Evaluation of the Personality and Decisions of the Seljuk Sultan of Turkey Izz 'ed-Dīn Keykāus II with Psychohistory Approach

Öz

The Seljuks of Turkey, which has an important place in the history of the Middle Ages, ensured the Turkification of Anatolia. The sultans who took over the state made important attempts to protect and develop the state with the decisions they took. In addition to the order they provided, they lived in weak and turbulent periods. There are psychological factors underlying the decisions taken by the Seljuk sultans of Turkey and their identity as statesmen. They had emotions such as fear, sadness and excitement in line with the socio-political conditions of the period they lived in and their interaction with the environment. In this study, the personality of Izz 'ed-Dīn Keykāus II, the last Turkish Seljuk sultan to ascend the throne independently, and the psychological factors in the decisions he took during his reign are discussed. In line with the information provided by period sources and research works, it is aimed to evaluate the period of Izz 'ed-Dīn Keykāus II from a different perspective with the psychohistorical method.

Anahtar Kelimeler

• Psychohistory
• ‘Izz al-Dın Kayka’us II
• Seljuks of Türkiye

Türkiye Selçuklu Sultanı II. İzzeddin Keykâvus’un Kişiliğinin ve Kararlarının Psikotarih Yaklaşımıyla Değerlendirilmesi

Öz

Orta Çağ tarihinde önemli bir yere sahip olan Türkiye Selçukluları, Anadolu’nun Türkleşmesini sağlamıştır. Devletin başına geçen sultanlar aldıkları kararlarla devleti korumak ve kalkındırmak adına önemli girişimlerde bulunmuşlardır. Sağlamış oldukları düzenin yanı sıra zayıf ve çalkantılı dönemlerde yaşamışlardır. Türkiye Selçuklu sultanlarının almış oldukları kararlar ve devlet adamlığı kimliklerinin altında yatan psikolojik etkenler bulunmaktadır. Yaşamış oldukları dönemin sosyo-politik şartları ve çevreyle olan etkileşimleri doğrultusunda korku, üzüntü, heyecan gibi duygulara sahip olmuşlardır. Hazırlanan bu çalışmada bağımsız olarak tahta çıkan son Türkiye Selçuklu sultanı olan II. İzzeddin Keykâvus’un kişiliği ve hükümdarlık döneminde aldığı kararlardaki psikolojik etmenler ele alınmaktadır. Dönem kaynakları ve araştırma eserlerinin vermiş olduğu bilgiler doğrultusunda II. İzzeddin Keykâvus dönemini psikotarihsel yöntemle, farklı bir perspektifle değerlendirilmesi amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Psikotarih
• II. İzzeddin Keykâvus
• Türkiye Selçukluları

Kaynakça

1. Alaaddin Ata Melik Cüveynî. Tarih-i Cihan Güşa. Çeviren Mürsel Öztürk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2013.
2. Alican, Mustafa. “Psikotarih”. İçinde Tarih İçin Metodoloji. Editör. Ahmet Şimşek. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2022, 255- 264.
3. Amerikan Psikiyatri Birliği, Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal Elkitabı [DSM-5]. Çeviren Ertuğrul Köroğlu. Ankara: HYB Yayınları, 2014.
4. Anonim Selçuknâme. Çeviren Halil İbrahim Gök ve Fahrettin Coşguner. Ankara: Atıf Yayınları, 2019.
5. Arıboğan, Deniz Ülke. “Politik Karar, Tutum ve Davranışlarımızı Bireyselden Toplumsala Uzanan Bir Yelpazede Anlama ve Açıklama Kılavuzu Olarak Politik Psikoloji”. Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. sy. 10 (2020): 37-62.
6. Ayönü, Yusuf. Selçuklular ve Bizans. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2018.
7. Aytekin, Halil ve Aytekin, Tuğçenur. “Alfred Adler’in Bireysel Psikoloji Kuramı ve Temel İlkeleri”. Elektronik Cumhuriyet İletişim Dergisi 5, sy. 1 (2023): 40-47.
8. Bal, Mehmet Suat. “Türkiye Selçuklu Devleti Tarihinde Bir Dönüm Noktası; II. İzzeddin Keykâvus Dönemi”. Türk Araştırmaları Dergisi 24, sy. 38 (2005): 239-258.

9. Baron, Rober A. Psychology The Essential Science. Massachusetts: Allyn&Bacon, 1989.
10. Bayraktar, Sinan ve Ertuğrul Köroğlu. Kişilik Bozuklukları. Ankara: HYB Yayınları, 2007.
11. Bilge, Yıldız ve Birgül Sena Meyda. “Antisosyal Kişilik Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenilirlik Çalışması”. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi 7, sy. 13 (2023): 75-91.
12. Bloch, Marc. Tarih Savunusu veya Tarihçilik Mesleği. Çeviren Ali Berktay. İstanbul: İletişim Yayınları, 2018. Bozdoğan, Beril Yavuz ve Müjdat Avcı. “Mükerrer Suçluluk, Davranım Bozukluğu ve Antisosyal Kişilik Bozukluğu’nun Ortak Değişkenleri Üzerine Bir Derleme”. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi 15, sy. 24 (Nisan 2020): 2912-2936.
13. Cahen, Claude. Osmanlılardan Önce Anadolu. Çeviren Erol Üyepazarcı. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2014.
14. Certeau, Michel de. Tarih ve Psikanaliz. Çeviren Ayşegül Sönmeyaz. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2017.
15. Çelikkol, Ahmet. Tarih Psikiyatri Divanında. İstanbul: Umut Matbaası, 2002.
16. Derefinko, Karen J. ve Thomas A. Widiger. “Antisocial Personality Disorder”, In The Medical Basis of Psychiatry. Editörler Hüseyin Fatemi, Paula J. Clayton. 229-245. New York: Springer Press, 2016.
17. Erdem, Murat, vd. “Antisosyal Kişilik Bozukluğu Olgularının Şiddet Suçu Niteliğine Göre Mizaç ve Karakter Özellikleri”. Klinik Psikiyatri Dergisi, sy.13 (2010): 113-118.
18. Erikson, Eric H. Identity: Youth and Crisis. New York: W.W. Norton Company, 1968.
19. Elban, Mehmet. “Tarihyazımından Tarih Eğitimine Psikotarih”. Tarih Okulu Dergisi 24, sy. 11 (Ağustos 2018): 226-248.
20. Ersan, Mehmet. Bir Devletin Çöküş Hikayesi Türkiye Selçuklu Devleti’nin Dağılışı. Ankara: Altın Ordu Yayınları, 2020.
21. Galstyan, A. G. Ermeni Kaynaklarına Göre Moğollar. Çeviren İlyas Kemaloğlu. İstanbul: Yeditepe Yayınları, 2017.
22. Gay, Peter. “Psychoanalysis in History”. Interpretation in Context in Science and Culture 9, sy. 1 (1988): 239-247.
23. Georgios Akropolites, Vekayinâme. Çeviren Bilge Umar. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları, 2008.
24. Gregory Abû’l Ferec. Abû’l-Farac Tarihi, C.2. Çeviren Ömer Rıza Doğrul. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1987.
25. Güleç, Hüseyin. vd. “Bir Kısır Döngü Olarak Şiddet”. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar Dergisi 4, sy. 1 (2012): 112-137.
26. Güven, Naciye. Erdem, Tuğçe. “Affetme: Kuramsal Bir Değerlendirme”. Uluslararası Dil, Eğitim ve Sosyal Bilimlerde Güncel Yaklaşımlar Dergisi 2, sy. 2 (Aralık 2020): 578-607.
27. İbn Bîbî. el-Evâmirü’l-Alâ’iyye fi’l-Umuri’l-Alâ’iyye (Selçuknâme). C. 2. Çeviren Mürsel Öztürk. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1996.
28. İbn Muhammed Yûnînî. Early Mamluk Syrian Historiography Yunini’s Dhaly Mirat Al-Zaman (English and Arabic Edition). C. 2. Hazırlayan Lio Guo. New York: Brill, 1998.
29. Kafesoğlu, İbrahim. Türk Milli Kültürü. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2017.
30. Karaaziz, Meryem ve Sonay Eroğulları. “Antisosyal Kişilik Bozukluğu ve BDT Terapisi Üzerine Sistematik Derleme”, Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi 7, sy. 10 (2024): 779-789.
31. Kaya, Nusret. Psiko-Tarih Sezgilerimiz ve Takıntılarımız. Ankara: Abis Yayınları, 2009. Kaymaz, Nejat. Anadolu Selçuklularının İnhitatında İdare Mekanizmasının Rolü. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2011.
32. Kerimüddin Mahmud-i Aksarayî. Müsâmeretü’l-Ahbâr. Çeviren Mürsel Öztürk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2000.
33. Kesik, Muharrem. Selçuklu Müesseseleri ve Medeniyeti. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2021.
34. Kracauer, Siegfried. Tarih Sondan Bir Önceki Şeyler. Çeviren Tuncay Birkan. İstanbul: Metis Yayınları, 2014.
35. Manuel, Frank E. “The use Abouse of Psychology in History”. Historical Studies Today 100. sy. 1 (1971): 187-213.
36. Merçil, Erdoğan ve Sevim, Ali. Selçuklu Devletleri Tarihi Siyaset, Teşkilat ve Kültür. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2014.
37. Mevlânâ Celâleddin Mektuplar. Çeviren Abdülbaki Gölpınarlı. İstanbul: İnkılâp Yayınları, 1999.
38. Muhyiddin b. Abdülzâhir. er-Ravzu'z-Zahir fi Sireti'l-Meliki'z-Zahir. Riyad: 1972.
39. Müneccimbaşı Ahmed b. Lütfullah. Câmiu’d-Düvel Selçuklular Tarihi II. Çeviren Ali Öngül. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2017.
40. Müverrih Vardan. Türk Fetihleri Tarihi. Çeviren Hrant D. Andreasyan. İstanbul: Post Yayınları, 2017.
41. Nazir, Thseen. Özçiçek, Ayşe. “Gaslighting: İki Yüzlü Bir Duygusal İstismarla Yüzleşmek”. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 6. sy. 3 (2022): 241-250.
42. Niğdeli Kadı Ahmet. el-Veledü’ş-Şefîk Ve’l–Hafidü’l–Halîk’ı. C. 1. Çeviren Ali Ertuğrul. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2015.
43. Noland, Richard W. “Psikotarih: Teorik ve Pratik”. Tarih Okulu Dergisi, sy. 6 (Ocak-Nisan 2010): 95-123.
44. Odabaşı, Zehra. Siyasetin Dengesi Celâleddin Karatay. İstanbul: Bilge Kültür Saat Yayınları, 2018.
45. Rice, Tamara Talbot. Anadolu Selçuklu Tarihi, Çeviren Tuna Kaan Taştan. Ankara: Nobel Yayınları, 2015.
46. Routh, Donald K. Reisman, John M. “Clinical Psychology”. Hazırlayan Donald K. Routh ve John M. Reisman. In Handbook of Psychology: History of Psychology. C. 1. 337-356. New Jersey: John Wiley & Sons, Inc., 2003.
47. Sardoğan, Mehmet E. Kaygusuz, Canani. “Antisosyal Kişilik Bozukluğu Tanısı Almış ve Almamış Olan Bireylerin Duygusal Zekâ Düzeyleri Açısından İncelenmesi”. Ege Eğitim Dergisi 7. sy. 1 (2006): 85-102.
48. Schrag, Zachary M. Tarihçinin Zanaatı Tarih Araştırması İçin Bir Rehber. Çeviren Semih Türkoğlu. İstanbul: Vakıfbank Kültür Yayınları, 2023.
49. Sevin, Veli. Anadolu’nun Tarihi Coğrafyası. C.1. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2019.
50. Shukurov, Rustam. “Harem Christianity: The Byzantine Identity of Seljuk Princes”. In The Seljuks of Anatolia. Editörler A.C.S Peacock ve Sara Nur Yıldız. 115-150. London-New York: I.B. Tauris, 2013.
51. Scott, Joan W. “The Incommensurability of Psychoanalysis and History”. History and Theory 51, sy. 1, (2012): 68-83. Songar, Ayhan. Psikiyatri. İstanbul: Gül Matbaası, 1971.
52. Sümer, Faruk. “Keykâvus II”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Erişim 25 Temmuz 2024).
53. Sümer, Faruk. “Kılıçarslan IV”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Erişim 25 Temmuz 2024).
54. Sümer, Faruk. “Keykubad II”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Erişim 25 Temmuz 2024).
55. Sümer, Faruk. “Anadolu’da Moğollar”. Selçuklu Araştırmaları Dergisi. sy. 1 (1969): 1-147.
56. Şen, Zühal. “Türkiye Selçuklu Sultanı II. Gıyâseddin Keyhüsrev’in Karakter İncelemesi”. Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Dergisi. sy. 14 (Bahar 2021): 255-284.
57. Turan, Osman. Selçuklu Tarihi Araştırmaları. Hazırlayan Altan Çetin ve Bilal Koç. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2014.
58. Turan, Osman. Selçuklular Zamanında Türkiye. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2019.
59. Ulaş, Özlem. “Kişilerarası İlişkiler Kuramı: H. S. Sullivan”. İçinde Kişilik Kuramları Gerçek Yaşamdan Kişilik Analizi Örnekleriyle. Editörler Dilek Gençtanırım Kurt ve Evrim Çetinkaya Yıldız. 232-269. Ankara: Pegem Akademi Yayınları, 2017.
60. Uyumaz, Emine. Türkiye Selçuklu Devleti’ne Gelen ve Giden Elçiler. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2011.
61. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Osmanlı Devleti Teşkilatına Medhal. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2014.
62. Yıldırım, Mustafa. Tekin, Ali. “Side Müzesi’ndeki Anadolu Selçuklu Dönemi Sikkeleri: II. İzzeddin Keykavus, IV. Rükneddin Kılıç Arslan, II. Alaeddin Keykubad Dönemi”. İSTEM 16, sy. 31 (2018): 47-67.
63. Yuvalı, Abulkadir. İlhanlı Tarihi. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2019.
64. Zur, Ofer. “Savaşın Psiko-Tarihi: Kültür, Ruh ve Düşmanın Birlikte Evrimi”. Tarih Okulu Dergisi. sy. 6 (Ocak-Nisan 2010), 124-143.
65. Weeks, Marcus. Dakikalar İçinde Psikoloji. Çeviren Demet Yiğitbaş. İstanbul: Kronik Yayınları, 2022.