Derleme

Ilıman İklim Meyve Türlerinde Anaçların Kalem Çeşitlerinin Soğuklama Gereksinimi ve Dormansi Dinamikleri Üzerine Etkisi: Fizyolojik, Moleküler ve Ekolojik Bir Sentez

Cilt: 6 27 Ağustos 2026
PDF İndir
TR

Ilıman İklim Meyve Türlerinde Anaçların Kalem Çeşitlerinin Soğuklama Gereksinimi ve Dormansi Dinamikleri Üzerine Etkisi: Fizyolojik, Moleküler ve Ekolojik Bir Sentez

Öz

Ilıman iklim meyve türlerinde kış dormansisinin kırılması ve ilkbahar gelişiminin başlatılması belirli düzeyde soğuklama birikimine bağlıdır. Küresel iklim değişikliğine bağlı olarak artan kış sıcaklıkları soğuklama birikimini sınırlandırmakta, geleneksel üretim bölgelerinde fenolojik düzensizlikler ve verim kaybı riskini artırmaktadır. Anaçlar, aşılama sisteminin temel bileşenlerinden biri olarak yalnızca ağaç büyüme kuvveti ve verim özelliklerini değil, aynı zamanda kalemin dormansi davranışı, soğuklama gereksinimi ve fenolojik gelişimini de etkileyebilmektedir. Bu derleme çalışmasının amacı; elma, armut, şeftali, badem ve asma başta olmak üzere ılıman iklim meyve türlerinde anaçların kalem fenolojisi ve soğuklama gereksinimi üzerindeki etkilerine ilişkin güncel bilgileri fizyolojik, moleküler ve ekolojik yaklaşımlar çerçevesinde bütüncül olarak değerlendirmektir. Literatür bulguları, anaçların kalem dormansisini başlıca dört mekanizma aracılığıyla modüle ettiğini göstermektedir: (i) Kök kaynaklı hormonal sinyalleşme (özellikle absisik asit dengesi), (ii) bitki su ilişkileri ve hidrolik iletkenlik, (iii) karbonhidrat metabolizması ve enerji dağılımı, (iv) uzun mesafeli moleküler ve epigenetik düzenlemeler (RNA taşınımı ve DNA metilasyonu). Anaç etkisi bazı kombinasyonlarda kalemin soğuklama gereksinimini doğrudan azaltabilmekte (örneğin elmada M9 ve G.814 anaçları), ancak daha yaygın olarak tomurcuk patlaması ve çiçeklenme zamanlamasını değiştirerek fenolojik kaymalara neden olmaktadır. Bu etkiler türe, anaç-kalem kombinasyonuna, çevresel koşullara ve hatta aynı ağaçtaki organa (vejetatif/generatif) göre önemli değişkenlik göstermektedir. Tropik bölgelerde geliştirilen dormansiden kaçınma stratejileri, uygun anaç seçiminin düşük soğuklama koşullarında üretim sürekliliğinin sağlanmasında kritik rol oynadığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak anaçlar, iklim değişimi koşullarında ılıman iklim meyveciliğinin sürdürülebilirliğini destekleyen önemli bir adaptasyon aracı olarak değerlendirilmektedir. Gelecek araştırmaların, anaç–kalem etkileşimlerinin moleküler ve epigenetik temellerinin açıklanmasına, soğuklama gereksinimiyle ilişkili genetik bölgelerin (QTL) belirlenmesine ve değişen iklim senaryolarına uygun dayanıklı kombinasyonların geliştirilmesine odaklanması gerekmektedir

Anahtar Kelimeler

Dormansi Fizyolojisi, Anaç-Kalem Etkileşimi, Fenoloji, Soğuklama Birikimi, Hormonal Düzenleme, İklim Uyumu

Kaynakça

  1. Abedian-Chermahini M, Shiran B, Mohammadkhani A, Nourbakhsh H (2026). Unraveling the role of interstocks in delaying flowering and mitigating spring frost risk in Iranian commercial almonds through morphophysiological, biochemical, and molecular approaches. BMC Plant Biology 26: 366. doi: 10.1186/s12870-026-08120-w
  2. Aloni R, Langhans M, Aloni E, Ullrich CI (2006). Role of cytokinin and auxin in shaping root architecture: regulating vascular differentiation, lateral root initiation, root apical dominance and root gravitropism. Annals of Botany 97(5): 883-893. doi: 10.1093/aob/mcl027
  3. Atkinson CJ, Brennan RM, Jones HG (2013). Declining chilling and its impact on temperate perennial crops. Environmental and Experimental Botany 91: 48-62. doi: 10.1016/j.envexpbot.2013.02.004
  4. Basile B, Marsal J, Solari L, Tyree M, Bryla D, Dejong T (2003). Hydraulic conductance of peach trees grafted on rootstocks with differing size-controlling potentials. Journal of Horticultural Science and Biotechnology 78: 768-774. doi: 10.1080/14620316.2003.11511697
  5. Campoy JA, Ruiz D, Egea J (2011). Dormancy in temperate fruit trees in a global warming context: A review. Scientia Horticulturae 130(2): 357-372. doi: 10.1016/j.scienta.2011.07.011
  6. Campoy JA, Darbyshire R, Dirlewanger E, Quero-García J, Wenden B (2019). Yield potential definition of the chilling requirement reveals likely underestimation of the risk of climate change on winter chill accumulation. International Journal of Biometeorology 63(2): 183-192. doi: 10.1007/s00484-018-1649-5
  7. Chitarra W, Perrone I, Avanzato CG, Minio A, Boccacci P, Santini D, Gilardi G, Siciliano I, Gullino ML, Delledonne M, Mannini F, Gambino G (2017). Grapevine grafting: Scion transcript profiling and defense-related metabolites induced by rootstocks. Frontiers in Plant Science 8: 654. doi: 10.3389/fpls.2017.00654
  8. Clavijo-Herrera J, Rossi L, Chaparro JX, Sarkhosh A (2026). Physiological performance and nutrient uptake of a low-chill peach tree grafted on different rootstocks under a subtropical climate. International Journal of Fruit Science 26(1): 262-284. doi: 10.1080/15538362.2026.2622684
  9. Cooke JEK, Eriksson ME, Junttila O (2012). The dynamic nature of bud dormancy in trees: Environmental control and molecular mechanisms. Plant, Cell & Environment 35(10): 1707-1728. doi: 10.1111/j.1365-3040.2012.02552.x
  10. Couvillon GA, Finardi N, Magnani M, Freire C (1984). Rootstock influences the chilling requirement of 'Rome Beauty' apple in Brazil. HortScience 19: 255-256. doi: 10.21273/HORTSCI.19.2.255

Kaynak Göster

APA
İkinci, A. (2026). Ilıman İklim Meyve Türlerinde Anaçların Kalem Çeşitlerinin Soğuklama Gereksinimi ve Dormansi Dinamikleri Üzerine Etkisi: Fizyolojik, Moleküler ve Ekolojik Bir Sentez. Ahi Evran Tarım Bilimleri Dergisi, 6, 67-90. https://izlik.org/JA54JX93UA
AMA
1.İkinci A. Ilıman İklim Meyve Türlerinde Anaçların Kalem Çeşitlerinin Soğuklama Gereksinimi ve Dormansi Dinamikleri Üzerine Etkisi: Fizyolojik, Moleküler ve Ekolojik Bir Sentez. Ahi TBD. 2026;6:67-90. https://izlik.org/JA54JX93UA
Chicago
İkinci, Ali. 2026. “Ilıman İklim Meyve Türlerinde Anaçların Kalem Çeşitlerinin Soğuklama Gereksinimi ve Dormansi Dinamikleri Üzerine Etkisi: Fizyolojik, Moleküler ve Ekolojik Bir Sentez”. Ahi Evran Tarım Bilimleri Dergisi 6 (Ağustos): 67-90. https://izlik.org/JA54JX93UA.
EndNote
İkinci A (27 Ağustos 2026) Ilıman İklim Meyve Türlerinde Anaçların Kalem Çeşitlerinin Soğuklama Gereksinimi ve Dormansi Dinamikleri Üzerine Etkisi: Fizyolojik, Moleküler ve Ekolojik Bir Sentez. Ahi Evran Tarım Bilimleri Dergisi 6 67–90.
IEEE
[1]A. İkinci, “Ilıman İklim Meyve Türlerinde Anaçların Kalem Çeşitlerinin Soğuklama Gereksinimi ve Dormansi Dinamikleri Üzerine Etkisi: Fizyolojik, Moleküler ve Ekolojik Bir Sentez”, Ahi TBD, c. 6, ss. 67–90, Ağu. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA54JX93UA
ISNAD
İkinci, Ali. “Ilıman İklim Meyve Türlerinde Anaçların Kalem Çeşitlerinin Soğuklama Gereksinimi ve Dormansi Dinamikleri Üzerine Etkisi: Fizyolojik, Moleküler ve Ekolojik Bir Sentez”. Ahi Evran Tarım Bilimleri Dergisi 6 (27 Ağustos 2026): 67-90. https://izlik.org/JA54JX93UA.
JAMA
1.İkinci A. Ilıman İklim Meyve Türlerinde Anaçların Kalem Çeşitlerinin Soğuklama Gereksinimi ve Dormansi Dinamikleri Üzerine Etkisi: Fizyolojik, Moleküler ve Ekolojik Bir Sentez. Ahi TBD. 2026;6:67–90.
MLA
İkinci, Ali. “Ilıman İklim Meyve Türlerinde Anaçların Kalem Çeşitlerinin Soğuklama Gereksinimi ve Dormansi Dinamikleri Üzerine Etkisi: Fizyolojik, Moleküler ve Ekolojik Bir Sentez”. Ahi Evran Tarım Bilimleri Dergisi, c. 6, Ağustos 2026, ss. 67-90, https://izlik.org/JA54JX93UA.
Vancouver
1.Ali İkinci. Ilıman İklim Meyve Türlerinde Anaçların Kalem Çeşitlerinin Soğuklama Gereksinimi ve Dormansi Dinamikleri Üzerine Etkisi: Fizyolojik, Moleküler ve Ekolojik Bir Sentez. Ahi TBD [Internet]. 27 Ağustos 2026;6:67-90. Erişim adresi: https://izlik.org/JA54JX93UA