1999 Marmara Depremleri Sonrası Okullarda Afet Yönetimi ve Eğitimi: Öğretmen ve Yönetici Deneyimleri

Cihat Utku Bilgiç; Mustafa Sağdıç

1999 Marmara Depremleri Sonrası Okullarda Afet Yönetimi ve Eğitimi: Öğretmen ve Yönetici Deneyimleri

Öz

Bu araştırmada, 1999 Marmara depremleri sonrasında afet yönetimi ve afet eğitimi uygulamalarında yaşanan değişimlerin okullara yansımalarının öğretmen ve okul yöneticilerinin deneyim ve algıları üzerinden değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada katılımcıların deneyimleri; afet ve acil durum planlarının işlevselliği, afet eğitimlerinin niteliği, afet sonrası okulların işlevsel kullanımı ve okul yerleşkelerinin mekânsal riskleri, eğitim sürekliliği ile afet sonrası psikososyal destek süreçleri bağlamında ele alınmıştır. Bu araştırmada nitel araştırma yaklaşımlarından fenomenolojik desen kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu amaçlı örneklem yöntemiyle belirlenmiş ve 1999 Marmara Depremleri sırasında İstanbul ili Avcılar ilçesinde görev yapan 11 öğretmen ve okul yöneticisinden oluşmaktadır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Katılımcı görüşmelerinden elde edilen veriler içerik analizi tekniğiyle çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, katılımcı deneyimlerine göre 1999 Marmara Depremleri sonrasında okullarda afet farkındalığının arttığını ancak planların uygulanabilirliği, afet eğitimlerinin yeterliliği, afet sonrası eğitim-öğretim faaliyetlerinin sürekliliği, psikososyal destek süreçleri ve okul binalarına yönelik güven algısı konularında bazı sınırlılıkların devam ettiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Proje Numarası

TÜBİTAK 1001 Proje No: 223K220

Etik Beyan

Yıldız Teknik Üniversitesi 2026.7/ 04.07.2026 tarihli Etik Kurul onayı alınmıştır

Teşekkür

Bu çalışma, yürütücülüğünü tez danışmanım Prof. Dr. Mustafa Sağdıç'ın yaptığı “Olası İstanbul Depremi Afete Müdahale Sürecinde Eğitimin Sürdürülebilirliğinin Geliştirilmesi” başlıklı ve 223K220 nolu TÜBİTAK 1001 projesinin bir çıktısı olarak hazırlanmıştır.

Kaynakça

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2012). *AFAD 2013–2017 stratejik planı*. http://www.sp.gov.tr/upload/xSPStratejikPlan/files/9hMGG+afadsp2013-2017.pdf
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2024). *AFAD 2024–2028 stratejik planı*. https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Planlar/2024_2028-AFAD-Stratejik-Plani.pdf
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (2017). *Afet ve acil durumlarda psikososyal destek hizmetleri*. https://www.aile.gov.tr/Uploads/Athgm/Uploads/Pages/Goc-Afet-Ve-Acil-Durumlarda-Psikososyal-Destek/Afet-Ve-Aci-L-Durumlarda-Psi-Kososyal-Destek.Pdf
Akçil, Ö., Toğrol, A., Mercan, F. Ç., Püskülcü, S., Tanırcan, G., & Baykal, A. (2014). Yeniden düzenlenmiş temel afet bilinci eğitim programının okul dışı bilim öğrenme ortamında etkililiğinin incelenmesi. *Boğaziçi University Journal of Education, 31*(2), 99–126.
Akman, Y., & Gündoğdu, M. (2002). Türkiye-Marmara Depremi sonrası gerçekleştirilen psikolojik destek çalışmaları. *Qafqaz Üniversitesi Dergisi, 1*(9), 1–7.
Alpaslan, S., İlden Koçkar, A., Şenol, S., & Maral, I. (1999). Marmara Depremi’ni yaşayan çocuk ve gençlerde ruhsal bozukluk ve kaygı düzeyleri. *Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 6*(3), 135–142.
Alptekin, I. (2020). *1999 Gölcük depreminin Avcılar bölgesine etkisi ve Avcılar bölgesinde uygulanan zemin iyileştirme yöntemleri* (Tez No. 645012) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Gelişim Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Altun, F. (2016). Afetlerde psikososyal hizmetler: Marmara ve Van Depremleri karşılaştırmalı analizi. *İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4*(8–9), 183–197.

Arslan, M. (2023). Okul müdürlerinin 6 Şubat Kahramanmaraş Depremi sonrası okullarda karşılaştıkları sorunlar ve bu sorunlara ilişkin çözüm önerileri. *International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 10*(97), 1550–1559. https://doi.org/10.5281/zenodo.8200750
Azimli Çilingir, G. (2018). Türkiye’de uygulanan afet yönetimi politikalarının incelenmesi: Yasal düzenlemeler ve DASK. *Resilience, 2*(1), 13–21.
Balcı, E., & Argon, T. (2011). 1999 Depremi ve sonrasında yaşanılanların okul yöneticilerinin örgütsel bağlılıklarına etkisi. *Eğitimde Kuram ve Uygulama, 7*(1), 42–58.
Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? *Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5*(2), 368–388.
Bolaç, F. (2024). Depremin eğitim hizmetlerinin kalitesine etkileri: Faktörler ve değerlendirme. İçinde O. Ögenler, G. Yapıcı, & S. Okuyaz (Eds.), *Olağandışı durumlarda sağlık: Deprem* (ss. 82–94). Yaz Yayınları.
Brock, S. E., Sandoval, J., & Lewis, S. (2001). *Preparing for crises in the schools: A manual for building school crisis response teams*. John Wiley & Sons.
Brymer, M., Taylor, M., Escudero, P., Kronenberg, M., Macy, R., Mock, L., Payne, L., Pynoos, R., & Vogel, J. M. (2012). *Psychological first aid for schools: Field operations guide* (2nd ed.). National Child Traumatic Stress Network.
Buldu, B., & Tengilimoğlu, E. S. (2023). Türkiye’nin kriz yönetimi odaklı afet yönetimi stratejisinde yaşanan sorunlar ve kriz yönetiminden risk yönetimine geçme gayreti. *International Social Sciences Studies Journal, 9*(109), 5852–5858. https://doi.org/10.29228/sssj.65811
Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2021). *Bilimsel araştırma yöntemleri* (31. bs.). Pegem Akademi.
Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2021). *Araştırma tasarımı: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları* (E. Karadağ, Çev. Ed.; 5. bs.). Nobel Akademik Yayıncılık.
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2024, 28 Haziran). *2023 yılı genel faaliyet raporu*. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2024/06/2023-Yili-Genel-Faaliyet-Raporu.pdf
Çelik, A. A. (2020). *İlkokul öğretmenlerinin afete hazırlık düzeyleri ile afet eğitiminin eğitim programlarındaki yerine yönelik görüşleri* (Tez No. 638909) [Yüksek lisans tezi, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Çetin, H. C. (2013). Disaster crises management in Turkey: 1999 Marmara earthquake case. *International Journal of Human Sciences, 10*(2), 628–636.
Çetin, M. (2015). *Milli Eğitim Bakanlarının eğitim icraatları (1999–2011)* (Tez No. 413980) [Yüksek lisans tezi, Adnan Menderes Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Dağıstan Terzi, Ş., Erbil, F., Madra, A., & Sarıışık, Y. (2024). *Dirençli bir geleceğe doğru: Türkiye’de depremler ve eğitim-çocuk-gençlik odaklı çalışmalar*. Eğitim Reformu Girişimi & Suna’nın Kızları. https://sunaninkizlari.org/wp-content/uploads/2024/12/SK_DIRENCLI_BIR_GELECEK_DEPREM_RAPORU_ARALIK_2024_03.pdf
Daşçı, E. (2024). Afetlerden etkilenen çocuk ve gençlere yönelik kültür ve sanat temelli psikososyal müdahalelerin psikolojik ve sosyal uyum üzerindeki etkisi. *Afet ve Risk Dergisi, 7*(1), 226–241.
Düzce Valiliği. (2023, 9 Kasım). *12 Kasım Düzce Depremi*. https://www.duzce.gov.tr/12-kasim-duzce-depremi
Erdil, G. (2025). Eğitim kurumlarında iş sağlığı ve güvenliği üzerine dair uygulamalar. *EDAG Online, 1*(2), 62–86.
Ergünay, O. (2005). *Afet yönetiminde işbirliği ve koordinasyonun önemi, afet yönetiminin temel ilkeleri*. JICA Türkiye Ofisi.
Ertürkmen, C. (2006). *Afet yönetimi* [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi].
Fırat, M. (2023). *17 Ağustos 1999 Marmara Depremi ile 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinin boylamsal analiz yöntemi ile karşılaştırılması* (Tez No. 838678) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Gerdan, S., & Özdemir, A. (2017). Afet zararlarının azaltmasında toplum tabanlı gözlemsel mahalle tehlike analizi eğitimi: Kocaeli örneği. *Resilience, 1*(1), 11–19.
İstanbul İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü. (2024). *İstanbul il afet müdahale planı*. T.C. İstanbul Valiliği. https://istanbul.afad.gov.tr/kurumlar/istanbul.afad/PDF-Dosyalar/IL_AFET_MUDAHALE_PLANI_2024.pdf
Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı. (2002, Eylül). *Türkiye Cumhuriyeti İstanbul ili sismik mikro-bölgeleme dahil afet önleme/azaltma temel planı çalışması* (Son rapor, Cilt V). Pacific Consultants International & OYO Corporation. https://depremzemin.ibb.istanbul/uploads/prefix-jica-turkce-raporu-66a39c6e9b70d.pdf
Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı. (2004, Temmuz). *Türkiye’de doğal afetler konulu ülke strateji raporu*. T.C. İçişleri Bakanlığı. https://www.spo.org.tr/resimler/ekler/5d8ce590ad8981c_ek.pdf?tipi=58andturu=Xandsube=0
Kadıoğlu, M. (2009a, Nisan). *Eğitim kurumları için afet acil yardım planlama rehberi: İstanbul sismik riskin azaltılması ve acil durum hazırlık projesi (İSMEP)*. İstanbul İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü. https://www.ipkb.gov.tr/wp-content/uploads/2018/10/Egitim-Kurumlari-icin-Afet-Acil-Yardim-Planlama-Rehberi-1.pdf
Kadıoğlu, M. (2009b). *Kentleşme şurası: Afetlere hazırlık ve kentsel risk yönetimi komisyonu raporu*. T.C. Bayındırlık ve İskân Bakanlığı. https://webdosya.csb.gov.tr/db/kentges/editordosya/kitap4.pdf
Kalkınma Bakanlığı. (2014). *Onuncu Kalkınma Planı (2014–2018): Afet yönetiminde etkinlik özel ihtisas komisyonu raporu*. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Onuncu-Kalkinma-Plani-Afet-Yonetiminde-Etkinlik-Ozel-Ihtisas-Komisyonu-Raporu.pdf
Karabatak, S., & Alanoğlu, M. (2023, 15–17 Kasım). *Deprem sonrası eğitim hayatına dönüş* [Konferans bildirisi]. 11. Uluslararası Bilim Araştırmaları Kongresi, Gaziantep, Türkiye.
Kukuoğlu, A. (2018). Doğal afetler sonrası yaşanan travmalar ve örnek bir psikoeğitim programı. *Afet ve Risk Dergisi, 1*(1), 39–52.
Küçük, D. (2006). *Deprem zararlarını azaltma çalışmalarında mimarlık eğitiminin yeri* (Tez No. 184635) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Millî Eğitim Bakanlığı. (1989, 24 Temmuz). *Tebliğler Dergisi* (Sayı 2291). https://dhgm.meb.gov.tr/tebligler-dergisi/1989/2291-temmuz-1989.pdf
Millî Eğitim Bakanlığı. (1999, Ekim). *Afetlerde uygulanacak rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yönergesi* (Tebliğler Dergisi, Sayı 2505). https://dhgm.meb.gov.tr/tebligler-dergisi/1999/2505-ekim_1999.pdf
Millî Eğitim Bakanlığı. (2017, 6 Aralık). *Okul tabanlı afet eğitimi II projesi*. https://oygm.meb.gov.tr/www/okul-tabanli-afet-egitimi-ii-projesi/icerik/464
Millî Eğitim Bakanlığı. (2019a, 12 Haziran). *Okul tabanlı afet eğitimi 1. kitap*. Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü. https://edirne.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2020_09/23152503_Okul_Tabanl_Afet_Egitimi_Kitabi_EBA.pdf
Millî Eğitim Bakanlığı. (2019b, 24 Kasım). *Okul tabanlı afet eğitimi projesi*. https://istanbul.meb.gov.tr/www/okul-tabanli-afet-egitimi-projesi/icerik/2871
Millî Eğitim Bakanlığı. (2019c, 27 Kasım). *Pansiyonlu okullarda afet ve ilk yardım eğitimi*. https://www.meb.gov.tr/pansiyonlu-okullarda-afet-ve-ilk-yardim-egitimi/haber/19799/tr
Millî Eğitim Bakanlığı. (2023a, 1 Aralık). *Ortaokullarda “afet bilinci” dersinin müfredatı hazırlandı*. https://www.meb.gov.tr/ortaokullarda-afet-bilinci-dersinin-mufredati-hazirlandi/haber/31787/tr
Millî Eğitim Bakanlığı. (2023b, 10 Şubat). *Psikososyal destek eylem planı ve psikososyal destek programları yayımlandı*. https://orgm.meb.gov.tr/www/psikososyal-destek-eylem-plani-ve-psikososyal-destek-programlari-yayimlandi/icerik/2260
Nakay, Z. (2023, Mart). *Engelli bireyler için afet ve acil durum planlama rehberi: İstanbul sismik riskin azaltılması ve acil durum hazırlık projesi (İSMEP)*. T.C. İstanbul Valiliği. https://www.ipkb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/03/AFET-ENGELLI-BIREYLER-REHBER.pdf
Özkan, G. (2003). *Türkiye’de afet yönetiminin problemleri: 17 Ağustos İzmit Körfezi depremi, 27 Ocak Pülümür depremi ve 01 Mayıs 2003 deneyimleri* (Tez No. 126449) [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Özmen, B., Gerdan, S., & Ergünay, O. (2015). Okullar için afet ve acil durum yönetimi planları. *Elektronik Mesleki Gelişim ve Araştırmalar Dergisi, 3*(1), 37–52.
Özmen, B., & İnce, Z. D. (2017). Okul tabanlı afet eğitimi. *Resilience, 1*(1), 21–29.
Öztürk, G. (2019). *Afet yönetimi politikalarında sivil toplum kuruluşlarının rolleri ve işlevleri: Marmara Bölgesi örneğinde* (Tez No. 543309) [Yüksek lisans tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Sayın, N. (2008). *Ortaöğretim kurumlarında kriz yönetimi stratejisinin incelenmesi (İstanbul ili örneği)* (Tez No. 221503) [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Serhat, M. (2021). *Türkiye’de 1999 Marmara Depremi’nden itibaren afet ve acil durumlarda psikososyal destek uygulamalarının gelişimi* (Tez No. 693373) [Yüksek lisans tezi, Bitlis Eren Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Sözbilir, M. (2009). *Nitel veri analizi* [PowerPoint slaytları]. https://fenitay.wordpress.com/wp-content/uploads/2009/02/1112-nitel-arac59ftc4b1rmada-veri-analizi.pdf
Şapaş, A. (2001). *17 Ağustos 1999 İzmit Depremi’nden sonra Avcılar açıklarında gelişmiş olabilecek deniz içi heyelanı olasılığının araştırılması* [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi.
Taş, N. (2003). Yerleşim alanlarında olası deprem zararlarının azaltılması. *Uludağ Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 8*(1), 225–231.
Türkiye Büyük Millet Meclisi. (1999). *Türkiye Büyük Millet Meclisi Tutanak Dergisi* (B: 2, O: 1, ss. 267–269).
Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2021, Temmuz). *Depreme karşı alınabilecek önlemlerin ve depremlerin zararlarının en aza indirilmesi için alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla kurulan Meclis Araştırması Komisyonu raporu* (27. Yasama Dönemi, 4. Yasama Yılı, Sıra Sayısı: 278). https://acikerisim.tbmm.gov.tr/items/407bfd50-e570-477e-91ad-4ebf58cf9225/full
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği. (2000). *17 Ağustos 1999, 12 Kasım 1999 Doğu Marmara Depremleri ve Türkiye gerçeği*. https://www.tmmob.org.tr/sites/default/files/dogu_marmara_depremleri_ve_turkiye_gercegi.pdf
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği. (2023). *TMMOB 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri raporu*. https://www.tmmob.org.tr/sites/default/files/tmmob_deprem_raporu_son_4agustos-part-2-2.pdf
Tuti, G., & Mankan, S. (2025). Okul yöneticilerinin afet risk planlama ve yönetimine ilişkin yeterliklerinin incelenmesi. *Afet ve Risk Dergisi, 8*(2), 559–581.
United Nations Office for Disaster Risk Reduction. (2017). *Disaster risk*. Retrieved September 15, 2026, from https://www.undrr.org/terminology/disaster-risk
Varol, N., & Buluş Kırıkkaya, E. (2017). Afetler karşısında toplum dirençliliği. *Resilience, 1*(1), 1–9. https://doi.org/10.32569/resilience.344784

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Afet ve Acil Durum Yönetimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Cihat Utku Bilgiç ^*
0009-0006-6592-5452
Türkiye

Mustafa Sağdıç
0000-0001-9386-5908
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

23 Eylül 2026

Yayımlanma Tarihi

25 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

22 Temmuz 2026

Kabul Tarihi

13 Eylül 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 2 Sayı: 2

IZ

https://izlik.org/JA89BA84HG

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Bilgiç, C. U., & Sağdıç, M. (2026). 1999 Marmara Depremleri Sonrası Okullarda Afet Yönetimi ve Eğitimi: Öğretmen ve Yönetici Deneyimleri. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi, 2(2), 39-54. https://izlik.org/JA89BA84HG

AMA

1.Bilgiç CU, Sağdıç M. 1999 Marmara Depremleri Sonrası Okullarda Afet Yönetimi ve Eğitimi: Öğretmen ve Yönetici Deneyimleri. AYD. 2026;2(2):39-54. https://izlik.org/JA89BA84HG

Chicago

Bilgiç, Cihat Utku, ve Mustafa Sağdıç. 2026. “1999 Marmara Depremleri Sonrası Okullarda Afet Yönetimi ve Eğitimi: Öğretmen ve Yönetici Deneyimleri”. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi 2 (2): 39-54. https://izlik.org/JA89BA84HG.

EndNote

Bilgiç CU, Sağdıç M (01 Eylül 2026) 1999 Marmara Depremleri Sonrası Okullarda Afet Yönetimi ve Eğitimi: Öğretmen ve Yönetici Deneyimleri. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi 2 2 39–54.

IEEE

[1]C. U. Bilgiç ve M. Sağdıç, “1999 Marmara Depremleri Sonrası Okullarda Afet Yönetimi ve Eğitimi: Öğretmen ve Yönetici Deneyimleri”, AYD, c. 2, sy 2, ss. 39–54, Eyl. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA89BA84HG

ISNAD

Bilgiç, Cihat Utku - Sağdıç, Mustafa. “1999 Marmara Depremleri Sonrası Okullarda Afet Yönetimi ve Eğitimi: Öğretmen ve Yönetici Deneyimleri”. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi 2/2 (01 Eylül 2026): 39-54. https://izlik.org/JA89BA84HG.

JAMA

1.Bilgiç CU, Sağdıç M. 1999 Marmara Depremleri Sonrası Okullarda Afet Yönetimi ve Eğitimi: Öğretmen ve Yönetici Deneyimleri. AYD. 2026;2:39–54.

MLA

Bilgiç, Cihat Utku, ve Mustafa Sağdıç. “1999 Marmara Depremleri Sonrası Okullarda Afet Yönetimi ve Eğitimi: Öğretmen ve Yönetici Deneyimleri”. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi, c. 2, sy 2, Eylül 2026, ss. 39-54, https://izlik.org/JA89BA84HG.

Vancouver

1.Cihat Utku Bilgiç, Mustafa Sağdıç. 1999 Marmara Depremleri Sonrası Okullarda Afet Yönetimi ve Eğitimi: Öğretmen ve Yönetici Deneyimleri. AYD [Internet]. 01 Eylül 2026;2(2):39-54. Erişim adresi: https://izlik.org/JA89BA84HG