İnşacılık Perspektifinden Arap Baharının Etkisi: Mısır’da Müslüman Kardeşler ve Seküler Gruplar Örneği

Öz

Bu çalışma, Arap Baharının ardından Mısır’da yaşanan siyasal dönüşümü inşacı kuram çerçevesinde analiz etmektedir. İslami değerler üzerine kurulan Müslüman Kardeşler teşkilatı, Mısır siyasi hayatında zaman zaman yasaklanmış, zaman zaman ise sisteme entegre edilmiş bir aktör olarak varlığını sürdürmüştür. Gerçekleştirdiği sosyal faaliyetlerle halk tarafından teşkilat benimsenmiştir. 1982’de iktidara gelen Hüsnü Mübarek döneminde Arap Baharı süreci Mısır’a yansımış ve 6 Nisan, Kifaye, Halid Said Hareketi gibi çeşitli hareketler düzenlenmiştir. 2011’de Arap Baharının etkisiyle ortaya çıkan halk hareketleri sonucunda Hüsnü Mübarek rejimi sona ermiş; Müslüman Kardeşlerin desteklediği Muhammed Mursi demokratik seçimlerle iktidara gelmiştir. Ancak 2013 yılında Abdülfettah El-Sisi öncülüğünde gerçekleşen askeri müdahale, bu süreci sona erdirmiştir. Bu tarihten itibaren İhvan, El-Sisi rejimi tarafından "hain", "terörist" ve "dış güçlerle bağlantılı" bir yapı olarak temsil edilmiş; bu söylem medya, hukuk ve dinî kurumlar aracılığıyla yaygınlaştırılmıştır. El-Sisi yönetimi, İhvan’ı ötekileştirerek hem kendi iktidarını meşrulaştırmış hem de seküler-ulusal kimliğin yeniden tanımlandığı bir toplumsal düzen kurmuştur. El-Sisi yönetiminde Müslüman Kardeşlerin sistematik biçimde siyasal hayattan dışlanması, sadece güvenlikçi politikalarla değil, aynı zamanda kimliksel araçlarla gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, otoriter rejimlerin meşruiyetlerini söylem üretimi ve kimlik inşası yoluyla nasıl sürdürdüklerini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İnşacılık
• Arap Baharı
• Müslüman Kardeşler

Kaynakça

1. Adler, E. (1997). Seizing the middle ground: Constructivism in world politics. European Journal of International Relations, 3(3), https://doi.org/10.1177/1354066197003003003 [Scholar] 319–363.
2. Ardovini, L., & Biagini, E. (2021). Introduction to the special issue: Assessing the Egyptian Muslim Brotherhood after the 2013 coup: Tracing trajectories of continuity and change. Middle East Law and Governance, https://doi.org/10.1163/18763375-13020007 [Scholar] 13(2), 125–129. Arı, T. (2017). Geçmişten günümüze Orta Doğu: Siyaset, savaş ve diplomasi (7. baskı). Alfa Yayınevi. [Scholar] Aydemir, O. (2021, Şubat). Müslüman Kardeşler hareketi: Tarihi ve bugünü. İnsamer. https://www.insamer.com/tr/musluman-kardesler-hareketi-tarihi-ve bugunu_3715.html [Scholar]
3. Aydın, M. Ş. (2014). Arap Baharı ve Mısır’a yansımaları [Yüksek lisans tezi, Atılım Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp [Scholar]
4. Bal, S. (2024). Arap Baharı sürecinde Obama dönemi Amerikan dış politikası: Mısır örneği. Orta Doğu ve Orta Asya-Kafkaslar Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 4(1), 22–41. https://doi.org/10.5281/zenodo.12578815 [Scholar] Behçet, M. (2019). İkinci Dünya Savaşı sonrası Mısır siyasi tarihi üzerinden Arap Baharı’nın incelenmesi. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, https://doi.org/10.26468/trakyasobed.421119 [Scholar] 21, 303–321. Bekaroğlu, E., & Kurt, V. (2016). Mısır’da otoriter rejimin sürekliliği ve ordu: “Arap Baharı” ve sonrası sürecin analizi. Türkiye Ortadoğu Çalışmaları Dergisi, 2(2), 1–36.[Scholar]
5. Bull, H. (1977). The anarchical society: A study of order in world politics. Macmillan. [Scholar]
6. Carr, E. H. (1939). The twenty years’ crisis, 1919–1939: An introduction to the study of international relations. Macmillan. [Scholar] Cleveland, W. L. (2008). Modern Ortadoğu tarihi (M. Harmancı, Çev.). Agora Kitaplığı. [Scholar] Millennium. Cox, R. W. (1981). Social forces, states and world orders: Beyond international relations theory. Journal of International Studies, https://doi.org/10.1177/03058298810100020501 [Scholar] 10(2), 126–155. Çoban-Öztürk, E. (2014). İnşacı kuram gözüyle ulusal kimlik, ikili ilişkiler ve uzlaşma. Ermeni Araştırmaları, 47, 85–102. [Scholar]
7. Danielson, R. E. (2007). Nasser and Pan-Arabism: Explaining Egypt’s rise in power [Master’s thesis, Postgraduate School]. http://hdl.handle.net/10945/3381 [Scholar] NPS Institutional Archive. Emeklier, B. (2011). Uluslararası ilişkiler disiplininde epistemolojik paradigma tartışmaları: Postpozitivist kuramlar. Bilge Strateji, 3(4), 139–184. [Scholar] Erdurmaz, S. (2022). Mısır’da Mübarek sonrası iç dinamiklerin etkinlik mücadelesi. Düşünce Dünyasında Türkiz, 3(15), 51–62. [Scholar]
8. Givens, R. P. (2002). 1973 Yom Kippur war. In Turning the vertical flank: Airpower as a maneuver force in the theater campaign. Air University Press. http://www.jstor.org/stable/resrep13973.9 [Scholar]

9. Güvenilir, E. (2016). Ortadoğu’da siyasal İslam: Mısır’da Arap Baharı ve Müslüman Kardeşlerin etkileri [Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. [Scholar]
10. Kardaş, Ş., & Balcı, A. (2015). Uluslararası ilişkilere giriş: Tarih, teori, kavram ve konular. Küre Yayınları. [Scholar] Kılavuz, M. T. (2023). Mısır’da liberal düşünce. In L. Sunar (Ed.), Müslüman dünyada çağdaş düşünce: Cilt 2 – Mısır düşüncesi. Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı. [Scholar]
11. Kırkpınar Özsoy, N., & Kobak, Ö. (2019). Yugoslavya’daki kimlik çatışmalarının sosyal inşacılık teorisi kapsamında incelenmesi. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22. [Scholar] Koçak, K. A. (2013). Mısır: Demokratikleşme yolunda iki adım ileri bir adım geri. Yasama Dergisi, 23, 5–53. [Scholar]
12. Lapid, Y. (1989). The third debate: On the prospects of international theory in a post-positivist era. International Studies https://doi.org/10.2307/2600457 [Scholar] Quarterly, 33(3), 235–254.
13. Reus-Smit, C. (2005). Constructivism. In S. Burchill, A. Linklater, R. Devetak, J. Donnelly, M. Paterson, C. Reus-Smit, & J. True (Eds.), Theories of international relations (3rd ed.). Palgrave Macmillan. [Scholar]
14. Sabra, M. (2013). Arap Baharı: Mısır örneği [Yüksek lisans tezi, Polis Akademisi]. [Scholar]
15. Sayın, Y. (2019). Arap Baharı ve Tunus’un Yasemin Devrimi’ni yeniden anlamak. International Journal of Politics and Security, 1. [Scholar]
16. Sharma, N. M. (2008). The foreign policy of Egypt under Mubarak: The primacy of regime security [Doctoral dissertation, University of St Andrews]. University of St Andrews Research Repository. [Scholar] Tandoğan, A. (2012). Arap Baharı sürecinde Mısır [Yüksek lisans tezi, Atılım Üniversitesi]. [Scholar]
17. The Editors of Encyclopaedia Britannica. (2025). Muslim Brotherhood. Encyclopaedia Britannica. https://www.britannica.com/topic/Muslim-Brotherhood [Scholar]
18. TUİCAkademi. (2020). Arap Baharı ve nedenleri. https://www.tuicakademi.org/arapbahari-ve-nedenleri/ [Scholar]
19. Türkeş, S. (2023). Uluslararası ilişkiler kuramlarında kimlik. Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, 11(Özel Sayı), https://doi.org/10.14782/marmarasbd.1376357 [Scholar] 48–74.
20. Ülger, İ. K. (2016). Müslüman Kardeşler teşkilatının ideolojisi ve Mısır siyaseti üzerindeki etkileri. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 131–151. [Scholar]
21. Wendt, A. (1992). Anarchy is what states make of it: The social construction of power politics. International Organization, 46(2), 391–425. [Scholar]
22. Wendt, A. (1994). Collective identity formation and the international state. American Political Science Review, 88(2), 384–396. [Scholar]
23. Wendt, A. (1999). Social theory of international politics. Cambridge University Press. [Scholar]