VI. Leon’un Taktikası’nda “İdeal” Strategos ve Askerî Liderlik: Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, Antik Yunan’dan Bizans İmparatorluğu’na uzanan süreçte strategos ünvanının askerî, idarî ve siyasî dönüşümünü incelemekte ve özellikle İmparator VI. Leon’un Taktika adlı eseri çerçevesinde Bizans’ta “ideal” strategos anlayışını analiz etmektedir. Antik Yunan’da hem askerî hem de siyasî yetkilere sahip olan strategos, Helenistik ve Roma dönemlerinde farklı idarî yapılar içinde yeniden tanımlanmış; VII. yüzyıldan itibaren Bizans Anadolusu’nda kurulan thema sistemiyle birlikte doğrudan imparatora bağlı, geniş yetkilerle donatılmış bir taşra yöneticisi hâline gelmiştir. Bu gelişme, Bizans’ın Antik Yunan-Roma askerî ve idarî mirasına bilinçli bir dönüşü olarak değerlendirilmiştir. Çalışma, VI. Leon’un saltanat dönemini ve entelektüel faaliyetlerini merkeze alarak Taktika’nın hem askerî bir el kitabı hem de imparatorluk otoritesini ve ideolojisini yansıtan “normatif” bir metin olduğunu ortaya koymaktadır. Her ne kadar VI. Leon askerî tecrübeden yoksun bir imparator olarak eleştirilmiş olsa da Taktika önceki askerî literatürü derleyip güncelleyerek Bizans askerî düşüncesinin yeniden canlanmasına katkı sağlamıştır. Metinde çizilen “ideal” strategos profili; askerî bilgi ve tecrübenin yanı sıra liderlik, adalet, retorik yetenek, psikolojik dayanıklılık ve manevî olgunluk gibi nitelikleri içermektedir. Strategosun dünyevî hırslardan uzak, Ortodoks inanca bağlı, askerleri ve halkıyla güvene dayalı ilişkiler kurabilen bir lider olması beklenmiştir. Bu yönüyle Taktika, strategosu yalnızca bir askerî komutan değil, aynı zamanda ahlâkî ve siyasî bir temsilci olarak tanımlayan bütüncül bir Bizans yönetim anlayışını yansıtmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bizans İmparatorluğu
• VI. Leon
• Taktika
• Strategos
• Askeri Liderlik

The “Ideal” Strategos and Military Leadership in Leo VI’s Taktika: An Analysis

Öz

This study examines the transformation of the title strategos from Antiquity to the Byzantine Empire, focusing on its military, administrative, and political dimensions, and analyzes the Byzantine conception of the “ideal” strategos primarily through Emperor Leo VI’s Taktika. In Classical Greece, the strategos held both military and political authority; during the Hellenistic and Roman periods, this role was redefined within evolving administrative structures. From the seventh century onward, with the establishment of the thematic system in Byzantine Anatolia, the strategos emerged as a provincial commander endowed with extensive military and administrative powers and directly accountable to the emperor. This development can be interpreted as a deliberate return to the military-administrative traditions of the Greco-Roman world. The study situates Leo VI’s reign within its intellectual and political context and demonstrates that the Taktika functioned not only as a military manual but also as a normative text articulating imperial authority and ideology. Although Leo VI has often been criticized for his lack of practical military experience, the Taktika played a significant role in revitalizing Byzantine military science by compiling, revising, and updating earlier military treatises in light of contemporary conditions. The “ideal” strategos depicted in the Taktika is defined by a combination of military expertise and personal virtues, including leadership, justice, rhetorical skill, psychological resilience, and moral discipline. The text emphasizes that a strategos should remain free from excessive worldly ambitions, adhere firmly to Orthodox Christian principles, and cultivate relationships of trust and respect with both soldiers and civilians. In this respect, the Taktika presents the strategos not merely as a military commander but as a moral and political representative of imperial authority, reflecting a holistic Byzantine vision of governance.

Anahtar Kelimeler

• Byzantine Empire
• Leo VI
• Taktika
• Strategos
• Military Leadership

Kaynakça

1. Antonopoulou, Theodora. The Homilies of the Emperor Leo VI. Leiden: Brill, 1997.
2. Burckhardt, L. Antik Çağ Askerî Tarihi. Çev. Hakan Arslanbaba. İstanbul: Runik Yayınları, 2021.
3. Decker, J. M. Bizans Savaş Sanatı. Çev. A. Tunçer Büyükonat. İstanbul: Doruk Yayınları, 2016.
4. Doğan, Alican. “Ksenophon’un Kyrou Paideia ve Anabasis’inde Askerî Eğitim, Strateji ve Taktik.” XIX. Türk Tarih Kongresi: Kongreye Sunulan Bildiriler, c. 1, haz. Abdullah Kaymak vd., 167–186. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2024.
5. Eshel, Shay. The Concept of the Elect Nation in Byzantium. Leiden: Brill, 2018. Güneş, Cüneyt. Bizans Anadolusu’nda Askerî ve İdari Bir Sistem: Thema Sistemi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2021.
6. Güneş, Cüneyt. “Bizans Kurşun Mühürleri’nde Artabasdos ve İsyanı (741).” Uluslararası Beşeri Bilimler ve Eğitim Dergisi 6, sy. 14: 624–643.
7. Güneş, Cüneyt. Bizans İmparatorluğu Kurumları ve Unvanları (IX. ve XI. Yüzyıllar). İstanbul: Selenge Yayınları, 2021.
8. Haldon, John F. A Critical Commentary on the Taktika of Leo VI. Washington, DC: Dumbarton Oaks, 2014.

9. Kaegi, Walter E. Byzantine Military Unrest 471–843. Amsterdam: Hakkert, 1981.
10. Kaldellis, Anthony. Bizans Cumhuriyeti: Yeni Roma’da Halk ve İktidar. Çev. Bahattin Bayram. İstanbul: Pinhan Yayıncılık, 2025.
11. Kazhdan, Alexander. “Strategos.” The Oxford Dictionary of Byzantium, ed. Alexander Kazhdan, c. 3, 1964. Oxford: Oxford University Press, 1991.
12. Keçiş, Murat, ve Cüneyt Güneş. “Bizansın Anadolu’daki Yeni Düzeni: Thema Sistemi’nin Ortaya Çıkışı ve Problemler.” Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi 19, sy. 43 (2018): 95–107.
13. Ksenophon. Kyros’un Eğitimi. Çev. Furkan Akderin. İstanbul: Alfa Yayınları, 2007.
14. Lemerle, Paul. “Thomas le Slave.” Travaux et Mémoires 1 (1965): 255–297.
15. Les Listes de Préséance Byzantines des IXe et Xe Siècles. Trans. Nicolas Oikonomidès. Paris: Centre National de la Recherche Scientifique, 1972.
16. MacDowell, D. M. “Stratēgoi.” The Oxford Classical Dictionary, ed. Simon Hornblower ve Antony Spawforth, 1447. Oxford: Oxford University Press, 2003.
17. McGeer, Eric. Sowing the Dragon’s Teeth: Byzantine Warfare in the Tenth Century. Washington, DC: Dumbarton Oaks, 1995.
18. Syrianos, Magistros. De Re Strategica. Trans. George T. Dennis. Washington, DC: Dumbarton Oaks, 1985. Sullivan, Denis F. “Bizans Askerî El Kılavuzları.” Bizans Dünyası, ed. Paul Stephenson, 219–236. İstanbul: Alfa Yayınları, 2023.
19. Theotokis, Georgios, ve Dimitrios Sidiropoulos. Byzantine Military Rhetoric in the Ninth Century. London: Routledge, 2021.
20. Tougher, Shaun. The Reign of Leo VI (886–912): Politics and People. Leiden: Brill, 1997.
21. Strategikon. Haz. George T. Dennis, çev. Volkan Atmaca. İstanbul: Kırmızıkedi Yayınevi, 2011.
22. VI. Leo. The Taktika of Leo VI. Trans. George Dennis. Washington, DC: Dumbarton Oaks, 2010.