Ferruhî-i Sîstânî’nin Divan’ında Gazneli Mahmud’un On İkinci Hint Seferi ve Kannûc’un Fethi

Öz

Gazneli Mahmud’un Hindistan’a düzenlediği seferler, yalnızca askeri ve siyasi sonuçlar doğurmamış, aynı zamanda dönemin edebi eserlerinde de derin izler bırakmıştır. Bu çalışma, Ferruhî-i Sîstânî’nin Dîvân’ında yer alan kasideler doğrultusunda Sultan Mahmud’un on ikinci Hindistan seferini ve özellikle Kannûc’un fethini ele almaktadır. Sultan Mahmud, bu sefer sırasında birçok stratejik bölgeyi ele geçirerek Gazneliler Devleti’nin gücünü artırmış, büyük ganimetlerle Gazne’ye dönmüştür. Ferruhî’nin şiirlerinde bu zaferler övgüyle işlenmiş, Sultan Mahmud’un kahramanlıkları, askeri dehası ve fetihlerinin büyüklüğü sanatsal bir anlatımla betimlenmiştir. Şairin eserleri, seferin zorluklarını, zaferlerin getirdiği ganimetleri ve Sultan Mahmud’un İslam dünyasındaki rolünü vurgulayarak, onun seferlerine dair önemli bir edebi tanıklık sunmaktadır. Böylece Ferruhî’nin kasideleri, Sultan Mahmud’un Hindistan’daki faaliyetlerinin anlaşılmasına katkı sağlayan değerli bir kaynak niteliği taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Gazneliler
• Gazneli Mahmud
• Ferruhî
• On İkinci Hint Seferi
• Kannûc

The Twelfth Indian Campaign of Mahmud of Ghazni and the Conquest of Kannauj in the Dīwān of Farrukhī-i Sīstānī

Öz

The campaigns of Mahmud of Ghazni in India not only had military and political consequences but also left a profound impact on the literary works of the period. This study examines Mahmud’s twelfth Indian campaign and, in particular, the conquest of Kannauj, as reflected in the odes (qaṣīdas) found in the Dīwān of Farrukhī-i Sīstānī. During this campaign, Sultan Mahmud captured several strategic regions, thereby strengthening the power of the Ghaznavid state and returning to Ghazni with immense spoils. In Farrukhī’s poetry, these victories are celebrated with great praise, depicting Sultan Mahmud’s heroism, military genius, and the grandeur of his conquests through an artistic lens. The poet’s works provide significant literary testimony to the challenges of the campaign, the wealth acquired through the victories, and Mahmud’s role in the Islamic world. Thus, Farrukhī’s odes serve as a valuable source for understanding Sultan Mahmud’s activities in India.

Anahtar Kelimeler

• Ghaznavids
• Mahmud of Ghazni
• Farrukhī Sīstānī
• Twelfth Indian Campaign
• Kannauj

Kaynakça

1. Bîrûnî. Tahkîku Mâ li’l-Hind: Bîrûnî’nin Gözüyle Hindistan. Çeviren Ali İhsan Yitik, Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2015.
2. Ferruhî-yi Sîstânî. Divan-ı Hâkim Ferruhî-i Sistani. Hazırlayan Muḥammed Debîr-i Siyâḳî, Tahran: İntişarat-ı Zevvar, 1349.
3. Gerdîzî. Zeynü’l-Ahbâr. Tahkîk Abdülhay Habîbî. Tahran: Dünya Kitap, 1363.
4. Göksu, Erkan. Afganistan ve Hindistan’ın İhtişamlı Hanedanı Gazneliler (963-1186). İstanbul: Selenge Yayınları, 2021.
5. Hemedânî. Reşîdüddin. Câmiü’t-Tevârîh. Yayınlayan Ahmed Ateş. C. 2/4. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1999.
6. İbn Haldûn. Tarih-i İbn Haldûn. Tahkîk Halil Şehhâde-Süheyl Zekkâr. C. 4. Beyrut: 2000.
7. İbn Kesîr. el-Bidâye ve’n-Nihâye. Tahkîk Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî, C. 15. Kahire: Merkezü’l-Bühûs ve’d-Dirâseti’l-Arabiyye ve’l-İslamiyye, 1997.
8. İbnü’l-Cevzî. el-Muntaẓam fî târîḫi’l-mulûk ve’l-ümem. XV. Tahkîk Muhammed Abdülkadîr Atâ, Mustafa Abdülkadîr Atâ, Beyrut: 1415.

9. İbnü’l-Esîr. el-Kâmil fi’t-Tarih. Çeviren Abdülkerim Özaydın. C. 9. İstanbul: Bahar Yayınları, 1987.
10. Makdisî. Ahsenü’t-Tekāsim fî Ma’rifeti’l-Ekâlîm. Neşreden Michael Jan de Goeje, Leiden: 1877.
11. Merçil, Erdoğan. Gazneliler Devleti Tarihi. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2007.
12. Mîrhând. Ravzatu’s-Safâ. Çeviren Erkan Göksu, İstanbul: Kronik Yayınları, 2017.
13. Utbî., Tarih-i Yemînî. Farsçaya Çeviren Curfâdekânî. Tashih ve Tahşiye Ali Kavim. Tahran: Çâphâne-i Ferdin, 1334.
14. Palabıyık, Hanefi. Valilikten İmparatorluğa Gazneliler Devlet ve Saray Teşkilatı. Ankara: Araştırma Yayınları, 2002.
15. Palabıyık, Hanefi. “Gaznelilerin Hindistan seferleri”. Ekev Akademi Dergisi 11. Sy. 32 (Yaz 2007): 139-152. Yâkut Hamevî. Mu’cemü’l- Buldân. IV. Beyrut: 1977.
16. Yazıcı, Tahsin. “Ferruhî-yi Sîstânî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 12:410-411. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1995.