Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetleri Çalışanlarının Dijital Okuryazarlık Düzeylerinin İncelenmesi: Kırşehir İli Örneği

Öz

Bu araştırmanın amacı, Kırşehir ilinde görev yapan hastane öncesi acil sağlık hizmetleri çalışanlarının dijital okuryazarlık düzeylerini belirlemek ve gelişim alanlarını ortaya koymaktır. Çalışmada dijital okuryazarlığın; yaş, cinsiyet, eğitim durumu, meslek grubu ve görev yeri gibi demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığı ve dijital teknolojilerin etkin kullanımıyla ilişkisi incelenmiştir. Ayrıca dijital sağlık teknolojileri konusundaki eğitim ve deneyimlerin dijital okuryazarlık üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Nicel araştırma yöntemlerinden betimsel tarama modeli kullanılmış, kolayda örnekleme yöntemiyle Kırşehir İl Ambulans Servisi Başhekimliği’ne bağlı 112 acil sağlık hizmetleri birimlerinde çalışan 170 kişiye ulaşılmıştır. Bulgulara göre katılımcıların dijital okuryazarlık düzeyleri ortalamanın üzerindedir. Cinsiyet değişkenine göre yalnızca tutum alt boyutunda erkeklerin lehine anlamlı fark bulunmuştur. Yaş değişkeni daha belirleyici olmuş; 25–31 yaş grubundakilerin puanları en yüksek seviyedeyken, 32 yaş ve üzerindekilerde düşüş gözlenmiştir. Eğitim düzeyine göre yüksek lisans mezunları daha yüksek puan alsa da fark anlamlı değildir. Paramedikler bilişsel alt boyutta öne çıkmış, ayrıca ilçelerde görev yapanların teknik ve bilişsel puanları merkezdekilere göre daha yüksek bulunmuştur. Sonuç olarak, dijital okuryazarlığın demografik özelliklerin yanı sıra çevresel faktörler ve çalışma koşullarından da etkilendiği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetleri
• Dijital Okuryazarlık
• Acil Sağlık Çalışanları
• Dijital Sağlık Teknolojileri
• Sağlık Hizmetlerinde Dijitalleşme

Examining the Digital Literacy Levels of Pre-Hospital Emergency Health Services Workers: A Case Study of Kırşehir Province

Öz

The aim of this study is to determine the digital literacy levels of pre-hospital emergency health services personnel working in Kırşehir province and to identify potential areas for improvement. The study examined whether digital literacy differs according to demographic variables such as age, gender, education level, occupational group, and place of duty, as well as its relationship with the effective use of digital technologies. In addition, the impact of education and experience in digital health technologies on digital literacy was evaluated. A descriptive survey model, one of the quantitative research methods, was employed, and 170 personnel working in 112 emergency health services units affiliated with the Kırşehir Provincial Ambulance Service Directorate were reached through convenience sampling. Findings revealed that participants’ digital literacy levels were above average. A significant difference was observed in favor of men only in the attitude sub-dimension by gender. Age was more influential; scores were highest among participants aged 25–31, while a decline was noted in those aged 32 and above. Although master’s degree graduates had higher scores, the difference was not statistically significant. Paramedics scored higher in the cognitive sub-dimension, and those working in districts had higher technical and cognitive scores than those in the city center. In conclusion, digital literacy was found to be affected not only by demographic variables but also by environmental factors and working conditions.

Anahtar Kelimeler

• Pre-Hospital Emergency Healthcare Services
• Digital Literacy
• Emergency Healthcare Professionals
• Digital Health Technologies
• Digitalization in Healthcare Services

Kaynakça

1. Akça, E. B., & Kaya, B. (2016). Toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifinden dijital bölünme ve farklı yaklaşımlar. Intermedia International E-Journal, 3(5), 301–319.
2. Akalın, B., & Veranyurt, Ü. (2020). Sağlıkta dijitalleşme ve yapay zekâ. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi, 2(2).
3. Aslan, Ş., & Güzel, Ş. (2018). Türkiye'deki hastane öncesi acil sağlık hizmetleri. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 5(31), 4995–5002.
4. Baykal, P., & Doğru, D. D. Ç. (2022). Acil sağlık hizmetlerinde görev yapan personelin eğitim ve geliştirme faaliyetlerinin motivasyon ve performansları üzerindeki etkileri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ufuk Üniversitesi.
5. Bayrakçı, S., & Narmanlıoğlu, H. (2021). Türkiye’deki lisans öğrencilerinin ve mezunlarının dijital okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology, 12(46), 46–67.
6. Bozkurt, A., Hamutoğlu, N. B., Kaban, A. L., Taşçı, G., & Aykul, M. (2021). Dijital bilgi çağı: Dijital toplum, dijital dönüşüm, dijital eğitim ve dijital yeterlilikler. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 7(2), 35–63.
7. Çağlar, E. (2005). Acil hizmet araçlarının GPS tabanlı denetim ve organizasyonu (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Uludağ Üniversitesi.
8. Çark, Ö. (2020). Dijital dönüşümün işgücü ve meslekler üzerindeki etkileri. International Journal of Entrepreneurship and Management Inquiries, 4(Özel Sayı 1), 19–34.

9. Çeğindir, M. (2023). Dijital okuryazarlık: Kavramlar, modeller ve ölçüm. Medya Okuryazarlığı Araştırmaları Dergisi, 2(2), 49–53.
10. Demirci, E. (2023). Sağlık yöneticileri ve çalışanların dijital okuryazarlık düzeylerinin iş tatminine etkisi: Sakarya ili örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi).
11. Denizli, F., Kınış, Z., & Denizli, H. (2023). Hastane öncesi acil sağlık çalışanlarının akıllı ambulans ve tablet kullanımının teknoloji kabul modeli ile incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (59), 111–121.
12. Erbay, H. (2017). Türkiye’de hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinin numarası niçin 112? Ambulans hizmetleri bağlamında bir yakın tarih araştırması. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi, 7(1), 28–32.
13. Erbir, M. (2021). Hemşirelik mesleğinde dijital okuryazarlık: Kayseri ili örneği. Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi, 7(2), 336–352.
14. Ergin, M., Özel, G., & Taze, Ö. (2020). Pandemi sırasında hastane öncesi acil sağlık hizmetleri. Türkiye Klinikleri COVID-19, 1(3), 47–53.
15. Gilster, P. (1997). Digital literacy. John Wiley.
16. Gujarati, D. N., & Porter, D. C. (2009). Basic econometrics (5th ed.). McGraw-Hill.
17. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2010). Multivariate data analysis (7th ed.). Pearson.
18. Hamutoğlu, N. B., Güngören, Ö. C., Uyanık, G. K., & Erdoğan, D. G. (2017). Dijital okuryazarlık ölçeği: Türkçe’ye uyarlama çalışması. Ege Eğitim Dergisi, 18(1), 408–429.
19. Hiçyakmazer, E., & Mete, M. E. (2022). Bireylerde dijital okuryazarlık ve e-sağlık okuryazarlığının demografik özellikler açısından değerlendirilmesi. Eurasian Academy of Sciences Social Sciences Journal, 120–134.
20. Işık, T. (2019). Sağlık iletişimi bağlamında kullanım şekilleri açısından dijital algı ve önemi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(4), 1979–1994.
21. Karaöz, Ç., & Tandaçgüneş, N. (2025). Dijital okuryazarlık araştırmalarında yaşlılığın yeri: Türkçe ve yabancı alanyazın üzerine karşılaştırmalı bir inceleme. 4. Boyut Medya ve Kültürel Çalışmalar Dergisi, (26), 51–86. https://doi.org/10.26650/4boyut.2025.1649074
22. Kutner, M. H., Nachtsheim, C. J., Neter, J., & Li, W. (2005). Applied linear statistical models (5th ed.). McGraw-Hill/Irwin.
23. Ng, W. (2012). Can we teach digital natives digital literacy? Computers & Education, 59, 1065–1078.
24. O’Brien, R. M. (2007). A caution regarding rules of thumb for variance inflation factors. Quality & Quantity, 41(5), 673–690.
25. Şahin, G., & Seçer, Ş. (2024). Sağlık çalışanlarının dijital okuryazarlık düzeyleri hakkında bir analiz: İzmir örneği. Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(2), 93–126.
26. Şeker, S., & Sunman, G. (2025). Sağlık kurumu yöneticilerinin dijital okuryazarlık becerileri ile örgütsel inovasyon performansı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Emek ve Şehir Dergisi, 3(5), 89–106.
27. Şimşek, P., Günaydın, M., & Gündüz, A. (2019). Hastane öncesi acil sağlık hizmetleri: Türkiye örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 8(1), 120–127.
28. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2020). Acil Sağlık Otomasyon Sistemi (ASOS). https://asos.saglik.gov.tr/Authentication/Login?ReturnUrl=%2F#about
29. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2024). Sağlık çalışanları için ekip sistemi devrede. https://www.saglik.gov.tr/TR-102142/saglik-calisanlari-icin-ekip-sistemidevrede.html
30. Yeşildal, M., & Kaya, Ş. D. (2021). Yetişkin bireylerde dijital okuryazarlık ve sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişki: Konya örneği. Sağlık Bilimleri Dergisi, 30(2), 174–181. https://doi.org/10.34108/eujhs.774808
31. Yiğit, A., & Erdem, R. (2016). Sağlık teknolojisi değerlendirme: Kavramsal bir çerçeve. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (23), 215–249.