Uzay ve Yakın Uzay Kaynaklı Güvenlik Etkilerinin Ulusal Güvenlik, Acil Durum Yönetimi ve Sivil Savunma Perspektifinden Değerlendirilmesi: Entegre Egemenlik Yaklaşımı İçin Kavramsal Bir Çerçeve

Uzay ve yakın uzay teknolojilerindeki hızlı gelişmeler; haberleşme, konumlama ve zamanlama, uzaktan algılama, meteorolojik gözlem ve veri aktarımı gibi uzay tabanlı hizmetlerin kamu yönetimi, kritik altyapılar, afet ve acil durum yönetimi, sivil savunma ve ulusal güvenlik açısından önemini artırmaktadır. Bu gelişme, uzay ve yakın uzay kaynaklı güvenlik etkilerinin yalnızca olayın meydana geldiği fiziksel alan veya doğrudan etkilenen teknolojik sistem üzerinden değerlendirilmesinin yeterliliğini tartışmaya açmaktadır. Bu çalışma, söz konusu etkilerin mevcut hukuki egemenlik ve kurumsal yetki düzenlemeleri korunarak nasıl bütünleşik biçimde değerlendirilebileceği sorusuna odaklanmaktadır. Çalışma, kavramsal ve doküman temelli nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülmüştür. Uluslararası hukuk, güvenlik çalışmaları, kritik altyapı, afet ve acil durum yönetimi, sivil savunma ve dayanıklılık literatürü birlikte değerlendirilmiş; geliştirilen kavramsal çerçevenin farklı etki mekanizmalarını açıklamadaki kullanımı dört doküman temelli olay incelemesi üzerinden gösterilmiştir. Bu kapsamda KA-SAT uydu haberleşme olayı, Küresel Uydu Navigasyon Sistemi (GNSS) karıştırma ve yanıltma olayları, 6 Şubat 2023 Türkiye depremlerinde uzay tabanlı gözlem kapasitesinin kullanımı ve jeomanyetik fırtınalar incelenmiştir. Çalışma kapsamında, uzay ve yakın uzay kaynaklı güvenlik etkilerinin değerlendirilmesine yönelik Entegre Egemenlik Yaklaşımı ile Güvenlik Etkisi Alanı kavramı geliştirilmiştir. Yaklaşım; olay veya tehlikenin tanımlanmasından etkilenen sistem ve hizmetlerin, kritik bağımlılıkların, doğrudan ve dolaylı etkilerin ve Güvenlik Etkisi Alanının belirlenmesine; ardından sonuçların ulusal güvenlik, afet ve acil durum yönetimi, sivil savunma, kritik altyapılar ve ulusal dayanıklılık olmak üzere beş analitik katmanda değerlendirilmesine ve mevcut hukuki yetkiler çerçevesinde karar ve uygulamaya aktarılmasına uzanan bütünleşik bir analiz süreci önermektedir. Doküman temelli olay incelemeleri, olayın meydana geldiği fiziksel veya teknik alan ile güvenlik sonuçlarının yayıldığı alanın her durumda örtüşmeyebileceğini; uzay tabanlı sistemlerin ise bir yandan kritik bağımlılık ve kırılganlık oluştururken diğer yandan afet yönetimi ve ulusal dayanıklılığı destekleyen kapasite sağlayabileceğini göstermektedir. Önerilen yaklaşım yeni bir hukuki egemenlik alanı veya merkezi karar mekanizması oluşturmamakta; kurumların kendi uzmanlık alanlarında gerçekleştirdikleri teknik değerlendirmelerin ortak bir analitik zeminde ilişkilendirilmesini, karar ve uygulama yetkisinin ise mevcut mevzuatla yetkilendirilmiş kurum ve makamlarda kalmasını esas almaktadır.