). İnsansız hava araçları: Tarihçesi, tanımı, dünyada ve Türkiye’deki yasal durumu. Konya Journal of Engineering Sciences, 5(4), 511–535.
Khan, A., Zhang, J., Ahmad, S., Memon, S., Qureshi, H., & Ishfaq, M. (2022). Dynamic positioning and energy-efficient path planning for disaster scenarios in 5G-assisted multi-UAV environments. Electronics, 11(14), 2197. https://doi.org/10.3390/electronics11142197
Li, J., Lu, D., Zhang, G., Tian, J., & Pang, Y. (2019). Post-disaster unmanned aerial vehicle base sta- tion deployment method based on artificial bee colony algorithm. IEEE Access, 7, 168327–168336. https://doi.org/10.1109/access.2019.2954332
Li, Y. (2024). Rapid delivery system of emergency medical supplies based on UAV robot. Applied and Computational Engineering, 106(1), 180–185. https://doi.org/10.54254/2755-2721/106/20241289
Loli, M., Manousakis, J., Mitoulis, S., & Zekkos, D. (2022). UAV-enabled flood damage assessment and recovery monitoring of bridges following Medicane Ianos. In Proceedings of the 10th Internatio- nal Conference on Bridge Maintenance, Safety and Management (pp. 828–836). CRC Press. https:// doi.org/10.1201/9781003322641-99
Luo, C., Nightingale, J., Asemota, E., & Grecos, C. (2015). A UAV-cloud system for disaster sensing applications. In 2015 IEEE 81st Vehicular Technology Conference (VTC Spring) (pp. 1–5). https://doi. org/10.1109/VTCSpring.2015.7145656
Manirambona, E., Obnial, J., Musa, S., Miranda, A., Haruna, U., & Shomuyiwa, D. (2023). The need for health system strengthening in the wake of natural disasters: Lessons from the 2023 Türkiye–Syria earthquake. Public Health Challenges, 2(4), Article e131. https://doi.org/10.1002/puh2.131
Merkert, R., & Bushell, J. (2020). Managing the drone revolution: A systematic literature review into the current use of airborne drones and future strategic directions for their effective control. Journal of Air Transport Management, 89, 101929. https://doi.org/10.1016/j.jairtraman.2020.101929
Mohamed, E. (2023). LEO satellite assisted UAV distribution using combinatorial bandit with fairness and budget constraints. PLOS ONE, 18(8), e0290432. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0290432
Mohamed, E., Alnakhli, M., & Fouda, M. (2024). Joint UAV trajectory planning and LEO-sat selection in SAGIN. IEEE Open Journal of the Communications Society, 5, 1624–1638. https://doi.org/10.1109/ OJCOMS.2024.3372551
Mohamed, E., Hashima, S., Aldosary, A., Hatano, K., & Abdelghany, M. (2020). Gateway selection in millimeter wave UAV wireless networks using multi-player multi-armed bandit. Sensors, 20(14), 3947. https://doi.org/10.3390/s20143947
Mohsan, S., Khan, M., Noor, F., Ullah, I., & Alsharif, M. (2022). Towards the unmanned aerial vehicles (UAVs): A comprehensive review. Drones, 6(6), 147. https://doi.org/10.3390/drones6060147
Muhadi, N., Abdullah, A., Bejo, S., Mahadi, M., & Mijić, A. (2020). The use of LiDAR-derived DEM in flood applications: A review. Remote Sensing, 12(14), 2308. https://doi.org/10.3390/rs12142308
Quaritsch, M., Kruggl, K., Wischounig-Strucl, D., Bhattacharya, S., Shah, M., & Rinner, B. (2010). Networked UAVs as aerial sensor network for disaster management applications. E & I Elektrotech- nik und Informationstechnik, 127(3), 56–63. https://doi.org/10.1007/s00502-010-0717-2
Raja, G., Anbalagan, S., Ganapathisubramaniyan, A., Selvakumar, M., Bashir, A., & Mumtaz, S. (2021). Efficient and secured swarm pattern multi-UAV communication. IEEE Transactions on Vehicular Te- chnology, 70(7), 7050–7058. https://doi.org/10.1109/TVT.2021.3082308
Shakhatreh, H., Sawalmeh, A., Al-Fuqaha, A., Dou, Z., Almaita, E., Khalil, I., … Guizani, M. (2019). Unmanned aerial vehicles (UAVs): A survey on civil applications and key research challenges. IEEE Access, 7, 48572–48634. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2019.2909530
Shamsoshoara, A., Afghah, F., Razi, A., Mousavi, S., Ashdown, J., & Turk, K. (2020). An autonomous spectrum management scheme for unmanned aerial vehicle networks in disaster relief operations. IEEE Access, 8, 58064–58079. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2020.2982932
Shamsoshoara, A., Khaledi, M., Afghah, F., Razi, A., Ashdown, J., & Turck, K. (2019). A solution for dynamic spectrum management in mission-critical UAV networks. In 2019 IEEE 16th Annual Con- sumer Communications & Networking Conference (CCNC) (pp. 1–6). https://doi.org/10.1109/SAH- CN.2019.8824917
She, J., Mabi, A., Liu, Z., Sheng, M., Dong, X., Liu, F., … Wang, S. (2021). Analysis using high precision airborne LiDAR data to survey potential collapse geological hazards. Advances in Civil Engineering, 2021(1), Article 6475942. https://doi.org/10.1155/2021/6475942
Sun, W., Wei, Z., Sun, H., & He, H. (2022). Review on the application of airborne LiDAR in active tecto- nics of China: Dushanzi reverse fault in the northern Tian Shan. Frontiers in Earth Science, 10, Article 895758. https://doi.org/10.3389/feart.2022.895758
Terzi, M., Anastasiou, A., Kolios, P., Panayiotou, C., & Theocharides, T. (2019). SWIFTERS: A mul- ti-UAV platform for disaster management. In 2019 6th International Conference on Information and Communication Technologies for Disaster Management (ICT-DM) (pp. 1–7). https://doi.org/10.1109/ ICT-DM47966.2019.9032923
Uysal, M., Yılmaz, M., Tiryakioğlu, İ., & Polat, N. (2018). The use of unmanned aerial vehicles in di- saster management. Anadolu Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi B - Teorik Bilimler, (6), 219-224.
Villi, O., & Yakar, M. (2022). İnsansız hava araçlarının kullanım alanları ve sensör tipleri. Türkiye İnsansız Hava Araçları Dergisi, 4(2), 73–100. https://doi.org/10.51534/tiha.1189263
Westlund, S. (2010). The use of geospatial technology in disaster management. International Journal of Applied Geospatial Research, 1(3), 17–30. https://doi.org/10.4018/jagr.2010070102
Wu, H., Wang, Z., Ren, B., Wang, L., Zhang, J., Zhu, J., ... & He, Z. (2020). Design and experiment of a high payload fixed wing VTOL UAV system for emergency response. The International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, XLIII-B3-2020, 1715–1722. https://doi.org/10.5194/isprs-archives-xliii-b3-2020-1715-2020
Wu, Q., & Zhang, R. (2018). Common throughput maximization in UAV-enabled OFDMA systems with delay consideration. IEEE Transactions on Communications, 66(12), 6614–6627. https://doi. org/10.1109/TCOMM.2018.2865922
Yılmaz, A. (2024). Enhancing UAV crew performance and safety: A technology and innovation ma- nagement perspective. Sosyal Mucit Academic Review, 5(2), 130–153. https://doi.org/10.54733/ smar.1512893
Zhao, N., Lu, W., Sheng, M., Chen, Y., Tang, J., Yu, F., ... & Wong, K. (2019). UAV-assisted emer- gency networks in disasters. IEEE Wireless Communications, 26(1), 45–51. https://doi.org/10.1109/ MWC.2018.1800160
Zhao, N., Lu, W., Sheng, M., Chen, Y., Tang, J., Yu, F., … Wong, K. (2019). UAV-assisted emergen- cy networks in disasters. IEEE Wireless Communications, 26(1), 45–51. https://doi.org/10.1109/ MWC.2018.1800160
Zhou, X., Yang, L., Ma, L., & He, H. (2023). Towards secure and resilient unmanned aerial vehic- les swarm network based on blockchain. IET Blockchain, 4(S1), 483–493. https://doi.org/10.1049/ blc2.12050

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Fotogrametri ve Uzaktan Algılama

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ender Buğday ^*
0000-0002-3054-1516
Türkiye

Abdullah Özçelik
0000-0002-8625-5447
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

23 Ağustos 2025

Gönderilme Tarihi

22 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

22 Ağustos 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 1 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA27BC63YU

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Buğday, E., & Özçelik, A. (2025). İnsansız Hava Araçlarının Afetlere Hazırlık Sürecindeki Rolü: Olanaklar, Sınırlılıklar ve Uygulamalar. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi, 1(1), 92-107. https://izlik.org/JA27BC63YU

AMA

1.Buğday E, Özçelik A. İnsansız Hava Araçlarının Afetlere Hazırlık Sürecindeki Rolü: Olanaklar, Sınırlılıklar ve Uygulamalar. AYD. 2025;1(1):92-107. https://izlik.org/JA27BC63YU

Chicago

Buğday, Ender, ve Abdullah Özçelik. 2025. “İnsansız Hava Araçlarının Afetlere Hazırlık Sürecindeki Rolü: Olanaklar, Sınırlılıklar ve Uygulamalar”. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi 1 (1): 92-107. https://izlik.org/JA27BC63YU.

EndNote

Buğday E, Özçelik A (01 Ağustos 2025) İnsansız Hava Araçlarının Afetlere Hazırlık Sürecindeki Rolü: Olanaklar, Sınırlılıklar ve Uygulamalar. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi 1 1 92–107.

IEEE

[1]E. Buğday ve A. Özçelik, “İnsansız Hava Araçlarının Afetlere Hazırlık Sürecindeki Rolü: Olanaklar, Sınırlılıklar ve Uygulamalar”, AYD, c. 1, sy 1, ss. 92–107, Ağu. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA27BC63YU

ISNAD

Buğday, Ender - Özçelik, Abdullah. “İnsansız Hava Araçlarının Afetlere Hazırlık Sürecindeki Rolü: Olanaklar, Sınırlılıklar ve Uygulamalar”. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi 1/1 (01 Ağustos 2025): 92-107. https://izlik.org/JA27BC63YU.

JAMA

1.Buğday E, Özçelik A. İnsansız Hava Araçlarının Afetlere Hazırlık Sürecindeki Rolü: Olanaklar, Sınırlılıklar ve Uygulamalar. AYD. 2025;1:92–107.

MLA

Buğday, Ender, ve Abdullah Özçelik. “İnsansız Hava Araçlarının Afetlere Hazırlık Sürecindeki Rolü: Olanaklar, Sınırlılıklar ve Uygulamalar”. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi, c. 1, sy 1, Ağustos 2025, ss. 92-107, https://izlik.org/JA27BC63YU.

Vancouver

1.Ender Buğday, Abdullah Özçelik. İnsansız Hava Araçlarının Afetlere Hazırlık Sürecindeki Rolü: Olanaklar, Sınırlılıklar ve Uygulamalar. AYD [Internet]. 01 Ağustos 2025;1(1):92-107. Erişim adresi: https://izlik.org/JA27BC63YU