Kırşehir İli Ångström-Prescott Katsayıları ve Referans Evapotranspirasyon Karşılaştırmaları
Öz
Bitki gelişim dönemi boyunca değişen bitki su tüketimi, bitki katsayıları ile atmosferin etkisini gösteren referans evapotranspirasyonun çarpılmasıyla tahmin edilmektedir. Standart yöntem olarak kabul edilen FAO 56 Sulama ve Drenaj Yayınında, güneşlenme süreleri kullanılarak bitki su tüketiminin itici gücü olan küresel güneş radyasyonu (Rs) hesaplanmaktadır. Rs tahmininde yerel Ångström-Prescott (A-P) katsayılarına (as ve bs) ihtiyaç vardır. Lokal A-P katsayılarının bulunmadığı yerlerde, as = 0,25 ve bs = 0,50 katsayıları standart alınarak hesaplamalara devam edilmektedir. Kırşehir ilinde güneşlenme süresi rasatlarına 1939 yılında, küresel güneş radyasyonu verilerine ise 1968 yılında başlanmış olmasına rağmen, Rs verileri ancak 2007 yılına kadar temin edilebilmiştir. Bu çalışmada, her iki verinin de bulunduğu 1968-2007 periyodu kullanılarak Kırşehir ilinin yerel A-P katsayılarının hem yıllık hem de aylık olarak tahmin edilmesi, standart olarak önerilen katsayılara göre karşılaştırılması ve Kırşehir için aylık bazda ETo değişiminin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, FAO 56 tarafından önerilen A-P katsayıları ile ETo1 serileri elde edilirken, kontrol serisi olarak Rs verileri kullanılarak ETo2 serileri hesaplanmıştır. Yerel aylık A-P katsayıları ile ETo3 serileri, yerel yıllık A-P katsayıları ile ise ETo4 serileri elde edilmiştir. ETo serilerinin karşılaştırılmasında ortalama mutlak hata (MAE) ve kök ortalama kare hata (RMSE) test istatistiği olarak kullanılmıştır. ETo1, ETo3 ve ETo4 serileri için MAE sırasıyla yıllık olarak 143, 60 ve 99 mm, RMSE değerleri ise 192, 83 ve 121 mm olarak belirlenmiştir. Yerel aylık A-P katsayıları minimum hata sonucunu vermiştir. Minimum hatayı veren ETo3 serileri ile frekans analizi yapılmıştır. Kolmogorov-Smirnov testine göre söz konusu ETo3 serileri normal dağılım göstermiştir. Her bir ay için ETo frekans ilişkileri elde edilmiş ve Kırşehir’de %95, %75, %50, %25 ve %5 olasılıkla görülen minimum ETo değerleri her ay için belirlenmiştir. Ortalama yıllık 1112 mm olan ETo, %95 ve %5 ihtimalle 984 ve 1239 mm arasında değişmiştir. Daha hassas bitki su tüketimi tahminleri için yerel aylık A-P katsayılarının kullanımı ve sulama planlamasında ve projelendirilmelerinde ETo’da gözlenen varyasyonun dikkate alınması yararlı olacaktır.
Anahtar Kelimeler
Referans evapotranspirasyon, Yerel Ångström-Prescott katsayıları, Frekans analizi
Kaynakça
- Ahrens, C. D. (2009). Meteorology today (9. Baskı). Brooks/Cole.
- Allen, R. G., Pereira, L. S., Raes, D., & Smith, M. (1998). Crop evapotranspiration: Guidelines for computing crop water requirements (FAO Irrigation and Drainage Paper No. 56). FAO.
- Allen, R. G., Walter, I. A., Elliott, R. L., Howell, T. A., Itenfisu, D., Jensen, M. E., & Snyder, R. L. (2005). The ASCE standardized reference evapotranspiration equation. American Society of Civil Engineers.
- Angstrom, A. (1924). Solar and terrestrial radiation. Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society, 50(211), 121–126.
- Anonymous. (2014). TUMAS veri arşiv sistemi. T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Meteoroloji Genel Müdürlüğü.
- Atalay, İ. (2010). Uygulamalı klimatoloji. META Basım Matbaacılık Hizmetleri.
- Banihashemi Dehkordi, S. N., Bakhtiari, B., Qaderi, K., & Ahmadi, M. M. (2022). Calibration and validation of the Angstrom–Prescott model in solar radiation estimation using optimization algorithms. Scientific Reports, 12(1), 4855. https://doi.org/10.1038/s41598-022-08851-z
- Baran, A. (2021). Marmara Bölgesi referans evapotranspirasyon hesaplamalarında güneş radyasyon verileri ve referans evapotranspirasyon frekans analizi [Yüksek lisans tezi, Erciyes Üniversitesi].
- Bulut, H., & Büyükalaca, O. (2007). Simple model for the generation of daily global solar-radiation data in Turkey. Applied Energy, 84(5), 477–491.
- Dadaser-Celik, F., Cengiz, E., & Guzel, O. (2016). Trends in reference evapotranspiration in Turkey: 1975–2006. International Journal of Climatology, 36(4), 1733–1743.