Heyelan Risklerinin Bütünleşik Afet Yönetimi Yaklaşımı Bağlamında Değerlendirilmesi

Abdullah Özçelik; Sadi Ergin

Heyelan Risklerinin Bütünleşik Afet Yönetimi Yaklaşımı Bağlamında Değerlendirilmesi

Öz

Bu çalışma, bütünleşik afet yönetimi yaklaşımı çerçevesinde heyelan afetine ilişkin güncel literatürü inceleyerek, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Uzaktan Algılama (UA) teknolojilerinin afet yönetimi süreçlerindeki rolünü değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Afetlerin yalnızca fiziksel değil, aynı zamanda toplumsal, ekonomik ve çevresel etkiler yarattığı çağdaş bağlamda, bütünleşik afet yönetimi modeli çok disiplinli ve katılımcı yapısıyla afet döngüsünün tüm aşamalarını bütüncül bir biçimde ele almaktadır. Literatür incelemesi sonucunda, heyelan riskinin değerlendirilmesinde hem doğal hem de beşerî faktörlerin birlikte analiz edilmesi gerektiği; CBS ve UA teknolojilerinin bu analiz süreçlerine mekânsal doğruluk ve karar destek avantajı sağladığı belirlenmiştir. Mekânsal analizler ve risk haritaları sayesinde, potansiyel heyelan alanları önceden tespit edilebilmekte ve erken uyarı sistemleriyle müdahale süreçleri daha etkin yürütülebilmektedir. Ayrıca, toplumun afetlere karşı bilinç düzeyinin artırılması, kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi ve veri temelli yönetişim yapılarının oluşturulması, sürdürülebilir afet yönetiminin vazgeçilmez bileşenleri arasında yer almaktadır. Çalışmanın bulguları, teknolojik altyapı ile toplumsal dirençliliğin bütünleşik biçimde ele alınması gerektiğine işaret etmekte ve karar vericilere yönelik uygulanabilir stratejiler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Alkın, R. (2021). Bütünleşik afet yönetimine sosyolojik bakış: Toplumsal yapı, işlev ve temel kavram- lar işığında bir okuma denemesi. Medeniyet ve Toplum Dergisi, 5(1), 18–34.
Altun, A. (2023). Dirençli toplum yaklaşımında “bilinç” olgusu ve kent planlama ile ilişkisi. Resilience, 7(1), 93–110.
Arca, D. (2012). Afet yönetiminde coğrafi bilgi sistemi ve uzaktan algılama. Karaelmas Science and Engineering Journal, 2(2), 53–61.
Arca, D. (2012). Afet yönetiminde coğrafi bilgi sistemi ve uzaktan algılama. Karaelmas Science and Engineering Journal, 2(2), 53–61.
Aslantaş, O., & Tabuk, M. (2021). 112 il ambulans servisi personelinin afete hazır olma durumu ve hazırlık algısı: Balıkesir ili örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(1), 44–55.
Aydoğan, E., & Dağ, S. (2023). İstatistiksel yöntemlerle Yukarı Karasu Havzası’nın kuzeydoğu bö- lümünün (Erzurum) heyelan duyarlılık analizi. Turkish Journal of Remote Sensing and GIS, 2023, 64–82.
Azad, A., Uddin, M., Zaman, S., & Ashraf, M. (2019). Community-based disaster management and its salient features: A policy approach to people-centred risk reduction in Bangladesh. Asia-Pacific Journal of Rural Development, 29(2), 135–160.
Başara, A., & Şişman, Y. (2022). Frekans oranı, kanıt ağırlığı ve lojistik regresyon yöntemleri kulla- nılarak heyelan duyarlılık haritalarının CBS tabanlı karşılaştırılması. Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi.

Başara, A., & Şişman, Y. (2022). Frekans oranı, kanıt ağırlığı ve lojistik regresyon yöntemleri kulla- nılarak heyelan duyarlılık haritalarının CBS tabanlı karşılaştırılması. Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi.
Beşpınar, F., & Beşpınar, L. (2023). 6 Şubat depremlerinin ardından toplumsal cinsiyet ve kadın hak- ları perspektifinden bir değerlendirme. Ankara Barosu Dergisi, 81(Özel Sayı), 467–502.
Bilgin, O., & Işık, M. (2023). Kriz ve afetlerde kurum içi iletişimin yönetsel fonksiyonlar üzerindeki etkisine yönelik bir araştırma. Afet ve Risk Dergisi, 6(2), 489–509.
Bozdoğan, M., & Canpolat, E. (2022). Analitik hiyerarşi süreci (AHS) ile Delibekirli (Kırıkhan/Hatay) havzası’nın kütle hareketleri duyarlılık analizi. Ege Coğrafya Dergisi, 31(1), 33–53.
Bugday, E. (2022). A GIS based landslide susceptibility mapping using machine learning and alterna- tive forest road routes assessment in protection forests. Šumarski list, 146(3-4), 137-147.
Cihangir, M. (2024). Yukarı Ceyhan havzasındaki heyelanların dağılımının ve karakteristiğinin belir- lenmesi. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 39(1), 239–250.
Cihangir, M. (2024). Yukarı Ceyhan havzasındaki heyelanların dağılımının ve karakteristiğinin belir- lenmesi. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 39(1), 239–250.
Cihangir, M., & Görüm, T. (2016). Kelkit Vadisi’nin aşağı çığrında gelişmiş heyelanların dağılım deseni ve oluşumlarını kontrol eden faktörler. Türk Coğrafya Dergisi, 66, 0–0.
Cihangir, M.E. (2022). Jeomorfolojik Yaklaşıma Bağlı Heyelan Risk Değerlendirmesi: Kelkit Çayı Va- disi Aşağı Çığırı Örneği. Coğrafya Dergisi, 0(44), 61-80.
Coşandal, M., & Partigöç, N. (2022). Risk yönetiminde bilgi teknolojilerinin rolü ve önemi: Türkiye örneği. Resilience, 6(1), 145–161.
Coşandal, M., & Partigöç, N. (2022). Risk yönetiminde bilgi teknolojilerinin rolü ve önemi: Türkiye örneği. Resilience, 6(1), 145–161.
Çakaröz, D., Özelkan, E., & Karaman, M. (2020). Uzaktan algılama ile belirlenen sulak alanlardaki zamansal değişime kuraklığın etkisinin incelenmesi: Umurbey Deltası (Çanakkale) örneği. European Journal of Science and Technology.
Çakır, A., Karaman, K., v& e Yılmaz, A. (2022). Kayaçların fiziksel özelliklerinin ıslanma ve kuruma etkisine bağlı değişiminin belirlenmesi. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 24(2), 770–778.
Dalkes, M., & Korkmaz, M. (2023). Analitik hiyerarşi süreci ve frekans oranı yöntemlerinin heyelan duyarlılık analizinde karşılaştırılması: Trabzon ili Akçaabat ve Düzköy ilçeleri örneği. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 9(1), 16–38.
Dalkes, M., & Korkmaz, M. (2023). Analitik hiyerarşi süreci ve frekans oranı yöntemlerinin heyelan duyarlılık analizinde karşılaştırılması: Trabzon ili Akçaabat ve Düzköy ilçeleri örneği. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 9(1), 16–38.
Demirel, Ş., & Hastaoğlu, K. (2022). CBS tabanlı AHP yöntemi kullanılarak oluşturulan Sivas Koyulhi- sar heyelan duyarlılık haritalarının güvenilirliğinin araştırılması. Afet ve Risk Dergisi, 5(2), 715–730.
Demirel, Y., & Türk, T. (2022). Optik uydu görüntüleri yardımıyla heyelan alanlarında meydana gelen kütle hareketlerinin incelenmesi: Koyulhisar örneği. Türkiye Fotogrametri Dergisi, 4(1), 7–16.
Demiroğlu, İ., & Ernst, F. (2022). Uzaktan algılama teknikleri kullanılarak Zernek Barajı’nın alansal, hacimsel ve kıyı değişimlerinin zamana bağlı analizi. Harran Üniversitesi Mühendislik Dergisi, 7(1), 15–26.
Güler, Ü., Özenen-kavlak, M., Demir Çakır, M., … Aydemir, S. (2022). Haberleşme Uygulamalarında Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemlerinin Kullanımı. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 10(2), 761-775.
Güvel, Ş., Akgül, M., & Yurtal, R. (2022). Tarihi uydu görüntüleri ile 1980 Aşağı Seyhan Ovası taşkın olayının yeniden değerlendirilmesi. Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi.
Kılıçoğlu, C. (2020). Frekans oranı metodu ve Bayesyen olasılık modeli kullanılarak Samsun ili Ve- zirköprü ilçesinin heyelan duyarlılık haritasının üretilmesi. Afyon Kocatepe University Journal of Sciences and Engineering, 20(1), 138–154.
Küçükyağcı, T. (2024). Afetle mücadelede yerel yönetimlerin rolü ve etkisi: Japonya–Türkiye karşı- laştırması. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi.
Macit, İ. (2016). Bütünleşik afet yönetiminde Boyce-Codd form yöntemi ile GLIDE içerikli veritabanı oluşturulması. Çukurova Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 31(1), 191–202.
Mızrak, S. (2018). Eğitim, afet eğitimi ve afete dirençli toplum. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 56–67.
Mızrak, S. (2018). Eğitim, afet eğitimi ve afete dirençli toplum. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 56–67.
Oktay, F. (2015). The preparation and integration of Turkey’s national disaster response plan.
Öz, T., & Günek, H. (2021). Solaklı Havzası’nın (Trabzon) heyelan duyarlılığı ve yerleşim yeri risk analizi. International Journal of Geography and Geography Education, (44), 396–412.
Parlak, M. (2020). Karayolu kenarındaki heyelan bölgesinin bazı toprak özelliklerinin belirlenmesi: Lapseki-Şevketiye (Çanakkale) örnek çalışması. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 6(2), 282–287.
Radhakrishnan, K., & Jacelon, C. (2009). Synthesis of literature on strategies for chronic disease management post disasters. Journal of Nursing and Healthcare of Chronic Illness, 1(4), 294–302.
Şahin, Ş., ve Üçgül, İ. (2019). Türkiye’de afet yönetimi ve iş sağlığı güvenliği. Afet ve Risk Dergisi, 2(1), 43–63.
Taşyürek, M. (2021). Mekânsal verilerin sıklıkla güncellendiği Coğrafi Bilgi Sistemleri arama işle- minde denormalizasyon yöntemi. European Journal of Science and Technology.
Taşyürek, M., & Azgınoğlu, N. (2022). Coğrafik Bilgi Sistemleri için mekânsal etkileşim analizi ile adres bilgi sistemi. European Journal of Science and Technology.
Tona, A., Demir, V., Kuşak, L., & Yakar, M. (2022). Su kaynakları mühendisliğinde CBS’nin kullanımı. Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemleri Dergisi, 4(1), 23–33.
Tuğaç, Ç. (2024). Türkiye kentlerinde iklim değişikliğine dirençliliğin ve afet risk yönetiminin sağlan- masında kentsel ekosistem hizmetleri. Memleket Siyaset Yönetim, 19(43), 341–392.
Turan, İ., Dengiz, O., & Kaya, N. (2021). Arazi örtüsü/arazi kullanım değişimlerinin farklı zamanlı Lan- dsat uydu görüntüleri ile belirlenmesi: Çarşamba Delta Ovası örneği. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 9(1), 141–152.
Ünür, E. (2021). Afet yönetiminde toplumsal cinsiyet eşitsizliği: Doğal afetlerde cinsiyete dayalı zarar görebilirlik farkı. İstanbul Aydın Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 351–381.
Üzel, N., & Öztürk, D. (2021). Van ili heyelan duyarlılığının frekans oranı yöntemiyle analizi. Uludağ University Journal of the Faculty of Engineering, 26(2), 865–884.
Varol, N., & Kaya, Ç. (2018). Afet risk yönetiminde transdisipliner yaklaşım. Afet ve Risk Dergisi, 1(1), 1–8. Yaman, M., & Çakır, E. (2018). Dijitalleşen dünyada akıllı afet ve acil durum uygulamaları. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(2), 1124–1138.
Yıldırım, S., Evren, B., & Açıkgöz, A. (2024). Öğretmenlerin afet ve acil durumlara bireysel hazırlıkla- rının değerlendirilmesi: Mersin ili örneği. STED / Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi.
Yılmaz, O. (2023). Frekans oranı yöntemiyle Coğrafi Bilgi Sistemi ortamında heyelan duyarlılık hari- tasının üretilmesi: Manisa, Demirci, Tekeler köyü örneği. Geomatik, 8(1), 42–54.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Doğal Afetler

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Abdullah Özçelik ^*
0000-0002-8625-5447
Türkiye

Sadi Ergin
0000-0002-9962-5902
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

23 Ağustos 2025

Gönderilme Tarihi

23 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

22 Ağustos 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 1 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA62PK95NS

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Özçelik, A., & Ergin, S. (2025). Heyelan Risklerinin Bütünleşik Afet Yönetimi Yaklaşımı Bağlamında Değerlendirilmesi. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi, 1(1), 108-122. https://izlik.org/JA62PK95NS

AMA

1.Özçelik A, Ergin S. Heyelan Risklerinin Bütünleşik Afet Yönetimi Yaklaşımı Bağlamında Değerlendirilmesi. AYD. 2025;1(1):108-122. https://izlik.org/JA62PK95NS

Chicago

Özçelik, Abdullah, ve Sadi Ergin. 2025. “Heyelan Risklerinin Bütünleşik Afet Yönetimi Yaklaşımı Bağlamında Değerlendirilmesi”. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi 1 (1): 108-22. https://izlik.org/JA62PK95NS.

EndNote

Özçelik A, Ergin S (01 Ağustos 2025) Heyelan Risklerinin Bütünleşik Afet Yönetimi Yaklaşımı Bağlamında Değerlendirilmesi. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi 1 1 108–122.

IEEE

[1]A. Özçelik ve S. Ergin, “Heyelan Risklerinin Bütünleşik Afet Yönetimi Yaklaşımı Bağlamında Değerlendirilmesi”, AYD, c. 1, sy 1, ss. 108–122, Ağu. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA62PK95NS

ISNAD

Özçelik, Abdullah - Ergin, Sadi. “Heyelan Risklerinin Bütünleşik Afet Yönetimi Yaklaşımı Bağlamında Değerlendirilmesi”. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi 1/1 (01 Ağustos 2025): 108-122. https://izlik.org/JA62PK95NS.

JAMA

1.Özçelik A, Ergin S. Heyelan Risklerinin Bütünleşik Afet Yönetimi Yaklaşımı Bağlamında Değerlendirilmesi. AYD. 2025;1:108–122.

MLA

Özçelik, Abdullah, ve Sadi Ergin. “Heyelan Risklerinin Bütünleşik Afet Yönetimi Yaklaşımı Bağlamında Değerlendirilmesi”. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi, c. 1, sy 1, Ağustos 2025, ss. 108-22, https://izlik.org/JA62PK95NS.

Vancouver

1.Abdullah Özçelik, Sadi Ergin. Heyelan Risklerinin Bütünleşik Afet Yönetimi Yaklaşımı Bağlamında Değerlendirilmesi. AYD [Internet]. 01 Ağustos 2025;1(1):108-22. Erişim adresi: https://izlik.org/JA62PK95NS