Anti-Emperyalist Söylemden Stratejik Ortakliğa: Rusya–Afrika İlişkilerinin Tarihsel Anatomisi (1917–2025)

Bu çalışma, Rusya–Afrika ilişkilerinin 1917-2025 dönemi boyunca sergilediği tarihsel süreklilikler ve yapısal kırılmaları, uluslararası ilişkiler kuramlarının sağladığı normatif, yapısal ve eleştirel analitik çerçeveler üzerinden sistematik olarak değerlendirmektedir. Çalışmanın kuramsal varsayımı, Sovyetler Birliği dönemine özgü ideolojik yönelimli dış politika pratiklerinin, post-Sovyet dönemde çok-kutupluluk söylemi, güvenlik temelli angajman mekanizmaları ve hammadde/enerji odaklı ekonomik çıkar stratejileriyle biçimlenen pragmatik bir dış politika paradigmasına dönüşerek evrildiği yönündedir. Bu dönüşüm, yalnızca güç projeksiyonu ve ideolojik yayılım bağlamında değil, aynı zamanda küresel sistemin yapısal değişkenleri ve Afrika devletlerinin dış politika özerklik arayışlarıyla etkileşim içinde ele alınmalıdır. Buna ek olarak, 1917 Bolşevik Devrimi sonrasında Sovyetler Birliği, Afrika’yı hem anti-emperyalist ideolojik projelerin sahneye yansıdığı bir alan hem de Soğuk Savaş bağlamında güç dengelerinin yeniden üretildiği stratejik bir periphery olarak konumlandırmıştır. Bu çerçevede Moskova, ulusal kurtuluş hareketlerine sağladığı askerî, ekonomik ve diplomatik desteği, kıtada uzun vadeli normatif etki ve ideolojik penetrasyon alanları oluşturmak amacıyla kullanmış; ideoloji temelli solidarizm, Afrika’daki rejimlerle kurulan ilişkilerde hem siyasi meşruiyet hem de stratejik yönelim belirleyici bir çerçeve olarak işlev kazanmıştır. Buna karşın, 1991 sonrasında Rusya Federasyonu, ekonomik kapasite sınırlamaları ve uluslararası sistemdeki yeniden konumlanmalar ışığında Afrika politikalarını radikal biçimde yeniden yapılandırmıştır. Bu dönemde ilişkiler, ideolojik referanslardan arındırılarak, savunma sanayi işbirliği, enerji ve madencilik yatırımları, özel güvenlik aktörlerinin rolünün artışı, borç silme diplomasisi ve çok-kutupluluk söylemi üzerinden pragmatik bir güç projeksiyonu stratejisine dönüştürülmüştür. Afrika devletlerinin Batı dışı ortaklıkları çeşitlendirme yönündeki stratejik tercihi, Rusya’nın kıta ile kurduğu yeni angajman biçimlerinin meşruiyetini ve etkinliğini artıran uluslararası bir fırsat alanı yaratmıştır; bu süreç, klasik realizm perspektifi çerçevesinde güç, kaynak ve jeopolitik çıkarların yeniden biçimlendiği bir dış politika dönüşümü olarak okunabilir. Sonuç olarak, çalışma, Rusya–Afrika ilişkilerinin tarihsel anatomisinin, ideolojik temelli anti-emperyalist angajmandan, uluslararası sistemdeki güç dengeleri ve yapısal fırsat alanları çerçevesinde şekillenen pragmatik bir güç projeksiyonu biçimine evrilen uzun vadeli dönüşümü yansıttığını göstermektedir. Bu dönüşüm, yalnızca Rus dış politikasındaki ideolojik süreklilikler ve pragmatik kopuşlarla değil, aynı zamanda küresel güç hiyerarşilerinin yeniden yapılandırılması, çok-kutupluluk dinamikleri ve Afrika devletlerinin artan özerklik arayışları bağlamında okunmalıdır. Böylece süreç, hem realist güç rekabetinin hem de post-kolonyal eleştirel perspektifin birlikte ele alınmasını gerektiren, çok katmanlı bir dış politika dönüşümü olarak analiz edilebilir.

This study systematically examines the historical continuities and structural ruptures in Russia–Africa relations from 1917 to 2025 through the normative, structural, and critical analytical frameworks provided by international relations theory. The theoretical premise of the study posits that the ideologically driven foreign policy practices characteristic of the Soviet era have evolved into a pragmatic foreign policy paradigm in the post-Soviet period, shaped by the discourse of multipolarity, security-oriented engagement mechanisms, and resource- and energy-driven economic strategies. This transformation should be analyzed not only in terms of power projection and ideological dissemination but also in relation to the structural variables of the global system and the foreign policy autonomy aspirations of African states. Furthermore, following the 1917 Bolshevik Revolution, the Soviet Union positioned Africa both as a space for projecting anti-imperialist ideological projects and as a strategic periphery where the balance of power was reproduced in the context of the Cold War. Within this framework, Moscow leveraged the military, economic, and diplomatic support it provided to national liberation movements to establish long-term spheres of normative influence and ideological penetration across the continent. Ideology-based solidarism thus functioned as a framework shaping both political legitimacy and strategic orientation in relations with African regimes. After 1991, the Russian Federation radically restructured its African policies due to economic constraints and its changing position in the international system. During this period, ideological considerations were removed from relations, which were transformed into a pragmatic power projection strategy. This strategy included defense industry cooperation, energy and mining investments, the growing involvement of private security actors, debt-relief diplomacy, and the promotion of multipolarity. The strategic preference of African states to diversify their partnerships beyond the West created international opportunities that enhanced the legitimacy and effectiveness of Russia’s new forms of engagement on the continent. From the perspective of classical realism, this process can be seen as a foreign policy transformation in which power, resources, and geopolitical interests were reconfigured. In conclusion, this study demonstrates that the historical trajectory of Russia–Africa relations reflects a long-term transformation from ideologically driven, anti-imperialist engagement to a pragmatic form of power projection, shaped by the balance of power and structural opportunity spaces within the international system. This transformation should be understood not only in terms of ideological continuities and pragmatic departures in Russian foreign policy, but also in the context of the reconfiguration of global power hierarchies, multipolarity dynamics, and the increasing autonomy aspirations of African states. Accordingly, the process can be analyzed as a multi-layered foreign policy transformation, requiring consideration of both realist power competition and postcolonial critical perspectives.