Cinematic Diplomacy and Cultural Memory: Dialogues of Belonging Across Turkish and Turkic Cultural Geographies

Öz

This article advances a theoretical reconceptualization of TRT-centered cinematic production across Turkey and the broader Turkic world as an infrastructural modality of aesthetic diplomacy structured by mnemonic governance and calibrated regimes of visibility. Grounded in close formal analysis of eighteen transregionally circulated films, documentaries, and serialized productions released between 2015 and 2023, the argument articulates cinema as a formative aesthetic apparatus organizing cultural memory in durational modulation, ritual temporality, sacred spatial codification, and acoustic continuity. Engaging Jan Assmann’s theorization of cultural memory and Homi Bhabha’s formulation of the “third space,” the article conceptualizes cinematic memory as a translational and institutionally mediated process situated within asymmetrical circuits of circulation. TRT-affiliated works consolidate a patterned audiovisual grammar that stabilizes symbolic reference and reconfigures perceptual access across dispersed yet historically entangled Turkic geographies. Mythic structuration, musical transmission, and calibrated framing operate as mechanisms of relational modulation, generating belonging in iterative repetition, perceptual regulation, and infrastructural coordination. Institutional mediation assumes constitutive status at the level of aesthetic form. The analysis contributes to transnational cinema studies and media theory by theorizing aesthetic diplomacy as a regime of symbolic normalization enacted in managed circulation and patterned recurrence. TRT operates as a central infrastructural agent in the administration of transregional memory; cinema assumes ontological significance as a site where cultural solidarity acquires articulation in regulated aesthetic persistence.

Anahtar Kelimeler

• Turkic cultural sphere
• aesthetic diplomacy
• cultural memory
• transnational cinema
• TRT

Etik Beyan

Since this study did not require approval from an ethics committee, it was conducted without such approval.

Sinemasal Diplomasi ve Kültürel Bellek: Türkiye ve Türk Dünyasında Aitliğin Estetik Diyalogları

Öz

Bu çalışma, Türkiye ile Türk kültürel coğrafyasına mensup toplumlar arasındaki TRT merkezli sinemasal üretimi, estetik diplomasinin altyapısal işleyişi bağlamında kuramsal olarak yeniden konumlandırmaktadır. 2015–2023 yılları arasında ulusötesi dolaşıma giren on sekiz film, belgesel ve televizyon yapımının yakın biçimsel çözümlemesine dayanan makale, sinemayı kültürel belleğin zamansal örgütlenişi, ritüel sürekliliği, kutsal mekânsal kodlaması ve akustik devamlılığı içinde biçimlenen kurucu bir estetik yapı olarak değerlendirmektedir. Jan Assmann’ın kültürel bellek kuramı ile Homi Bhabha’nın “üçüncü mekân” kavramsallaştırması çerçevesinde sinemasal bellek, sabit bir temsili alan olarak değil, asimetrik dolaşım ağları içerisinde şekillenen ve kurumsal dolayımlama aracılığıyla yönlendirilen çevirisel bir süreç olarak kavramsallaştırılmaktadır. TRT bağlantılı yapımlar, sembolik göndergeleri süreklilik içinde yeniden üreten ve tarihsel olarak kesişen ancak siyasal sınırlarla ayrışmış Türk kültürel alanlarında algısal erişimi yeniden düzenleyen örüntülü bir görsel-işitsel düzen tesis etmektedir. Mitik yapılandırma, müzikal aktarım ve kadrajın bilinçli kalibrasyonu, aidiyetin yineleme ve algısal düzenleme temelinde kurulmasını mümkün kılan ilişkisel modülasyon biçimleri olarak işlev görmektedir. Kurumsal dolayımlama estetik biçimin dışsal bir unsuru değil, kurucu bir bileşeni olarak kavranmaktadır. Estetik diplomasi, yönetilen dolaşım ve örüntülü tekrar ekseninde işleyen bir sembolik düzenleme rejimi şeklinde tanımlanmakta, TRT ise ulusötesi belleğin yönetsel inşasında merkezi bir altyapısal aktör olarak konumlandırılmaktadır. Bu bağlamda sinema, kültürel dayanışmanın düzenlenmiş estetik süreklilik içinde ontolojik yoğunluk kazandığı bir alan niteliği taşımaktadır. Bu yaklaşım, sinemasal üretimi yalnızca kültürel temsil alanı olarak değil, aynı zamanda algısal düzenleme ve sembolik yetkilendirme süreçlerinin işlediği bir epistemik alan olarak kavramayı mümkün kılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Türk kültürel coğrafyası
• estetik diplomasi
• kültürel bellek
• ulusötesi sinema
• TRT

Etik Beyan

Bu çalışma etik kurul izni gerektirmemesi nedeniyle etik kurul izni olmaksızın gerçekleştirilmiştir.

Kaynakça

1. Ahmed, S. (2014). The cultural politics of emotion (2nd ed.). Edinburgh University Press.
2. Ali and Nino. (2016). A. Kapadia (Director), Ali and Nino [Film]. Peachtree Films.
3. Altayların İzinde. (2022). Altayların İzinde [Documentary]. TRT Belgesel.
4. Ang, I. (1996). Living room wars: Rethinking media audiences for a postmodern world. Routledge.
5. Assmann, J. (2011). Cultural memory and early civilization: Writing, remembrance, and political imagination. Cambridge University Press.
6. Balbal. (2021). Balbal [Documentary]. TRT Avaz.
7. Barthes, R. (1972). Mythologies (A. Lavers, Trans.). Hill and Wang.
8. Bhabha, H. K. (1994). The location of culture. Routledge.

9. Bordwell, D., & Thompson, K. (2013). Film art: An introduction (10th ed.). McGraw-Hill Education.
10. Bourdieu, P. (1984). Distinction: A social critique of the judgement of taste (R. Nice, Trans.). Harvard University Press.
11. Bourdieu, P. (1991). Language and symbolic power (J. B. Thompson, Ed.; G. Raymond & M. Adamson, Trans.). Harvard University Press.
12. Centaur. (2015). A. A. Kubat (Director), Centaur [Film]. Kyrgyzfilm.
13. Frye, N. (1951). The archetypes of literature. The Kenyon Review, 13(1), 92–110.
14. Göç Zamanı. (2019). Göç Zamanı [Documentary]. TRT Belgesel.
15. Gönül Dağı. (2020–present). Gönül Dağı [TV series]. TRT 1.
16. Hirsch, M. (2008). The generation of postmemory. Poetics Today, 29(1), 103–128.
17. Iwabuchi, K. (2002). Recentering globalization: Popular culture and Japanese transnationalism. Duke University Press.
18. Kırgız Göçerler. (2022). Kırgız Göçerler [Documentary]. TRT Avaz.
19. Kopuzdan Kemaneye. (2022). Kopuzdan Kemaneye [Documentary series]. TRT Avaz.
20. Kraidy, M. M. (2005). Hybridity, or the cultural logic of globalization. Temple University Press.
21. Kytö, M. (2013). Soundscapes of Istanbul in Turkish film soundtracks. In J. Richardson, C. Gorbman, & C. Vernallis (Eds.), The Oxford handbook of new audiovisual aesthetics. Oxford University Press.
22. Manuel, P. (1988). Popular musics of the non-Western world: An introductory survey. Oxford University Press.
23. Marks, L. U. (2000). The skin of the film: Intercultural cinema, embodiment, and the senses. Duke University Press.
24. Mirzoeff, N. (2011). The right to look: A counterhistory of visuality. Duke University Press.
25. Nart Destanı. (2020). Nart Destanı [Documentary]. TRT Avaz.
26. Nussbaum, M. C. (2001). Upheavals of thought: The intelligence of emotions. Cambridge University Press.
27. Ricoeur, P. (1988). Time and narrative (Vol. 3, K. Blamey & D. Pellauer, Trans.). University of Chicago Press.
28. Sonsuz Bir Gün. (2019). Sonsuz Bir Gün [Documentary]. TRT Avaz.
29. Suner, A. (2009). New Turkish cinema: Belonging, identity and memory. I.B. Tauris.
30. Taylor, D. (2003). The archive and the repertoire: Performing cultural memory in the Americas. Duke University Press.
31. Tomiris. (2019). A. Satayev (Director), Tomiris [Film]. Kazakhfilm.
32. Türkistan: Kültür Başkenti. (2017). Türkistan: Kültür Başkenti [Documentary]. TRT Avaz.
33. Yarının Türküsü. (2018). Yarının Türküsü [Music program]. TRT Müzik.
34. Yolda. (2017). Yolda [Documentary]. TRT Belgesel.
35. Yunus Emre: Aşkın Yolculuğu. (2015). Yunus Emre: Aşkın Yolculuğu [TV series]. TRT 1.