Sudan–Güney Sudan Çatışması: Tarihsel, Yapısal ve Uluslararası Boyutlarıyla Bir Analiz

This study provides a comprehensive examination of the historical origins, structural dynamics, and international context of the protracted and multifaceted conflict between Sudan and South Sudan. Following Sudan’s independence in 1956, political, ethnic, and religious divisions emerged within the country, creating enduring fault lines in the social fabric. Over time, these divisions evolved into a security issue affecting not only domestic political balances but also regional stability. The two major civil wars that broke out in 1983 and 2005 further deepened these divisions, ultimately paving the way for South Sudan’s independence in 2011 after decades of tension and conflict. The root causes of the conflict are analyzed through Johan Galtung’s theory of “structural violence,” highlighting factors such as economic inequalities, political exclusion, and identity-based discrimination. Peace processes and mediation efforts are examined in light of Peter Wallensteen’s conflict resolution model. In this framework, the 1972 Addis Ababa Agreement, the 2005 Comprehensive Peace Agreement, and the 2011 referendum process are discussed chronologically, assessing the success and failure factors of each phase. Furthermore, the study scrutinizes the contributions of regional and global actors to conflict resolution and peacebuilding. The mediation activities, diplomatic initiatives, and on-the-ground practices of actors such as Qatar, China, the United Nations, and the Intergovernmental Authority on Development (IGAD) are analyzed from a multidimensional perspective. The Sudan–South Sudan case illustrates how the structural security crises of post-colonial states intersect with regional political and economic dynamics. In conclusion, this study not only offers an analytical account of a historical conflict between two states but also demonstrates the practical reflections of theoretical approaches in the conflict resolution literature. It further evaluates in detail the policy preferences, modes of intervention, and long-term impacts of third-party states involved in peacebuilding and conflict resolution processes.

Bu çalışma, Sudan ile Güney Sudan arasında uzun yıllara yayılan ve farklı boyutlarda derinleşen çatışmanın tarihsel kökenlerini, yapısal unsurlarını ve uluslararası bağlamını kapsamlı biçimde incelemektedir. 1956 yılında Sudan’ın bağımsızlığını kazanmasının ardından ülke içinde ortaya çıkan siyasi, etnik ve dini temelli ayrışmalar, toplumsal dokuda kalıcı fay hatları oluşturmuştur. Bu ayrışmalar, zamanla yalnızca iç politik dengeleri değil, bölgesel istikrarı da etkileyen bir güvenlik sorununa dönüşmüştür. 1983 ve 2005 yıllarında patlak veren iki büyük iç savaş, söz konusu ayrışmaları daha da derinleştirmiş; nihayetinde uzun süren gerilim ve çatışmalar 2011 yılında Güney Sudan’ın bağımsızlığını kazanmasına zemin hazırlamıştır. Çalışmada, çatışmanın temel nedenleri Johan Galtung’un “yapısal şiddet” kuramı çerçevesinde değerlendirilmiş, bu bağlamda ekonomik eşitsizlikler, siyasi dışlanma ve kimlik temelli ayrımcılık gibi unsurlar ön plana çıkarılmıştır. Barış süreçleri ve arabuluculuk girişimleri ise Peter Wallensteen’in çatışma çözümleme modeli ışığında analiz edilmiştir. Bu çerçevede, 1972 Addis Ababa Anlaşması, 2005 Kapsamlı Barış Anlaşması ve 2011 yılında gerçekleştirilen referandum süreci kronolojik olarak ele alınarak, her bir dönemdeki başarı ve başarısızlık faktörleri irdelenmiştir. Bunun yanı sıra, çatışmanın çözümünde ve barışın tesisinde rol oynayan bölgesel ve küresel aktörlerin katkıları da detaylı biçimde incelenmiştir. Katar, Çin, Birleşmiş Milletler ve Hükûmetlerarası Kalkınma Otoritesi (IGAD) gibi aktörlerin yürüttüğü arabuluculuk faaliyetleri, diplomatik girişimleri ve sahadaki uygulamaları çok yönlü bir bakış açısıyla analiz edilmiştir. Sudan-Güney Sudan örneği üzerinden, post-kolonyal devletlerin yapısal güvenlik krizlerinin, bölgesel politik ve ekonomik dinamiklerle nasıl kesiştiği ortaya konmuştur. Sonuç olarak bu çalışma, yalnızca iki ülke arasındaki tarihsel bir çatışmanın analitik incelemesini yapmakla kalmamakta, aynı zamanda çatışma çözümü literatüründe yer alan teorik yaklaşımların pratikteki yansımalarını da somutlaştırmayı hedeflemektedir. Ayrıca, barış inşası ve çatışma çözümü süreçlerinde yer alan üçüncü taraf devletlerin politika tercihleri, müdahale biçimleri ve uzun vadeli etkileri de bu kapsamda ayrıntılı şekilde değerlendirilmiştir.