Türkiye Perspektifinden Afrika Kıtasında ve Doğu Akdeniz Bölgesinde Güvenlik Politikaları

Öz

Afrika ve Doğu Akdeniz, coğrafi kesişim noktaları ve stratejik özellikleriyle birlikte değerlendirilmesi gereken iki önemli alandır. Bu alanların jeopolitik konumu, zengin enerji kaynakları, ticaret rotaları ve ham madde rezervleri, onları küresel ölçekte kritik bir hale getirmektedir. Türkiye’nin bu bölgelere olan tarihsel bağları, Osmanlı İmparatorluğu’ndan miras kalan ilişkileri ve farklı uluslararası aktörlerin bölgedeki faaliyetleri, Türkiye'nin bu coğrafyalardaki gelişmelerden doğrudan etkilenmesine neden olmaktadır. Bu çalışma, Afrika ve Doğu Akdeniz’in güvenlik bağlamında Türk dış politikasını nasıl şekillendirdiğini analiz etmektedir. Analiz kapsamında, bölgenin Türkiye ve diğer uluslararası aktörler açısından stratejik önemi, güvenlik sorunları, enerji güvenliği ve ekonomik güvenlik gibi unsurlar, çeşitli uluslararası güvenlik perspektifinde incelenmiştir. Sonuç olarak, Afrika ve Doğu Akdeniz’in Türkiye’nin güvenliği açısından hayati öneme sahip olduğu ve bu nedenle Türk dış politikasının bu bölgelerde yoğunlaşan stratejilerle şekillendirilmesi gerektiği ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Afrika
• Doğu Akdeniz
• Türk Dış Politikası
• Güvenlik Stratejileri
• Enerji Güvenliği

Kaynakça

1. Aksoy, M. (2016). Doğu Akdeniz enerji rekabeti. Ortadoğu İnsani ve Sosyal Araştırmalar Merkezi. İstanbul: İnsamer.
2. Ataman, M., & Güler, M. Ç. (2020). Kıbrıs sorunu: Doğu Akdeniz’de çözümün ön şartı. In K. İnat, M. Ataman, & B. Duran (Eds.), Doğu Akdeniz ve Türkiye’nin hakları (ss. 33-57). İstanbul: SETA Yayınları.
3. Aytaç, M., & Gürkaynak, M. (2019). Akdeniz güvenliğine yönelik NATO ve Avrupa Birliği girişimlerinin karşılaştırılması. Uluslararası İşletme, Ekonomi ve Yönetim Perspektifleri Dergisi, 3(2), 75-88. Baygül, S. (2020). Değişen uluslararası konjonktür ve Türk dış politikası bağlamında Libya iç savaşı analizi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(6), 155-166.
4. Beaud, O. (2003). Anayasa ve anayasacılık. In P. Raynaud & S. Rials (Eds.), Siyaset felsefesi sözlüğü (ss. 63-74). İstanbul: İletişim Yayınları.
5. Bowlus, J. (2020). Eastern Mediterranean gas: Testing the field. Energy Reporters. https://www.energy-reporters.com/opinion/eastern-mediterranean-gas testing-the-field/ (Erişim Tarihi: 11 Ekim 2024).
6. Buchanan, J. M. (1975). The limits of liberty: Between anarchy and Leviathan. Chicago: The University of Chicago Press.
7. Çelik, M. (2024, Şubat 13). Diplomatik sıfırlama: Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Kahire ziyareti. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/gorus-diplomatik-sifirlamacumhurbaskani-erdoganin-kahire-ziyareti/3135795
8. Çelikpala, M. (2020, Temmuz 10). Akdeniz’de Libya düğümü. Prespektif. https://www.perspektif.online/akdenizde-libya-dugumu/

9. Çınar, A. (2007). Türkiye Afrika ülkeleri eksenine bakış. In O. Köse (Ed.), Türkiye ve Hıra, İ.H. ve Karaca, K. Türkiye Gençlik STK Platformu (TGSP) sivil toplum kuruluşları için bir rehber. Ankara: Türkiye Gençlik STK Platformu, Selika Ajans.
10. Çuvalcı Köroğlu, S., & Kalkan, E. (2024). Türk dış politikasında Afrika açılımı: Doğu Afrika’da TİKA’nın faaliyetleri. İmgelem, 14, 33-72.
11. Daban, C. (2017). Dekolonizasyon süreci ve sonrası Afrika. İstanbul: Açılım Kitabevi Yayınları.
12. Daban, C. (2021). 21. yüzyılda Türkiye’nin Afrika ülkeleri ile siyasi ve diplomatik ilişkileri. ASBİ Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 21(3), 925-944.
13. Demirtaş, T. (2024, Ocak 6). 2024 Afrika jeopolitiğinde kritik bir yıl: Kızıldeniz’den Sahel’e değişen dinamikler. SETA Yorum. https://www.setav.org/yorum/2024-afrika jeopolitiginde-kritik-bir-yil-kizildenizden-sahele-degisen-dinamikler
14. Demirtaş, T. (2024, Eylül 7). Türkiye-Mısır ilişkilerinde yeni dönem: Bölgesel meydan okumalar ve stratejik iş birliği ihtiyacı. SETA Yorum. https://www.setav.org/turkiye-misir-iliskileri/turkiye-misir-iliskilerinde-yeni-donem-bolgesel-meydan-okumalar-ve-stratejik is-birligi-ihtiyaci
15. Demirtaş, T. (2024, Şubat 17). Türkiye-Mısır ilişkilerinde yeni dönem ve Afrika. SETA Yorum. https://www.setav.org/yorum/turkiye-misir-ilisiklerinde-yeni-donem-ve-afrika
16. Demirtaş, T. (2024, Şubat 1). Artan jeopolitik riskler ve Kızıldeniz’in güvenliği. Kriter Dergi. https://kriterdergi.com/dis-politika/artan-jeopolitik-riskler-ve-kizildenizin guvenligi
17. Demirtaş, T. (2024, Temmuz 7). Etiyopya-Somali görüşmeleri: Türkiye’nin diplomatik rolü ve bölgesel istikrar. SETA Odak. https://www.setav.org/odak/etiyopya-somali-gorusmeleri turkiyenin-diplomatik-rolu-ve-bolgesel-istikrar
18. Demirtaş, T. (2024, Temmuz 17). Sahel ile ilişkilerde yeni dönem: Türkiye-Nijer ilişkileri. SETA Odak. https://www.setav.org/odak/sahel-ile-iliskilerde-yeni-donem-turkiye-nijeriliskileri Devecioğlu, K. (2023). Kuzey Afrika’da güvenlik stratejileri. Ortadoğu Etütleri, 15(2), 193-201.
19. Diriöz, A. O. (2024, Eylül 9). Türkiye-Mısır normalleşmesinin BRICS bakımından gerekliliği. Uluslararası Politika Akademisi. https://politikaakademisi.org/2024/09/09/turkiye-misir-normallesmesinin brics-bakimindan-gerekliligi/ Dönmez, G. (2015). Arap Birliği: Siyasi ve hukuki niteliği. D.E.Ü. Hukuk Fakültesi Dergisi, 17(1).
20. Duman, M. Z. (2010). Türkiye’de liberal-muhafazakâr siyaset ve Turgut Özal. Ankara: Kadim Yayınları. Duran, B. (2021, Eylül 18). Dış politikamızda normalleşme ve Suriye. SETA Yorum. https://www.setav.org/turkiye-suriye-iliskileri/dis-politikamizda-normallesme ve-suriye
21. Düz, S. (2021, Eylül 4). Sadece yerli ve milli değil ikonik bir teknoloji hamlesi: Akıncı TİHA. SETA Strateji Araştırmaları. https://www.setav.org/strateji-arastirmalari/sadece-yerli-ve-milli degil-ikonik-bir-teknoloji-hamlesi-akinci-tiha Eldeen, M. K. (2018, Haziran 20). Türkiye’den Afrika’ya uzanan beyaz eller: Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA). Afrika Araştırmacıları Derneği. https://afam.org.tr/turkiyeden-afrikaya-uzanan-beyaz-eller-turk-isbirligi-ve koordinasyon-ajansi-baskanligi-tika/ Emin, T. (2024, Eylül 9). Türkiye’nin Kuzey Afrika’daki stratejik varlığı: Sebepler, faaliyetler ve karşılaşılan zorluklar. Fokusplus. https://www.fokusplus.com/dosya-siyaset/turkiyenin kuzey-afrikadaki-stratejik-varligi-sebepler-faaliyetler-ve-karsilasilan
22. Feng, L., & Ruizhuang, Z. (2006). The typologies of realism. The Chinese Journal of International Politics, 1(1), 109-134.
23. Fırat, M. (2009). Türkiye-Afrika ilişkilerinin tarihsel arka planı ve Afrika açılımında sivil toplum kuruluşlarının rolü. Ankara Üniversitesi Afrika Çalışmaları Araştırma ve Uygulama Merkezi, 1-8.
24. Fırat, M., & Kürkçüoğlu, Ö. (2002). 1945-1960 Ortadoğu ile ilişkiler. In B. Oran (Ed.), Türk dış politikası: Kurtuluş Savaşı’ndan bugüne olgular, belgeler, yorumlar (Cilt 1). Ankara: İletişim Yayınları. Gören, N. (2018). The NATO/US-Turkey-Russia strategic triangle: Challenges ahead. CISSM Working Paper. DOI: http://www.jstor.com/stable/resrep17001
25. Güneş, A. (2022). Deniz-enerji güvenliği ilişkisi bağlamında Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki enerji politikalarının analizi. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(1), 363-391.
26. Gürel, A., & İren, A. A. (2024). Türkiye’nin Kuzey Afrika’da neoliberal politikaları ve değişen hegemonyası. Akdeniz Havzası ve Afrika Medeniyetleri Dergisi, 6(1), 21-41.
27. Hayek, F. (1997). Hukuk, yasama ve özgürlük (M. Öz, Çev.). Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
28. Kavas, A. (2021). Tarihi mirastan yeni temasların başarısına: Türkiye Afrika ilişkileri. Kriter, 6(63). Kısacık, S., & Erenel, F. (2019). Doğu Akdeniz güvenlik algılamaları bağlamında, kalıcı yapılandırılmış işbirliği savunma anlaşması ve enerji güvenliği meselelerinin Avrupa Birliği Türkiye ilişkilerine olası yansımalarını anlamak. Türkiye Siyaset Bilimi Dergisi, 2(1), 51-76.
29. Köktaş, R. (2018). Türkiye’nin Orta Doğu’daki bölgesel örgütlerle ilişkileri: İİT, KİK, D-8, Arap Ligi ve ECO. Bilgi, 20(2), 45-75. Kurt, M. Y. (2021, Mayıs 27). Akdeniz’de insan/göçmen kaçakçılığı sorunu: Libya örneği. Afrika Araştırmacıları Derneği. https://afam.org.tr/akdenizde-insan-gocmen-kacakciligi-sorunu libya-ornegi/ Miş, N. (2024, Temmuz 8). Suriye ile ilişkileri yeniden tesis etmek. SETA Yorum. https://www.setav.org/turkiye-suriye-iliskileri/suriye-ile-iliskileri-yeniden-tesis etmek
30. Naci, H. (1955). Tarih boyunca Kuzey Afrika ve Berberiler. İstanbul: Sulhi Garan Matbaası.
31. Oğurlu, E. (2017). Türk dış politikasında Afrika açılımı. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 5(5), 43-54. Orakçı, S. (2020). Afrika kıtasında küresel rekabet. İNSAMER, 114.
32. Oruç, A. (2022). Türkiye’nin Afrika stratejisinin dış ekonomik ilişkiler bağlamında değerlendirilmesi ve öneriler. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı.
33. Ozan, E. (2020). Doğu Akdeniz’de ABD-Rusya rekabeti ve Türkiye’nin güvenliği. Uluslararası Kriz ve Siyaset Araştırmaları Dergisi, 4(1), 159-188.
34. Ozan, E. (2022). Doğu Akdeniz’in değişen jeopolitiği ve Türk dış politikası. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 11(4), 2267-2288.
35. Özgen, C. (2013). Doğu Akdeniz’de enerji güvenliğine yönelik bir girişim: Akdeniz kalkanı harekâtı. Akademik Orta Doğu Dergisi, 8(1), 101-114.
36. Özgöker, U. (2020, Temmuz 20). ABD’nin yeni Akdeniz politikası ve Türkiye’nin seçenekleri. TASAM. https://tasam.org/tr TR/Icerik/54641/abdnin_yeni_akdeniz_politikasi_ve_turkiyenin_secenekleri
37. Öztopal, M. K., & Yiğittepe, L. (2020). Türkiye’nin enerji güvenliği bağlamında Doğu Akdeniz’de enerji rekabeti. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 259-272.
38. Resmî Gazete. (2024). Ulusal Siber Güvenlik Stratejisi ve Eylem Planı (2024-2028). S.32655. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/09/20240907-21.pdf
39. Saij, M. (2016). Batı Akdeniz’de güvenlik sorunları ve yeni stratejiler. Cezayir Siyasi Araştırmalar Dergisi, 3(2), 31-44.
40. Sarıaslan, F. (2024, Eylül 21). Türkiye Mısır ilişkileri, ekonomik süreklilik ve siyasi normalleşme. Türkiye Araştırmaları Vakfı. https://turkiyearastirmalari.org/2024/09/21/yayinlar/analiz/turkiye-misir-iliskileri/ Sevim, C. (2012). Küresel enerji jeopolitiği ve enerji güvenliği. Journal of Yaşar University, 7(26), 4378-4391.
41. Şahin, G. (2018). Orta Doğu ve Doğu Akdeniz’in önemi: Tehditler, riskler, fırsatlar ve Türkiye. Güvenlik Stratejileri, 29, 199-230.
42. Şeker, B. Ş. (2018). Deniz enerji güvenliği: Doğu Akdeniz’deki güncel gelişmelerin jeopolitik dengelere etkisi. Electronic Turkish Studies, 13(7).
43. Şen, O., & Açıkgöz, C. (2022). Türkiye’nin Doğu Akdeniz’i güvenlikleştirme üçgeni: Söylemler, görseller, eylemler. Alternatif Politika, 14(1), 142-175. T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2024). Akdeniz için birlik. https://www.mfa.gov.tr/akdeniz-icin-birlik.tr.mfa
44. T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2024). Orta Doğu ve Kuzey Afrika ülkeleriyle ilişkiler